Woensdag 14/04/2021
Een voorstelling in Het Peep­show Palace: een corona­proof concept van Theater­groep de Warme Winkel in samen­werking met de Brakke Grond.

AchtergrondCoronavirus

Dichte musea, lege concertzalen: Europa worstelt met cultuurverschraling

Een voorstelling in Het Peep­show Palace: een corona­proof concept van Theater­groep de Warme Winkel in samen­werking met de Brakke Grond.Beeld rv

Dichte musea, lege concertzalen. Te midden van de corona-epidemie benadrukt heel Europa hoe belangrijk de kunsten zijn. Landen trekken miljarden uit om hun cultuursector overeind te houden. Elk met een eigen plan. Maar dat voorkomt niet dat er inmiddels rode lijsten zijn met cultuurinstellingen die met ‘uitsterven’ bedreigd worden.

Frankrijk: ‘Cultuur zal profiteren van renovatie en vergroening’

De Franse premier Jean Castex presenteerde donderdag een herstelplan van 100 miljard euro voor de Franse economie. Twee miljard daarvan zijn bestemd voor cultuur. Eerder trok de regering al 5 miljard uit aan noodhulp voor de kunsten. Dat geld was vooral bedoeld voor de regeling voor werktijdverkorting voor de ongeveer 670.000 mensen (2,5 procent van alle werknemers) die in de sector werken.

Het nieuwe budget van 2 miljard is eigenlijk nog lang niet alles, volgens de minister van cultuur Roselyne Bachelot. De cultuur zal volgens haar ook profiteren van de renovatie en vergroening (isolatie, modernisering) van openbare gebouwen en de verbetering van het openbaar vervoer die op het programma staan van het herstelplan.

Balletdanseres Amanda Derhy performt in openlucht in Parijs. Beeld Getty Images
Balletdanseres Amanda Derhy performt in openlucht in Parijs.Beeld Getty Images

Bachelot, een van de zeer weinige politici die geliefd zijn bij het publiek, hoopt met het geld ook het aanbod te vernieuwen. “Jongeren zijn nauwelijks te vinden in theaters en musea”, zei zij tegen de krant Le Monde. Dat kan volgens Bachelot anders; zij pleit voor de inzet van meer digitale middelen om de bezoekers als het ware ‘onder te dompelen’. Maar ook voor het direct online uitzenden van toneelstukken of concerten en om meer catalogi en archieven te digitaliseren.

220 miljoen euro is voor de niet-gesubsidieerde kunst die volgens Bachelot het meest heeft geleden onder de gevolgen van de epidemie. 100 miljoen is voor de theaters in deze sector waar al maanden niemand meer is geweest.

De opleving van het virus maakt de toekomst erg onzeker, geeft Bachelot toe. Negentien van de honderd departementen (provincies) kleuren nu rood. Hier valt nog niet te denken aan het versoepelen van de regels voor afstand houden en mondmaskers. In de Parijse zalen geldt nu dat een bezettingsgraad van 70 procent verantwoord is; huishoudens mogen bij elkaar blijven. Tegelijk zal het publiek, dat het vanwege alle regels juist laat afweten, aangemoedigd worden weer meer uit te gaan. (Kleis Jager)

Nederland: de theatermaker begint noodgedwongen een nieuwe carrière als fysio of hovenier

Theatermakers zijn ‘superblij’, museumdirecteuren slaken een zucht van opluchting. Voor het eerst sinds de lockdown klinken er weer vrolijke geluiden in het culturele veld. Met dank aan minister Van Engelshoven, die eind vorige week met een extra steunpakket van 482 miljoen euro kwam. Cruciale hulp voor een sector die ongenadig hard getroffen is door de coronacrisis.

