Zaterdag 27/11/2021

Boekenweek

Dimitri Verhulst: Ogen open, hart op de tong

Dimitri Verhulst. Beeld ANP
Dimitri Verhulst.Beeld ANP

Dimitri Verhulst mocht dit jaar het Boekenweekgeschenk schrijven. Het thema van dit jaar is 'waanzin', een onderwerp dat naadloos aansluit bij zijn bewogen jeugd.

Zijn aan alcohol verslaafde vader sloeg zijn moeder bont en blauw, het was elke dag oorlog in huis, de pinten vlogen door de woonkamer. Nadat ze waren gescheiden, Dimitri was 10, trok zijn vader in bij diens moeder en zijn drie broers, die drinkend, steuntrekkend, schuinsmarcherend en ruziënd door het leven gingen.

Twee jaar later werd Dimitri door zijn zwangere moeder het huis uitgezet. Op woensdag zei ze dat hij moest vertrekken, op zaterdag moest hij weg zijn - twee schoenendozen met spullen kreeg hij mee. Hij trok in bij zijn vader, diens moeder en broers, waar hij nog dieper in 'de drek' belandde.

Dimitri Verhulst (42) schrijft dit jaar het Boekenweekgeschenk: 'De zomer hou je ook niet tegen'. Waanzin is het thema van de Boekenweek (van 7 tot en met 15 maart), onder het motto 'te gek voor woorden'. Zijn jeugd past er naadloos in. "Ik ben volkomen normaal, op het saaie af", zei hij toen hem werd gevraagd wat hij heeft met het motto.

Op kwade momenten zat zijn vader hem achterna met een slagersmes en sloeg hij zijn kin kapot op de vensterbank. Na een paar jaar werd hij in een pleeggezin opgenomen en op zijn 16de geplaatst in een instelling voor verwaarloosde jongeren.

De misère heeft Verhulst overwonnen door een zelfstandig mens te zijn en niet meer te bidden, zei hij tegen NRC Next. "God was zijn geloof in mij allang kwijtgeraakt, dat had ik op mijn 13de wel door. Het was een immense bevrijding."

Hij was onwaarschijnlijk gelukkig op het internaat, "de hel waar alles kapotging", zei hij in De Morgen. "Drugs, verslavingen, zelfmoord en verkrachtingen, het was er allemaal. En iedereen deed het met iedereen, in jongerentehuizen staan tenslotte al die jongeren te knallen van puberteit."

Zijn vader overleed in 1990. Of zijn moeder nog leeft - hij heeft geen flauw idee. Zij was zo kwaad op de beschrijving van de dikke, waanzinnige moeder in het prozadebuut van haar zoon, 'De kamer hiernaast' (1999), dat ze een proces aanspande. Net als zij heette de moeder in het boek Nicole, het moest wel een afrekening zijn. Ze eiste dat het boek uit de handel werd genomen en een half miljoen Belgische frank schadevergoeding (zo'n 12.000 euro) voor elke dag dat haar zoon en de uitgever in gebreke bleven. Ook in hoger beroep verloor ze.

Zijn halfbroer heeft hij één keer gezien - vluchtig, toen hij in 2006 signeerde op de Antwerpse Boekenbeurs. Ineens stond hij voor hem, vroeg een handtekening, noemde zijn naam, zei 'dag broer' en verdween tussen de beursbezoekers. Sindsdien nooit meer gezien.

null Beeld rv
Beeld rv

Het beste moet nog komen

In 'De helaasheid der dingen' (2006) beschrijft Verhulst zijn jeugdjaren in hilarische, schrijnende en rauwe verhalen. De schaamteloze kroniek is zijn grote doorbraak, vanaf dat moment wordt hij erkend als een van de belangrijkste schrijvers uit de Lage Landen. Alleen al in Nederland zijn er 250 duizend exemplaren van verkocht. Het is in meer dan dertig talen vertaald.

