Dinsdag 14/07/2020

PostuumMax von Sydow

Door te schaken met de Dood werd Max von Sydow (90) onsterfelijk

Max Von Sydow (rechts) in 'Game of Thrones'.Beeld HBO

Meer dan zestig jaar nadat hij een schaakspel speelde met de Dood, is acteur Max von Sydow op 90-jarige leeftijd overleden. Von Sydow brak door in de films van Ingmar Bergman en speelde nadien in Hollywood-klassiekers als The Exorcist.

“Op een dag sta je aan de rand van je leven en kijk je de duisternis tegemoet.”

63 jaar nadat Max von Sydow als de ridder Antonius Block een zwartgallig gesprek voerde met de Dood in de iconische film Het zevende zegel, is die dag gekomen voor de Zweedse acteur. “Met een gebroken hart, veel pijn en oneindig veel verdiet”, leest een statement van zijn vrouw, Catherine Brelet, “kondigen we het overlijden van Max von Sydow aan.”

Het markeert het einde van een lang leven en een lange, indrukwekkende carrière. Tot kort voor zijn dood bleef Von Sydow – in Zweden geboren, maar sinds 2002 Frans staatsburger – aan het werk. De laatste tien jaar was hij te zien in onder andere Shutter Island van Martin Scorsese, de verfilming van Jonathan Safran Foers Extremely Loud and Incredibly Close en in de Matthias Schoenaerts-film Kursk. Hij had ook nog bijrolletjes in Star Wars: The Force Awakens en in de populaire tv-reeks Game of Thrones.

Al zijn dat, de Oscar-nominatie voor Extremely Loud ten spijt, niet de hoogtepunten uit zijn carrière. “Als je ouder wordt,” vertelde hij in 2012 aan The Guardian, “krijg je vooral aanbiedingen om oude personages te spelen, en vaak sterven oude mensen halverwege het script. Het is triestig, en het is niet zo interessant.”

De acteur werd als Carl Adolph von Sydow geboren in een rijke, Zweedse familie, waar een theater- en filmcarrière niet voor de hand lag. “Mijn ouders waren opgegroeid in families die geloofden dat je theatermensen niet kunt vertrouwen”, zei hij aan The Guardian. Maar in 1948 ging hij toch studeren aan het Dramaten-theater in Stockholm, waar hij zijn eerste rollen speelde. Nauwelijks een jaar later volgde zijn filmdebuut, in Alf Sjöbergs Only a Mother.

Het was echter een verhuis naar Malmö en de daaropvolgende ontmoeting met theater- en filmregisseur Ingmar Bergman die Von Sydows carrière in een stroomversnelling bracht. “Bergman was een ongelooflijke filmmaker en theaterregisseur”, duidde Von Sydow in 2012 tegenover tv-interviewer Charlie Rose, “en een ongelooflijke leraar voor zijn acteurs.” Bergman castte Von Sydow als de hoofdrolspeler in zijn meesterwerk Het zevende zegel (1957), waarin Antonius Block een schaakspel speelt met de Dood. Het schaakspel groeide uit tot een van de beroemdste beelden uit de filmgeschiedenis, Max von Sydow werd als acteur onsterfelijk en Het zevende zegel werd een tijdloze klassieker.

“Toen we de film opnamen, werd die beschouwd als een kleine, experimentele kunstfilm”, herinnerde Von Sydow zich in 1993 in Venice Magazine. “We hadden geen idee dat het een klassieker zou worden.” De film markeerde de internationale doorbraak van zowel Bergman als Von Sydow: het duo zou samen nog twaalf films maken, met Wilde aardbeien (1955), De maagdenbron (1960) en Avondmaalsgasten (1963) als hoogtepunten.

Mysterie

De rijzige acteur met de lange kin en de zware stem viel niet alleen op in Europa, ook in Hollywood trok hij de aandacht. Hij werd bijna gecast als de slechterik in de James Bond-film Dr. No (1962) – later zou hij Ernst Stavro Blofeld spelen in Never Say Never Again (1983) – en maakte indruk als Jezus in The Greatest Story Ever Told (1965). Omwille van zijn exotische imago en zijn donkere présence werd hij, tot zijn ergernis, vaak getypecast als slechterik of als een religieuze machtsfiguur. “Dat kan saai worden”, aldus de acteur in The Guardian.

Toch werd een priester een van zijn beroemdste incarnaties. Als de aan zijn geloof twijfelende Father Merrin werd hij onsterfelijk in William Friedkins horrorklassieker The Exorcist (1973). De film was een monstersucces, en Von Sydow, die als 44-jarige een zeventiger speelde, maakte indruk. Zijn vaak ingehouden, zwijgzame prestatie is een van de hoogtepunten uit zijn carrière. “Ik wil dat mensen denken: misschien zit er nog meer achter”, antwoordde hij in 1984 in Starlog Magazine op de vraag hoe hij gezien wilde worden. “Ik wil een mysterie zijn.”

The Exorcist leverde hem een Golden Globe-nominatie op. Pas veertien jaar later, voor zijn rol in de Deense film en Gouden Palm-winnaar Pelle de Veroveraar (1987), rijfde Von Sydow ook een eerste Oscar-nominatie binnen. Hij zou uiteindelijk nooit zo’n gouden beeldje winnen, maar zijn cv spreekt voor zich. Hij toonde zijn gevoel voor zelfrelativering in Flash Gordon (1980) en Conan the Barbarian (1982), maar werkte ondertussen ook samen met de ene meesterfilmer na de andere: Sydney Pollack (Three Days of the Condor, 1975), David Lynch (Dune, 1984), Woody Allen (Hannah and her Sisters, 1985), Lars von Trier (Europa, 1991) en Steven Spielberg (Minority Report, 2001).

Met Bergman was hij uit elkaar gegroeid, toen Von Sydow in de jaren 70 eerst naar Italië verhuisde en vervolgens naar Parijs, waar hij zijn tweede vrouw, Catherine Brelet, leerde kennen, nadat hij in 1979 van zijn eerste vrouw, Christina Olin, was gescheiden. Na The Touch (1971) werkten ze nooit meer samen. Maar een discussie die hij met de regisseur had over de mogelijkheid van een hiernamaals, bleef hem altijd bij, vertelde de acteur aan Charlie Rose. Bergman probeerde de ongelovige Von Sydow ervan te overtuigen dat er wel degelijk een leven is na de dood. “Hij zei: ‘Ik zal het je tonen als ik dood ben’”, aldus Von Sydow. “Ik heb hem sindsdien nog vaak gehoord.” 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234