Dinsdag 15/10/2019

Fotografie

Deze non-conformisten keerden de maatschappij de rug toe, en wonen diep in de Andalusische bergen

Een vervallen blauw busje doet dienst als woning. De ramen zijn afgeplakt, zodat alle zonlicht wordt buitengehouden. Beeld RV Ben Murphy

Diep in de bergen van Andalusië leven mensen in hun eigen wereld: non-conformisten die de maatschappij de rug hebben toegekeerd. Fotograaf Ben Murphy volgde ze tien jaar lang, in een poging ze te begrijpen. "Voor de bewoners is dit het paradijs." 

Murphy geeft toe: "Ik ben naar daar vertrokken op zoek naar disfuncties. Maar uiteindelijk doen ze niemand kwaad. En ze zijn creatief en ondernemend." De Londense fotograaf was altijd al gefascineerd door tegencultuur in al zijn vormen, en via via kwam hij zo in Zuid-Spanje terecht, waar diep verborgen in de bergen mensen wonen die zich hebben teruggetrokken uit de maatschappij. 

Hij kwam er Japanners tegen, een Tsjechisch gezin en een Belgische chocolatier. Veel Britten ook, die eind jaren 80 diep in de ravecultuur zaten en zich door Thatcher opgejaagd voelden. Sommigen hebben af en toe een job, anderen zijn straatarm en Murphy had de indruk dat zij er wat vastzitten. "Maar er leven ook best wat mensen die zijn opgegroeid in zeer welstellende milieus en op prestigieuze Britse internaten zaten."

Beeld RV Ben Murphy

Kampen

Er zijn in Andalusië een paar 'kampen', en voor zijn fotoreeks The Riverbed volgde Murphy er twee, elk met hun eigen kenmerken en ideologie. Terwijl het eerste kamp iets weg heeft van een trashy trailerpark en op die manier toch ook de confrontatie opzoekt, probeert het andere bijna op te gaan in de omgeving. Met hooibalen worden huizen gebouwd, een aantal mensen probeert een moestuintje aan te leggen. Introspectie versus de set van Mad Max, zo noemt de fotograaf het. 

Murphy verkent in zijn foto's thema's als vrijheid, ontsnapping en tijdelijkheid. Hoe ziet vrijheid eruit? 
Hoe bepaalt een plek wie je bent? In Californië fotografeerde hij zo ook kampen van daklozen, mensen die uit de maatschappij geduwd worden maar er graag weer in willen. In Spanje trof hij net het omgekeerde. 

"Babylon was de term die ze vaak gebruikten voor de buitenwereld, en die staat voor kapitalisme en consumentisme. Deze plekken zijn voor de bewoners een paradijs. De drank en drugs zijn goedkoop, en je kunt er zijn wie je wilt zijn." Er zijn mensen die net houden van die rommelige chaos, merkt Murphy op, anderen zoeken meer afgelegen gebieden op. Sommige mensen hebben last van mentale problemen maar er zijn ook bewoners die hun bestaan daar heel georganiseerd aanpakken. 

Hier woont Francesca, een vrouw die in Londen als schoenenontwerpster werkte en er opeens genoeg van had. Beeld RV Ben Murphy

"Het gekke is," zo wijst hij naar rommelige, volgestouwde bussen en caravans van het eerste kamp, "dat ik er zoveel van Groot-Brittannië in terug zie." Hij wijst naar een pot Marmite (kruidenpasta), de Engelse boeken die er rondslingeren, de Britse nummerplaten. Alsof ze die nodig hebben om zich ook in Zuid-Spanje ergens tegen af te kunnen zetten. 

Wat de twee nederzettingen gemeen hebben, is dat ze nauwelijks regels hebben, en geen ideologie of gezamenlijk doel. En dat is best opmerkelijk. Murphy vertelt over Drop City, het boek van T.C. Boyle over een Amerikaanse commune in de jaren 70 die ten onder gaat. "Het maakt niet uit wat ze doen, dit soort gemeenschappen imploderen vroeg of laat door een machtsstrijd." 

Maar deze kampen bestaan al jaren, ook al veranderen ze voortdurend: mensen komen en gaan, huisjes en hutjes worden opgezet en afgebroken, en af en toe komt de Spaanse politie de boel opkuisen. "Er heerst een soort anarchie zonder leiderschap", vertelt Murphy. "Misschien is net dat de reden waarom ze overleven." 

Er zit een esthetiek in beelden van Murphy, maar ze wekken toch onrust. Ze roepen vragen op waar ook de fotograaf na tien jaar nog mee zit: waarom leven mensen zo? Vanaf wanneer sta je buiten de maatschappij? En waarom kiezen wij er voor om wel in deze maatschappij te leven? 

Beeld Ben Murphy

"Deze manier van leven wordt vaak heel romantisch afgebeeld, of net cynisch. Ik wilde een neutrale blik, zonder te oordelen", zegt Murphy. Daarom staan er ook geen mensen op zijn foto's. Hij wil niet dat de toeschouwer allerlei aannames maakt over de bewoners. "Ik wil dat de kijker het beeld inwandelt en zichzelf in die situatie probeert voor te stellen." 

Hij toont het huisje van Francesca, een vrouw die in Londen als schoenenontwerpster werkte en er opeens genoeg van had. "Ze heeft nu kinderen en probeert zelfvoorzienend te zijn." 

Maar er is ook een foto die Pan heet, en waarop een vervallen blauw busje staat dat in de grond lijkt te zakken. Aan een oud bedonderstel hangen kleren te drogen. Zien we dat de ramen van het busje zijn afgeplakt, vraagt Murphy? Alle zonlicht wordt buitengehouden. "Is dat vrijheid? Of eerder overleven? Ik denk dat dit voor sommige mensen de enige manier is om te bestaan. Hier moeten ze niets."

The Riverbed, tot 7 april in De Singel, in samenwerking met Stieglitz19 en Vlaams Architectuurinstituut.

Beeld RV Ben Murphy
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234