Donderdag 23/09/2021

Boekenrecensie

Diepgravende ingenieurs timmeren aan Israëlische weg ★★★★☆

Schrijver Abraham Yehoshua is een voorstander van één staat voor Palestijnen en Joden geworden. Beeld Getty Images
Schrijver Abraham Yehoshua is een voorstander van één staat voor Palestijnen en Joden geworden.Beeld Getty Images

Er moet een weg worden uitgestippeld, maar er is een obstakel. Het lijkt wel een metafoor voor de immobiliteit van het moderne Israël.

Voornamen schieten hem niet meer ­automatisch te binnen, op straat herkent hij een oud-collega niet, hij vergeet de startcode van zijn auto en hij weet alleen nog bij benadering waar hij woont. Stap voor stap is in De tunnel de aftakeling van het geheugen van de gepensioneerde ingenieur Zvi Luria te volgen. Toch is Abraham Yehoshua’s roman veel meer dan een Israëlische pendant van Bernlefs Hersenschimmen. Het is een complexe, soms kluchtige roman over ‘twee volken (die) in één vaderland leven’.

Toen hij nog als ingenieur voor de staat werkte, had Luria andere dingen aan zijn hoofd. Op zijn kantoor had hij een portret van Ben-Zvi hangen, de tweede president van Israël. Die had hij hoog zitten, omdat hij ‘een bescheiden en oprechte man’ was, een ‘waarschuwing tegen corruptie’.

Asaël Maimoni, de jonge ingenieur die nu in Luria’s oude werkkamer bivakkeert, heeft het portret laten hangen, maar voor hem heeft het een andere betekenis:
Maimoni is het te doen om Ben-Zvi’s overtuiging dat de Palestijnse boeren en de bedoeïenen nazaten zijn van Joden die zich door omstandigheden hebben moeten bekeren tot de islam. De implicatie is niet te missen: vroeger waren ze één volk, waarom zouden ze dan nu niet met elkaar kunnen leven?

Verborgen Palestijnen

Maimoni neemt Luria op sleeptouw door hem als onbezoldigd assistent te betrekken bij de aanleg van een weg in de ­Negev-woestijn.

Een sta-in-de-weg van het woestijnproject is een heuvel met een millennia oude Nabatese ruïne waar een drietal illegale Palestijnen zich verschuilt. Wat moeten de jonge ingenieur en zijn onbezoldigde assistent met die heuvel? Opblazen is de goedkoopste oplossing, maar zou een tunnel aanleggen niet humaner zijn? Voor Luria is de tunnelkwestie veel meer dan een ‘bezigheidstherapie voor een uitdovend brein’, zoals zijn vrouw Dina het avontuur in de Negev omschrijft.

Ook de ziekte die Dina te pakken krijgt, is meer dan een particulier probleem. In het ziekenhuis waar zij als kinderarts werkt, raakt zij besmet met een meningo­kokbacterie die door een Palestijns jongetje uit de bezette gebieden op haar is overgedragen. Dat het joch in een ­Israëlisch ziekenhuis wordt verpleegd, is te danken aan een vrijwilligersorganisatie die ernstig zieke Palestijnen bij de grens ophaalt, zodat ze in Israël de medische hulp krijgen die ze nodig hebben. In ­Dina’s ziekenhuis, zo schrijft Yehoshua, zijn de patiëntjes ‘door elkaar gemengd als in één staat, bed naast bed, zuurstof naast zuurstof, en de infusen raken bijna in elkaar verstrikt’.

Veel in De tunnel is geladen met een symboliek die niet eenduidig is. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor Luria’s dementie. Is hij een voorbeeld voor Israël? Zou het land minder moeten omzien? Krijgt het dan meer oog voor wat er feitelijk aan de hand is? Zeker. Maar leidt vergeten anderzijds dan niet, zoals in het geval van Luria, onherroepelijk tot degeneratie? Of zelfs tot een gewelddadige dood, zoals het slotakkoord van de roman ­suggereert?

Yehoshua is – getuige recente interviews – een voorstander van één staat voor Palestijnen en Joden geworden. Zijn roman laat op onnadrukkelijke wijze zien dat dit oneindig veel makkelijker gezegd is dan gedaan.

Abraham Yehoshua, De tunnel, Wereldbibliotheek, 398 p., 29,99 euro. Vertaald door Kees Meiling.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234