Dinsdag 15/10/2019

REVIEW

‘Don Carlos’ bij Opera Vlaanderen: droom of delirium? ★★★☆☆

Don Carlos Beeld Annemie Augustijns

Aviel Cahn nam afscheid bij Opera Vlaanderen met een gitzwarte Macbeth van Verdi. Jan Vandenhouwe neemt de fakkel over met een nieuwe Verdi. Maar Don Carlos is iets anders: een opera vol tegenstellingen. Tussen politiek en privéleven, tussen revolutie en repressie, tussen droom en daad.

De ontstaansgeschiedenis van Verdi’s Don Carlos is ingewikkeld: van een ellenlange grand opéra in het Frans evolueerde het door erg ingrijpende coupures naar een gebald maar moeilijk begrijpelijk Italiaans melodrama. In latere jaren werd het weggeknipte eerste bedrijf er ietwat verkort weer aan toegevoegd. Die versie ligt aan de basis van wat regisseur Johan Simons en dirigent Alejo Pérez er voor Opera Vlaanderen van hebben gemaakt, maar dan wel opnieuw in het Frans.

En toch begint de opera niet zoals je dan zou verwachten, namelijk in het bos van Fontainebleau, waar Carlos zijn verloofde Elisabeth ontmoet. Simons heeft een stuk van het tweede bedrijf aan het begin geplaatst, zodat de hele opera als een flashback verschijnt: Carlos ijlt op zijn sterfbed, in zijn gevangenis. Dat gevangenisbed (met tralies) zal een constante zijn doorheen heel de opera.

Een andere constante is het ingenieuze trompe-l’oeil-decor van Hans Op de Beeck. Op het achterdoek projecteert hij een video van een decoropbouw: voor elke scène schuiven er nieuwe coulissen op, die voor een verbluffende perspectiefwerking zorgen. Dat is heel mooi en tegelijk van een beklemmende rust. Elementen uit dat virtuele decor komen ook terug als zetstukken op het toneel.

Tirannie

Het feit dat de hele opera vanuit het herinneringsperspectief van Carlos (Leonardo Capalbo) wordt gezien, heeft een eigenaardig neveneffect: terwijl Carlos een – weliswaar ijlende – actieve persoon is, zijn de meeste andere personages tamelijk statisch. Op de overdonderende verschijning van Eboli (Raehann Bryce-Davis) en enkele scènes zoals de confrontatie tussen Filips II (Andreas Bauer-Kanabas) en de Grootinquisiteur (Roberto Scanduzzi) na wordt er veel naar het publiek toe gezongen, met stereotiepe gebaren en in zorgvuldig georkestreerde opstellingen. Ook de grote koorscènes zijn – in de traditie van de grand opéra – breed uitgesmeerde tableaux vivants, nog geaccentueerd door de kleurrijke, op Bruegel en Bosch geïnspireerde kostuums van Greta Goris.

De essentie van Don Carlos ligt in de verstrengeling van de politieke en de persoonlijke verantwoordelijkheid. Verdi’s positie is hier genuanceerd maar ook ondubbelzinnig: de tirannie is verwerpelijk, zeker die van het religieuze instituut over de wereldlijke macht; de (naar negentiende-eeuws begrip zowel persoonlijke als nationale) vrijheid is een goed dat tegen de tirannie moet verdedigd worden, al is dat soms vechten tegen de bierkaai. Twee vragen blijven open en actueel: hoe ver moet de opoffering van het individu gaan? En: welke middelen zijn gerechtvaardigd in de opstand? Simons’ interpretatie stelt deze vragen, in de slotscène zelfs in your face. Toch blijf je met een derde vraag achter: had dat niet met iets minder schoonheid en iets meer engagement moeten verteld worden?

Nog voorstellingen in Antwerpen tot 9 oktober, in Gent van 16 tot 30 oktober.

Don Carlos Beeld Annemie Augustijns
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234