Nog steeds is de pandemie nadrukkelijk zichtbaar: schouwburgen hebben meer lege dan volle stoelen, in Theater Carré mogen nu 500 mensen zitten, in de Grote Zaal van het Utrechtse Tivoli-Vredenburg maximaal 400 (beide zalen hebben een capaciteit van ruim 1.700). Musea bieden looproutes met pijlen op de vloer en er is wel erg veel bewegingsruimte. Want veel kaartjes blijven onverkocht, voorzichtige kunstliefhebbers blijven thuis. Festivals zijn afgelast, de eerste ontslagrondes bij poppodia zijn al afgerond. Alleen al in de eerste drie maanden van de lockdown liep de culturele sector volgens eigen becijfering 969 miljoen euro aan inkomsten mis.

Met de extra financiële hulp, bovenop eerdere steunmaatregelen, heeft de sector lucht gekregen tot de zomer. Hopelijk zorgt een nieuw vaccin ervoor dat mensen dan weer schouder aan schouder naar Lowlands of het Rijksmuseum kunnen. Maar het geld heeft nog een ander, belangrijk effect: de culturele sector voelt zich gezien, gehoord en erkend, zo laten woordvoerders verbonden aan belangenvereniging Kunsten ’92 weten. De klacht dat kunst in het buitenland wel wordt gewaardeerd, maar in Nederland wordt geminacht, is deze week voor het eerst in lange tijd verstomd.

Toch gaan de belangenbehartigers vandaag, tijdens het Theaterfestival in Amsterdam, bij de politieke partijen pleiten voor nog meer steun voor de podiumkunsten. Om te zorgen dat de muziek- en theaterwereld na de coronacrisis weer kan bloeien, is volgens hen nog eens 15,8 miljoen euro nodig. De berekening is afgeleid uit het recente advies van het Fonds voor de Podiumkunsten. Dat beoordeelde 149 aanvragen positief, maar kon er slechts 78 honoreren omdat een deel van het fondsbudget is overgeheveld naar grote rijksgesubsidieerde instellingen. Voor aanvragers onder ‘de zaaglijn’, ook wel de B-lijst genoemd, is domweg geen geld. Op die lijst staan bijvoorbeeld theatergezelschap Orkater, Hotel Modern en Festival Zeelandia.

Vooral de gemeente Almere heeft pech: haar twee theatergezelschappen, Suburbia en Vis à Vis, hebben wel kwaliteit volgens het Fonds, maar krijgen toch geen geld. Een gevoelige slag voor de stad, want met spectaculaire voorstellingen trekt Vis à vis in ‘normale’ jaren ruim 30.000 mensen.

Die 15,8 miljoen zijn ook nodig om jonge, talentvolle makers perspectief te bieden, zegt Mirjam Terpstra, directeur van de Nederlandse Associatie van Podiumkunsten (NAPK). “Er is een markt voor deze makers, als we corona even niet in beschouwing nemen. Maar als we nu niets doen, verlaten ze de sector.” Ze is bang voor een ‘na-ijl-effect’ van de bezuiniging bij het Fonds, nog eens versterkt door de pandemie: een verschraald cultureel aanbod, omdat werkloze theatermakers noodgedwongen een nieuwe carrière beginnen als fysiotherapeut of hovenier. (Iris Pronk)

Groot-Brittannië: toeristen laten miljoenenstad Londen massaal links liggen

De Londense West End is nog altijd uitgestorven. In de beroemde theaterwijk, waar menig musical en theaterstuk furore maakte, zijn bijna alle deuren nog gesloten. Hier en daar zijn nog posters te zien uit februari en maart, een herinnering aan een tijd die voorlopig niet zal terugkeren. Ondanks dat de regering het onder zeer strenge voorwaarden mogelijk maakt om weer open te gaan, zien theaters er amper heil in: complete producties optuigen voor een fractie van het normale aantal bezoekers is verre van rendabel.

Voor musea is dat iets makkelijker, aangezien de toegang in veel gevallen toch gratis is. Zeker in grote musea als het Tate Modern of het British Museum is het eenvoudig afstand houden. Maar ook daar loopt het absoluut geen storm: tot nu toe is het aantal bezoekers ongeveer 20 procent van wat normaal is in deze tijd van het jaar. Toeristen, je struikelt er normaal gesproken over in Londen, laten de miljoenenstad nog altijd massaal links liggen. En Britten zelf zijn nog altijd uiterst terughoudend in het weer bezoeken van een ­museum of bioscoop.

