Dinsdag 26/05/2020

Chinese kunst

Deze Zwitser zette Chinese hedendaagse kunst op de kaart

Uli Sigg in zijn huis in Mauensee. Still uit de documentaire 'The Chinese Lives of Uli Sigg' (2016).Beeld rv

De grootste verzameling Chinese hedendaagse kunst ligt vreemd genoeg niet in China, maar in Zwitserland. In het kasteel van zakenman en verzamelaar Uli Sigg kunt u letterlijk over werken van wereldbekende kunstenaars als Ai Weiwei struikelen. Toen Sigg ons in zijn schatkamer uitnodigde, was twijfelen geen optie.

"Je moet niets van de tuin verwachten. I hate sculpture parks", grinnikt Uli Sigg wanneer hij ons verwelkomt op zijn verbluffende domein in het Zwitserse Mauensee. Het Habsburgse kasteel is het middelpunt van een oase van rust, omringd door een magnifiek meer. In de schaduw van een van zijn boothuizen trekt een marmeren kunstwerk onze aandacht. "Dat is een werk van Ai Weiwei", zegt Sigg droog, alsof de halve wereld zo’n exemplaar heeft staan. Vandaag bezit hij de grootste verzameling Chinese hedendaagse kunst, waarvan een aantal schilderijen, tekeningen, foto's, sculpturen en video-installaties vanaf morgen worden tentoongesteld in het Noordbrabants Museum in 's-Hertogenbosch.

Wanneer Sigg ons naar de ingang van het gebouw leidt, oogt hij als een norse man, maar achter de eeuwige grimas schuilt een warme mens met gevoel voor humor. "Ik kocht dit kasteel in 1989, al had ik het al langer in het vizier. Ik was hier al eerder geweest, toen ik nog in het leger zat. Het was destijds mijn opdracht om dit gebied te veroveren, dus heb ik het jaren later gewoon gekocht."

De levensloop van de zakenman, voormalig Zwitsers ambassadeur in China en verzamelaar is indrukwekkend en tegelijk complex. Eind jaren 70 sloot hij het eerste handelsverdrag tussen een westers bedrijf en de Chinese overheid. Het doel van zijn project was kristalhelder: de Chinese tak van de Zwitserse liftfabrikant Schindler uit de grond stampen en leiden. De uitvoering daarentegen verliep niet altijd even vlekkeloos. Sigg was een journalist en sinoloog die in China zijn eerste stappen zette in de zakenwereld, en dat liep niet zonder slag of stoot.

"Het was een zeldzame kans die ik moeilijk kon laten liggen. Maar eenmaal daar wist ik meteen dat ik een harde tijd tegemoetging", herinnert hij zich zijn eerste jaren in China. "Ik was mij ervan bewust dat het tijd en moeite zou vragen om mijn weg te vinden in een onbekende cultuur. Ik kwam in een land terecht waarin je als buitenlander argwaan wekte. De eerste jaren waren jaren vol misverstanden, controverse en vijandigheid.”

Sigg was de eerste zakenpartner van China en was de taal niet machtig. Hij was grotendeels afhankelijk van tolken en zijn medewerkers. De Chinezen in zijn entourage kregen echter de opdracht om dwars te liggen, om hem te wantrouwen. "De Chinezen op machtsposities vertrouwden mij niet. Dus eenmaal ik het vertrouwen had van mijn medewerkers, werden die een voor een vervangen. Dat zegt veel over het toenmalige klimaat in China. Ik werd voortdurend omringd door nieuwe mensen die ik uit hun vertrouwde bubbel moest trekken, en dat is een vermoeiend spelletje. Het heeft vijf jaar geduurd voor ik mij goed voelde in China. Dat is lang, maar opgeven was geen optie. Ik wilde dit project tot een goed einde brengen."