Zijn jeugd is een goudmijn, hij heeft er drie boeken op gebaseerd, maar als hij te diep graaft dreigt instortingsgevaar. In recensies klinkt die kritiek door. Hij dreigt de gijzelaar te worden van zijn eigen thematiek, schreef De Morgen over 'Kaddisj voor een kut'.

Verhulst vindt het zijn plicht erover te schrijven, je hoort zelden stemmen uit het milieu waarin hij is opgegroeid. Hij wil opkomen voor de kereltjes van nu die midden in de nacht op het biljart slapen, net als hij vroeger, terwijl hun vaders aan het slempen zijn.

Sommige recensenten vinden dat Verhulst met 'De helaasheid der dingen' zijn kruit heeft verschoten, beter is het daarna niet geworden. De Nederlandse hoogleraar moderne letterkunde Thomas Vaessens vindt die kritiek onrechtvaardig. "Dat kun je zeggen van een hardloper, die elk jaar langzamer loopt, maar niet van een schrijver. Het is nog geen tien jaar geleden dat het boek verscheen, je kunt nu niet zeggen dat hij zijn hoogtepunt heeft gehad."

Zelf is de schrijver er niet over uit. De ene keer is zijn succesroman een berg waar hij nog maar moeilijk over kan. De volgende keer vindt hij dat er te veel onverklaarbare gaten in zitten voor een roman. "Dat is ook wat er rammelt aan dat boek."

Sander Blom, zijn redacteur bij Atlas Contact, is ervan overtuigd dat het beste nog moet komen. "Hij heeft nog veel noten op zijn zang." Toen Blom het handgeschreven manuscript van 'De helaasheid der dingen' las, zat hij naar adem te happen. "Dimitri bulkt van het muzikale en literaire talent. Als je zijn werk hardop leest, hoor je de ritmische kracht. Ik ken geen schrijver die origineler is in zijn woordkeus."

Vaak heeft Verhulst een onderwerp te pakken dat de lezer raakt, opgediept door te observeren. "Ik ben zo'n bruine krulslinger, ik hang daar maar en dan vliegt daar van alles tegen dat erin blijft plakken", noteerde Knack Magazine.

Verwaarloosde kinderen, drankzucht, eenzaamheid, asielzoekers, dementie, beschadigde internaatkinderen ('kinderen van de ramsj'), die later hun eigen kinderen iets aandoen, zijn thema's die hij aansnijdt. Moederliefde is geen vaststaand gegeven, heeft Verhulst niet alleen aan den lijve ondervonden. In het internaat heeft hij genoeg moeders zien komen die hun kind brachten. "Hier, ik moet hem niet meer. Maar mevrouw, kinderen worden hier geplaatst door de jeugdrechter. En dan zei zo'n vrouw: het zal me worst wezen. En weg waren ze. Zonder kind", zei hij in De Tijd.

Dimitri Verhulst. Beeld Wouter Van Vooren
Dimitri Verhulst.Beeld Wouter Van Vooren

Gepakte koffers

Verhulst mag zich aan zijn milieu hebben ontworsteld, het verleden heeft diepe sporen getrokken. Als hij in de supermarkt met een bankkaart betaalt en de betaling hapert doordat de verbinding traag is, slaat hem de schrik om het hart. In gedachten laat hij al enkele boodschappen staan, vrezend dat er niet genoeg geld op zijn rekening staat.

Hij drinkt altijd met angst, als hij vijf glazen op heeft drinkt hij er zo dertig, zei hij in het radioprogramma 'Touché'. Om vervolgens de luisteraar op zijn Verhulsts op het verkeerde been te zetten: "Eenmaal gelanceerd, ben ik een tanker en amuseer me geweldig."

Hij woonde samen met Nathalie, in tientallen interviews bezong hij haar en hun relatie. Na twaalf jaar werd hij halsoverkop verliefd op een oude jeugdliefde, en reisde hij haar achterna naar Zweden. "Dichter bij de Nobelprijs Literatuur kun je niet neuken", schreef De Standaard daarover. Lyrisch was Verhulst over de hereniging. Een jaar later viel hij voor een ander en keerde spoorslags terug naar Vlaanderen.

