Zaterdag 04/04/2020

BoekenInterview

Dichteres Dominique De Groen, van de Primark naar Saint Amour: ‘Ik was een soort van menselijke kleerhanger’

Dominique De Groen : ‘Het is precies een zware bevalling, die toekomst.’Beeld Thomas Sweertvaegher

Saint Amour trekt zich stilaan op gang en heeft weer een keur aan minnezangers aan het fornuis van de liefde weten te verzamelen. De jongste van de bende is dichteres Dominique De Groen (28). ‘Britney Spears? Ik ben superfan.’

Dominique De Groen omarmt de popcultuur in haar poëzie, van Kanye West tot Buffy the Vampire Slayer en, jawel, Britney Spears, maar ze is ook niet bang voor de grote thema’s. In 2019 schreef ze over het klimaat in Sticky Drama, en debuteren deed ze met Shop Girl, een bundel over het kapitalisme.

Hoe kwam u erbij om een bundel gedichten over het kapitalisme te schrijven?

Dominique De Groen: “Ik werkte toen even bij Primark, ik vond geen andere job. Het was aanvankelijk niet mijn bedoeling om erover te schrijven, maar na een tijdje vond ik het toch zó een vreemde omgeving. Alles draait er om ‘targets’, je moet de hele tijd glimlachen, zelfs je gezichtsuitdrukkingen worden gemanaged. Daar is vrij organisch poëzie uit gaan groeien. Na verloop van tijd ging die over meer dan alleen die winkel.”

Wat deed u precies bij de Primark?

“Ik werkte aan de paskamers, was een soort van menselijke kleerhanger voor de kleren die mensen na het passen niet wilden kopen.” (lacht)

Een citaat uit die bundel: ‘Je kan mij uit de betaalzone halen, maar je kan de betaalzone niet uit mij halen, de winkelvloer kleeft aan mijn binnenkant’. Wat doet het kapitalisme volgens u met een mens?

“Het haalt zeker niet het beste in ons naar boven. Als je kijkt naar de toestand van de wereld, met de klimaatopwarming en het soort politici dat aan de macht is gekomen, à la Trump en Boris Johnson... Ik denk dat dat allemaal een rechtstreeks gevolg is van het kapitalisme en van mensen die gedreven worden door onderlinge competitie.

“Na een tijdje draait alles alleen nog om winst. Ik vind het een heel vies idee dat iedereen zijn eigen ondernemer moet zijn. Ook in de kunsten wordt steeds meer verwacht dat je jezelf vermarkt. Maar dat is niet hoe ik de rol van een kunstenaar zie.”

U bent zich gaan verdiepen in productieprocessen, van de grondstofwinning tot het uiteindelijke product in de etalage. Kwam u onderweg verrassingen tegen?

“Elke stap in het productieproces heeft wel zijn eigen verhaal, zeker wat de arbeidsomstandigheden betreft, die heel gemakkelijk te verbergen zijn. Dat is wat kapitalisme doet: een fetisjobject maken van handelswaar, maar de processen die eraan voorafgegaan zijn, worden netjes uit het zicht gehouden.

uit het gedicht ‘Oerslijm’

‘Mijn lichaam loopt over
van gesmolten dieren
wachtend om te stollen
en herboren te worden.
Het oerslijm

dat me langzaam overspoelt
is zacht en nat
ruikt naar de ingewanden
van een ijsberg.

De geesten van de oude dieren
zijn schitterend in de nucleaire nacht.’

“Een van de dingen die ik niet verwacht had, was dat in bepaalde textielfabrieken in India meisjes van de laagste kaste, paria’s eigenlijk, op allerlei slinkse manieren als slaven worden tewerkgesteld. Die meisjes hebben het vaak moeilijk iemand te vinden die met hen wil trouwen omdat ze zo arm zijn dat ze geen bruidsschat kunnen betalen. Dus gaan die fabrieken de bruidsschat van die meisjes voor hen betalen, op voorwaarde dat ze een wurgcontract ondertekenen waar ze nooit meer vanaf raken. Het is moderne slavernij en dat vond ik zo... cru.”

Sticky Drama behandelt eerder ecologische thema’s: de plastic soep in de oceanen, de ontdooiende permafrost... Maakt u zich grote zorgen over het klimaat?

“Zeer zeker. Toen ik aan die bundel begon, werd ik er echt depressief van. Ik ben er bijna zeker van dat er niet meer op tijd iets aan gedaan zal worden. Kijk naar het totaal gebrek aan politieke wil, naar het cynisme bij de politici, naar de grote bedrijven die aan greenwashing doen maar eigenlijk niks wezenlijks veranderen... Dan denk ik fuck, ik zal in mijn leven nog heel erge dingen zien gebeuren.”

U bent intussen een roman aan het schrijven, over ‘hekserij, kapitalisme en Britney Spears’. Wat hebben die drie met elkaar te maken?

“Ik was zo’n jaar of twee geleden heel erg bezig met het idee van hekserij als een mogelijke vorm van verzet tegen kapitalisme. Ik had een boek gelezen van Silvia Federici (Italiaans-Amerikaanse filosofe-activiste, red.) die stelt dat de heksenjachten in Europa samenvielen met de geboorte van het kapitalisme. Volgens haar had dat vooral te maken met het feit dat veel heksen kennis hadden van contraceptie, en abortussen konden regelen. Maar de elites wilden juist zoveel mogelijk arbeiders kweken omdat er dan meer onderlinge concurrentie zou zijn, en het werkvolk minder eisen zou stellen.”