De culturele sector in Groot-Brittannië is goed voor 700.000 banen. Veel van deze werknemers hadden dankzij de noodsteun van de overheid, waarbij tot 80 procent van het salaris doorbetaald wordt, tot nu toe in elk geval een inkomen. Maar die steun loopt eind oktober af, waardoor het risico groot is dat een aanzienlijk deel van deze groep zijn baan verliest.

Ook bij publiekstrekker Tate Modern is het pover gesteld met de bezoekersaantallen. Beeld Photo News
Ook bij publiekstrekker Tate Modern is het pover gesteld met de bezoekersaantallen.Beeld Photo News

En hoewel de regering de sector met een pakket van 1,8 miljard euro aan hulp ruimhartig tegemoetkwam, is lang niet iedereen er blij mee. Vooral grote theaters en producenten, die gezien worden als cruciaal voor het Britse culturele aanbod, profiteren van de steun. Kleinere podia en musea grepen mis of konden hooguit gebruikmaken van een lening.

En daarmee wacht een zeer onzekere winter. Zeker als het coronavirus in het najaar opnieuw oplaait en een nieuwe lockdown veroorzaakt, zullen veel Britse theaters en musea definitief kopje ondergaan. (Tim de Wit)

Duitsland: Berlijn demonstreert om vijf over twaalf

In mei begon de Duitse cultuursector de gevolgen van de pandemie te voelen. In een videoboodschap sprak bondskanselier Angela Merkel de 1,2 miljoen creatievelingen in die sector toe: “Ik weet wat we missen en hoeveel burgers erop wachten om eindelijk jullie cultuuraanbod weer live te kunnen beleven. Tot dan proberen we jullie zo goed als mogelijk bij te staan met steunprogramma’s – maar ook door te zeggen hoe belangrijk jullie voor ons zijn.”

De sector, die met 100 miljard euro 3 procent van het Duitse bruto binnenlands product oplevert, werd in juni met een miljard euro gesteund. Daarvan gaat de helft naar het overeind houden van cultuurinstellingen, een vierde is voor het opstarten van nieuwe instellingen en er is ook een budget voor online initiatieven. Dat geld komt bovenop de noodsteun van deelstaten, die allemaal hun eigen prioriteiten hebben. Zo probeert Berlijn zijn beroemde nachtleven te stutten.

Ook de coronaregels voor de cultuursector verschillen per deelstaat. Waar in Beieren maximaal tweehonderd bezoekers in een theater mogen zitten, zijn duizend bezoekers welkom in Noordrijn-Westfalen. Maar de regels zijn ook afhankelijk van de grootte van de ruimte, waardoor bijvoorbeeld het Schauspielhaus Düsseldorf slechts 180 van zijn 740 stoelen mag verkopen. Om dezelfde reden komen grotere musea makkelijker door de pandemie dan de kleinere.

'The Big Journey’, een voorstelling van Theater Anu in Berlijn. Beeld EPA
'The Big Journey’, een voorstelling van Theater Anu in Berlijn.Beeld EPA

Zelfs met financiële steun van de overheid redt niet iedere instelling het. De Duitse cultuurraad is afgelopen week begonnen met een rode lijst, waarop alle bedreigde Duitse cultuurinstellingen worden geplaatst die ‘met uitsterven worden bedreigd’. Bedreigde cultuursoorten zijn onder anderen het interactief kindermuseum in Berlijn en de Keulse kameropera.

Om de aandacht voor de sector niet te laten verslappen organiseert ‘Rood Alarm’, een verzameling van actievoerende culturele instellingen, volgende week zaterdag een demonstratie. Op het symbolische tijdstip vijf over twaalf verzamelen de aangemelde vijfduizend demonstranten zich voor de Brandenburger Tor in Berlijn. (Kim Deen)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234