"Koffers van instellingskinderen worden nooit definitief neergezet", schrijft Verhulst in 'Kaddisj voor een kut'. "Altijd weer zou daar die avond komen waarop een partner zei dat het niet aan jou lag, maar aan jouw verleden, dat je nooit echt had geleerd om samen te leven, het was je allemaal te vergeven."

Grillig in zijn privéleven, gedisciplineerd als schrijver. Verhulst trekt zijn plan en voert dat uit. Een tweede versie, een derde, de gecorrigeerde drukproef, hij is altijd eerder klaar dan afgesproken, zegt zijn redacteur Blom. Dat 60 het nieuwe 40 is, is aan Verhulst niet besteed. Hij schrijft alsof de tijd hem op de hielen zit. Midden in een verhuizing, net een boek voltooid, in de hectische aanloop naar de Boekenweek - Verhulst móét schrijven.

Dat heeft hij vanaf het moment dat hij kan lezen. Het eerste boek dat hij op school las, ging over een herder. Verhalen vertellen, dat wilde hij ook. Toen hij nog bij zijn moeder woonde, was hij al elke dag bezig met schrijven. "Hij zocht nog naar een zin die hij vanavond in zijn cahier kon noteren", luidt het slotakkoord in het Boekenweekgeschenk.

Sociale misantroop

Verhulst leeft met zijn ogen open en het hart op de tong. In interviews en praatprogramma's kan hij stevig uithalen. "Illegalen worden gereduceerd tot een zak springstof of een kilo heroïne, maar het zijn verdomme wel mensen. Je mag wel sterven van de honger, maar niet door de kogel. Je mag een politieke vluchteling zijn, maar geen economische", wierp hij de Nederlandse staatssecretaris Teeven van Justitie voor de voeten bij het Nederlandse actualiteitsprogramma 'Pauw & Witteman'. Die was tegen dat geweld niet opgewassen.

Zijn ogen zijn onrustig, de blik is gepijnigd. Zijn stopwoordje is 'verdomme', dat hij hartgrondig uitspreekt met die sonore stem. De plooien rond zijn mond lijken dan nog dieper, er moet veel ellende in gekerfd zijn. Een sociale misantroop, noemt hij zichzelf. Zo zei hij over euthanasie: "Iedereen moet sterven, niemand moet leven. Een demente bejaarde wiens geheugen is verdwenen, is alleen maar bot en vel, pis en kak."

Hij vindt het fantastisch om belasting te betalen, beseffend dat hij zonder sociale zekerheid naar de haaien was gegaan. "Ik heb eten gekregen van de staat, ik ben gaan studeren dankzij de staat." Zijn opdracht is even sympathiek als hoog gegrepen: "Ik wil dat mensen die buitenspel zijn gezet het eindelijk eens goed gaan hebben."

Critici zien in hem een poseur, een provocateur met instantopinies. Zoals zijn mening over de erotische roman 'Vijftig tinten grijs': "Als dit je al opwindt, dan heb je echt veel te weinig interessante dingen met je kut gedaan."

We verknallen onze levens met verve - Verhulst zegt het in meerdere interviews.

De Boekenweek loopt van 7 tot en met 15 maart. Bij aankoop van ten minste 12,5 euro in één van de deelnemende boekhandels krijgt u 'De zomer hou je ook niet tegen' van Dimitri Verhulst er gratis bij.

Dimitri Verhulst

1972 2 oktober geboren in Aalst

1984 Zijn moeder zet hem op straat. Trekt in bij zijn drinkende vader en ooms

1986 Wordt opgenomen in een pleeggezin

1988 Geplaatst in jeugdinstelling

1991 Begint studie Germaanse filologie, stopt na drie weken

1994 Debuteert met 'Assevrijdag', uitgave in eigen beheer

2006 Breekt door met 'De helaasheid der dingen', in 2009 verfilmd

2009 Librisprijs voor 'Godverdomse dagen op een godverdomse bol'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234