En Britney?

“Ik ben heel erg gefascineerd door haar als figuur. En ik ben ook gewoon al heel lang superfan. (lacht) De manier waarop zij compleet verguisd is door de media... Het gegeven van de celebrity train wreck interesseert mij heel sterk: een jonge vrouw die compleet haar shit verliest, rare dingen begint te doen in het openbaar... Mensen zien dat zo graag gebeuren.

Dominique De Groen: ‘Ik ben er bijna zeker van dat er niet meer op tijd iets aan de opwarming van de aarde zal worden gedaan. Fuck, denk ik dan, ik zal nog erge dingen zien gebeuren.’Beeld Thomas Sweertvaegher

“We weten dat het fout is om ernaar te kijken, maar we kunnen ook niet wegkijken en dat heeft natuurlijk superveel te maken met het kapitalisme van beelden, het idee dat alles een soort spektakel wordt.

“Ik denk dat mensen hun angst om ouder te worden projecteren op dat soort beroemdheden. Iemand als Britney Spears werd als meisje enorm geseksualiseerd, maar vanaf het moment dat ze wat ouder werd en haar brave imago begon te verliezen, werd ze bestempeld als trailer trash. Bizar, toch?”

De Poëzieweek is begonnen. In een van uw gedichten staat het zinnetje ‘radical softness is een wapen’. Is dat poëzie voor u? Een daad van verzet, een radicale keuze voor zachtheid?

“Kwetsbaarheid als verzet, ja. Kwetsbaarheid omarmen is al een daad van verzet, omdat je je zo afzet tegen een neoliberaal mensbeeld waarin je altijd de beste moet zijn. Bij dat beeld kun je vraagtekens zetten door te zeggen: kijk, misschien is het niet per se mijn eigen fout dat ik mij slecht voel, ik leef in een wereld waarin het eigenlijk vrij logisch is om je slecht te voelen. Vanuit die kwetsbaarheid kan dan een ander soort solidariteit voortkomen, waarbij mensen niet met elkaar in competitie gaan, maar voor elkaar zorgen en naar elkaar luisteren. Op die manier kan kwetsbaarheid bijna iets utopisch hebben.”

Uw vriend Arno Van Vlierberghe is ook dichter. Hoe romantisch is het leven van twee dichters onder één dak?

(lacht) “Goh, het is zeker niet zo dat we de hele tijd over poëzie praten of zo. Eigenlijk zijn we een heel saai koppel. Meestal kijken we ’s avonds naar Buffy the Vampire Slayer. (lacht) Het is natuurlijk wel leuk om samen te zijn met iemand die de poëziewereld kent. We lezen altijd elkaars teksten, da’s fijn, maar het is niet zo dat we voortdurend liefdespoëzie voor elkaar schrijven.” (lacht)

Het motto van de poëzieweek dit jaar is ‘de toekomst is nu’. Kunt u zich daarin vinden?

“Ik weet het niet. Ik heb soms juist het gevoel dat de toekomst nog aan het wachten is om geboren te worden en dat het een zware bevalling is. De tijd waarin we leven voelt ook meer als het einde van een tijdperk dan als het begin.

“Een van mijn favoriete filosofen, Mark Fisher, heeft een boek geschreven over het gegeven dat het heel moeilijk is om ons nog een wereld buiten het kapitalisme voor te stellen. Hij heeft het daarin ook over wat hij de slow cancellation of the future noemt, het gevoel dat de toekomst langzaamaan wordt afgelast en dat we ook op het vlak van popcultuur in een cyclus van nostalgie zitten. Het ene moment rakelen we de eighties op, dan weer de nineties... Maar echte vernieuwing komt er niet. Ik denk wél dat er stilaan barstjes komen in dat eeuwige nu.”

Helpt poëzie of verbeelding bij dat afbreken van het nu?

“Dat denk ik wel. Ik denk dat verbeelding een vorm van verzet kan zijn. Daarom hou ik ook veel van sciencefiction, omdat daarin vaak wordt gekleurd buiten de grenzen van wat nu als mogelijk of realistisch wordt geacht. Verandering wordt vaak tegengehouden door clichés als ‘het is niet realistisch’, of ‘het is nu eenmaal wat het is’. Daarom heb je altijd mensen nodig die buiten de lijntjes denken.”

Bent u klaar om op de Saint Amour-trein te springen?

“Ik ben wel een beetje zenuwachtig. Ik heb nog nooit in zulke grote zalen opgetreden.

“Van de andere schrijvers ken ik eigenlijk niemand persoonlijk, behalve Roderik Six. Dus dat gaat wel spannend zijn. Ik ben ook veruit de jongste. Ik hoop dat ik wat raakvlakken ga hebben met de anderen. Maar het zal wel loslopen.”

Poëzieweek, nog tot en met 5/2, poezieweek.com
Saint Amour, van 8 tot 22/2, begeerte.be

Dominique De Groen, Sticky Drama, het balanseer, 72 p., 22 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234