Maandag 14/10/2019

Dag van de doden

Día de los muertos in het MAS: "Waarom rouwen als je ook kunt vieren?"

Beeld Wouter Van Vooren

Vergeet Halloween, vier de Día de los muertos. Bezoekers van het Antwerpse MAS kregen dit weekend al een introductie tot het kleurrijke Mexicaanse dodenfeest. “Waarom rouwen als je ook kunt vieren?”

Even wanen we ons in de laatste James Bond-film. Wie Spectre al zag, herinnert zich zonder twijfel de spectaculaire openingsscène in Mexico City, tijdens de Día de los muertos-parade. Ook op de achtste verdieping van het Antwerpse MAS struikelen we over de wandelende skeletten. Kinderen laten zich herschminken tot bonte geraamtes, terwijl hun ouders een altaar aanvullen met een persoonlijk aandenken aan een eigen overleden dierbare. Het Mestizo Arts Festival organiseerde in en samen met het Museum aan de Stroom zijn eigen versie van het traditionele Mexicaanse dodenfeest. Of toch een voorproefje, want de eigenlijke Dag van de doden valt zoals Allerheiligen pas op 1 november.

Maar daar stopt de vergelijking al meteen. De Día de los muertos gaat niet om rouwen, wel om het vieren van het leven. “Het is geen party, wel een feest van het leven”, zegt de Mexicaans-Belgische Georgina. “Het is een dag waarop je even herenigd wordt met overleden geliefden. Iedereen viert het op zijn manier. Bijvoorbeeld door de nacht door te brengen op het kerkhof met tequila op de grafsteen. Op de Día de los muertos mogen de doden weer mee-eten en -drinken.”

De band van Osvaldo Hernandez zorgt in het MAS voor een swingende soundtrack. Geen feest zonder muziek. Een groep kinderen tekent doodskoppen op de vloer. Allerheiligen vinden ze maar triest, Halloween nogal eng. Dan is de Día de los muertos veel gezelliger, “onze nieuwe favoriete feestdag”. Of ze tijdens het tekenen ook aan de doden denken? “Euh nee...” Of toch: “Aan Daisy, mijn schildpad. Op een ochtend bewoog ze gewoon niet meer. Ik mis haar nog steeds.”

Beeld Wouter Van Vooren

Een Antwerps altaar prijkt hier naast een Mexicaans altaar van de ambassade. Aan het eerste kunnen bezoekers een persoonlijke toets toevoegen. Iemand laat een Maria-beeldje achter voor tussen de Mexicaanse doodskoppen, een man schenkt een foto van zijn overleden vrouw. Alle voorwerpen krijgen straks een tweede leven in een kunstwerk van Aimee Zito Lema.

Halloweenisering

“Volgens de Mexicaanse traditie is de dood geen breuk, maar een transitie. Echt weg is een overledene nooit”, vertelt de Mexicaanse ambassadeur Eloy Cantu die mee komt vieren. Maar hou het stil. “In het noorden van Mexico, waar ik ben geboren, doen ze er eigenlijk niet aan mee. Het is de cultuur van het zuiden.”

De schmink en bloemenkronen zijn een ode aan La Calavera Catrina, de skeletachtige figuur waarmee Mexicaanse cartoonistJosé Guadalupe Posada begin vorige eeuw de draak stak met de koloniale upper class. “Maar eigenlijk is dat vooral de Amerikaanse invloed, de halloweenisering van een traditie”, zegt Cantu.

Zo was er ook helemaal geen Día de los muertos-parade in Mexico City. Dat heeft Spectre-regisseur Sam Mendes ervan gemaakt, omdat het goed pakte op beeld. “Maar die scène heeft de autoriteiten in Mexico City op ideeën gebracht en vorig jaar hebben ze er wél een georganiseerd”, zegt Orlando Verde, curator van het Mestizo Arts Festival. “Daar draait het om: culturen die elkaar kunnen inspireren en verrijken.”

Beeld Wouter Van Vooren

Meteen ook de boodschap waar het Mestizo Arts Festival (MAF) om gaat. Het is al het zesde jaar dat MAF de Día de los muertos even naar Antwerpen haalt. Niet omdat de stad zo'n grote Mexicaanse gemeenschap telt. Wel om aan te tonen dat multiculturaliteit ook een feestelijke plus kan zijn. “Een tegengewicht voor de negatieve problematiserende toon van sommigen”, zegt Gerardo Salinas van MAF. “Mensen zijn zo bang om dingen te verliezen: hun job, hun identiteit, mensen rondom hen. Deze Mexicaanse verhalen kunnen ons anders naar de dood en verlies doen kijken. Ze leren dat iets nooit helemaal weg is, of hoeft te zijn. Heel troostend vind ik dat.”

Weg subsidies

Ook MAF, een kunstenfestival dat naast de Día de los muertos ook expo's, theaterstukken en optredens organiseert, moest dit jaar noodgedwongen met verlies leren omgaan. Ze krijgen geen financiële overheidssteun na een negatief advies bij de laatste toekenning van de projectsubsidies. Tot verbazing van velen, want MAF slaagde net in datgene wat volgens de overheid zo belangrijk is: een divers publiek aantrekken.

Salinas: “De beoordelingscommissie loofde dat we risico's durfden nemen en vernieuwend waren, maar daarnaast komt het verwijt dat 'de artistieke kwaliteit soms wisselvallig' is. Maar in plaats om een organisatie te bestraffen zou je ook kunnen investeren om iets vernieuwends nog beter te maken.”

Toch besloot het MAF om verder te doen. De organisatie startte samen met partners in Gent, Antwerpen en Brussel het Work In Progress-initiatief, dat beginnende artiesten een platform en toonmoment biedt. Die partners, zoals onder meer de KVS in Brussel, Victoria Deluxe, Rataplan en Arenberg, zorgen mee voor financiële ondersteuning. “Zo kunnen we overleven”, zegt Verde. 

Want het mag duidelijk zijn: geen projectsubsidies betekent veel opofferingen. Het programma van het festival is ingeperkt, het openings- en slotevenement zijn geschrapt en de meeste medewerkers werken als vrijwilligers. “Deze editie kon een heel mooie slideshow tijdens een evenement niet doorgaan omdat een technisch stuk ontbrak. Het kostte 35 euro. Dat kon er echt niet meer af. Zulke dingen zijn doodjammer.”

Het Mestizo Arts Festival (MAF) loopt nog t.e.m. 3/12 op verschillende locaties. mestizoartsplatform.be. 

Beeld Wouter Van Vooren
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234