Het échte China

Het handelsverdrag tussen China en Schindler ging enerzijds gepaard met pieken en diepe dalen, maar zorgde er anderzijds voor dat Siggs interesse in China met de dag groter werd. Hij was gefascineerd door het land en wilde dieper graven, tot hij het échte China te zien zou krijgen. "Ik kende de zakelijke en politieke kant, maar dacht dat ook kunst me tot inzichten zou kunnen brengen. Toen ik nog maar enkele jaren in het land was, wilde ik me nog in de kunstwereld verdiepen. Het was het risico niet waard, het zou ten koste van de joint venture kunnen gaan. Het blootleggen van de Chinese underground zou zowel het bedrijf als de artiesten in gevaar kunnen brengen. Ik wilde niet dat ze kunstenaars de mond zouden snoeren."

Een tweede reden waarom hij de kunstwereld niet meteen onderzocht, was het gebrek aan interessante werken. "De kunst was ofwel te braaf, ofwel ongeïnspireerd. Ik zag vooral afkooksels van westerse kunst." Eind jaren 80 merkte hij echter verandering op. "Je zag de kunstenaars beter worden en ik voelde dat er een belangrijk hoofdstuk aanbrak voor de Chinese kunstgeschiedenis. Steeds meer kunstenaars hadden het lef om het échte China te tonen. Dat was baanbrekend." In 1999 werd die Chinese hedendaagse kunst zichtbaar voor de buitenwereld op de biënnale van Venetië. Later zouden Ai Weiwei en andere kunstenaars hun succes opdragen aan de aanwezigheid van Uli Sigg.

Wanneer de Zwitser ons door zijn indrukwekkende kasteel gidst, valt de brede waaier aan stijlen op – van popart, over de monochromatische portretten van Zhang Xiaogang tot conceptuele kunst. De schatkist van Sigg is intussen miljoenen waard, al werd hij vroeger gek verklaard door kenners. "Je kunt je niet voorstellen hoeveel keer mij is gevraagd waarom ik hierin investeer. Het antwoord is simpel: er was geen Nationaal Instituut voor Kunst, dus besliste ik om mezelf die rol toe te eigenen. Ik verzamel deze werken in de eerste plaats voor China, niet voor mezelf."

Van 1995 tot 1998 was Sigg Zwitsers ambassadeur in China, Noord-Korea en Mongolië. In die periode en daarna ging hij geregeld op de koffie bij Chinese kunstenaars. "Het was voor de mensen in de kunstwereld uitzonderlijk dat ze werden benaderd door een buitenstaander met oprechte interesse in hun werk. Van alle kunstwerken die ik bezit, heb ik nagenoeg alle makers persoonlijk ontmoet. Ik herinner mij dat op een dag mijn Duitse collega vroeg om mij te vergezellen. Het was de eerste keer dat hij zag in welke omstandigheden de Chinezen leven. Hij wist niet wat een normaal Chinees leven was."

In het Noordbrabants Museum gidst A Chinese Journey u door de fascinerende wereld van de Chinese hedendaagse kunst, met spiritualiteit, tradities, ambacht en politiek-maatschappelijke problemen als terugkerende thema's. "Ik ben blij dat er nu wel interesse is", glimlacht Sigg wanneer hij in zijn zetel ploft. "Ik had het succes van kunstenaars als Ai Weiwei nooit durven te voorspellen. Ik wist alleen met zekerheid dat ik op een dag mijn verzameling aan China zou schenken." In 2012 schonk Uli Sigg 1.400 werken aan het gloednieuwe M+ Museum in Hong Kong, dat in 2019 de deuren opent. "Stiekem hoop ik dat deze kunst op een dag in de Chinese scholen zal worden getoond. Vandaag is dat nog steeds ondenkbaar. Deze kunst vertelt echter veel over China. Dit moet gezien worden."

A Chinese Journey, met werken uit de collectie van Uli Sigg, van 17/3 tot 8/7 in het Noordbrabants Museum, 's-Hertogenbosch

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234