Maandag 14/10/2019

Jeugdliteratuur

Deze nieuwe prentenboeken voor de lente zullen niet enkel de jongsten bekoren

‘In de tuin’ van Noëlle Smit. Beeld B.Slijkhuis

Vermenselijkte vogels, een uitbundige moestuin, een meisje op de vlucht en een Slowaaks sprookje over kinderloosheid. Vier prachtige prentenboeken, die niet enkel de jongsten zullen bekoren.

Paradijs in de tuin

De Nederlandse Noëlle Smit maakte de laatste jaren furore in de illustratiewereld, vooral met het boek Naar de markt. Voor haar aanstekelijke, ietwat naïeve stijl, met menig vleugje nostalgie, put ze inspiratie uit haar verzameling oude prentenboekjes, ansichtkaarten of wat ze zomaar aantreft op rommelmarkten. Dat kunnen beduimelde boekjes van Max Velthuijs of Annie M.G. Schmidt zijn. Maar ook kunstenaars als David Hockney en Raymond Pettibon prikkelen haar.

Je merkt het aan haar opgeruimde en exuberante kleurenpalet. Zoals in het overweldigende In de tuin. Op paginagrote prenten volgen we een meisje en haar moeder terwijl ze een moestuin beredderen: van tomaten, courgettes en sla tot druiven en aardbeien, ze draaien er welgemutst hun hand niet voor om.

Elke maand krijgt een prent, van januari tot december gaat het, van de eerste aarzelende krokussen tot de zomerweelde en later de appelpluk en de pompoenen, die ook kunnen fungeren als lampionnen. Op Smits beelden weet je vaak niet waar eerst gekeken. Ze grossiert in welgekozen details en zet kinderen aan om de hand aan de ploeg slaan. In de tuin schetst een vrolijke doe-het-zelfwereld. Een paradijselijke idylle zonder één vuiltje aan de lucht.

Noëlle Smit, In de tuin, Querido, 32 p., 15,99 euro. 4+ ★★★★✩

Een kuif als een scheerkwast

Vogelboeken zijn er in alle soorten en maten. En er lijken er elke dag bij te komen. Vogels zijn hip. Om naar te kijken, om te ‘spotten’ en te bestuderen. Of gewoon, om te luisteren naar dat vrolijke, ochtendlijke gekwinkeleer en de lente in de aderen te voelen stromen. Bij de Nederlander Paul Faassen – u kent hem van zijn beeldcolumn op pagina 3 van Zeno – mondde zijn vogelfascinatie uit in een bijzondere reeks aquarellen. Ze zijn nu gebundeld in Eh…, een woordloze parade van gevederde vrienden met wel erg eigenzinnige gelaatsuitdrukkingen én kuiftooi.

‘Eh...’ van Paul Faassen. Beeld Paul Faassen

Want Faassen wil nagaan wat er precies in die onverstoorbare vogelhoofden omgaat. “In de natuur zie je een vogel nooit bedenkelijk kijken. Of schuldbewust. Of met zo’n dampende kop als wij na het sporten hebben”, zo zei hij daarover vorig jaar in de Volkskrant, nog aan het begin van zijn project.

Faassen wil de vogels vermenselijken. Hij vertrekt simpelweg van een vlek waterverf op papier en gaat daarmee aan de slag. We zien koket kijkende vogels, ijdele specimens met haarstukjes à la Trump of met een kuif als een scheerkwast. Soms blikken ze ons bruut in het gezicht, dan weer ogen ze ingetogen. Het is heerlijk minimalisme met een rijk palet en een wonderlijk groot uitdrukkingsvermogen.

Er staat geen enkel woord in het royaal uitgegeven boek, we mogen zelf bedenken wat er in deze vogelzielen huist. Dat lukt wonderwel. Toch houden ze afstand. Faassens vogels zijn binnenvetters. Laat ons met rust, kom niet te dicht. Dat stralen ze uit.

Paul Faassen, Eh..., De Harmonie, 64 p., 24,90 euro. ★★★★✩

Rasha klampt zich vast aan de maan

‘De maan is overal’ van Kolet Janssen en Fatinha Ramos. Beeld Fatinha Ramos

Talrijk zijn de kinder- en jeugdboeken die op een subtiele maar niet mis te verstane manier de vluchtelingen- en migratiethematiek aankaarten. Kijk naar de recente samenwerking die Khaled Hosseini opzette met illustrator Dan Williams voor Bede aan de zee. Ook de Vlaamse jeugdschrijfster Kolet Janssen en de rijzende ster van de illustratorenwereld, de Portugees-Vlaamse Fatinha Ramos, pogen met De maan is overal een universeel verhaal te vertellen.

Hoe maak je een noodgedwongen vertrek uit je eigen land aanschouwelijk voor kinderen? De maan is overal is een niets verhullende maar toch tedere parabel. Het meisje Rasha verliest haar zusje bij een explosie. Na een zoveelste inval van de politie op zoek naar rebellen, besluiten haar ouders het hazenpad te kiezen naar Europa. Alles wat hen lief is, moeten ze in de steek laten. ‘Ze wil helemaal niet weg. Maar ze wil ook niet de hele tijd bang zijn.’ Onderweg raakt het gezin verder ontregeld. Eenmaal aangekomen put Rasha troost uit de maan. Die is bij haar. Maar ook bij de achterblijvers, zoals haar oma.

Janssen houdt haar tekst sober, Ramos zorgt voor tedere en delicate, maar erg sprekende prenten met warme, donkere vlakken. Let even op de prent waarin ze de familie op de boot laat dromen van Europa, met een met sterretjes omrande maan. Subtiel weeft ze symboliek in haar illustraties en jongleert met de bladspiegel. Slechts langzaam sijpelt er licht en hoop door in deze geslaagde verbeelding van een complex thema.

Kolet Janssen & Fatinha Ramos, De maan is overal, De Eenhoorn, 30 p., 15,95 euro. 8+ ★★★★★

Gek op een stuk hout

Duvel-doet-al en theatermaker Dimitri Leue ging voor Wolinoti. Het houten kind aan de haal met een Slowaaks sprookje, een soort voorloper van Pinokkio. Hij puurde er een theatervoorstelling uit, maar zopas ook een fraai boek, opgelucht met houtsneden van Vanessa Verstappen en waarbij zelfs muziek van Robert Schumann hoort.

‘Wolinoti’ van Dimitri Leue en Vanessa Verstappen. Beeld Venessa Verstappen

Dit multimediale boek snijdt op een originele manier de thematiek van kinderloosheid aan. ‘Verhalen zijn raar! Omdat alles kan. Hij hield ervan. Zij hield van dingen verzinnen, maar nog meer van haar man.’ Een Saksische houthakker en zijn stadsvrouw trekken zich terug in een bos, om daar hun geluk te beleven. ‘Geluk is vrij, ieder kiest zijn manier. Er is geen formule voor. Je moet het zelf ontdekken wie of wat bij jou het ware geluk kan verwekken.’

Maar algauw hangt er een schaduw over hun prille samenzijn: de vrouw is gebrand op een kind. En dat komt maar niet. De houthakker hakt zich te pletter en stuit dan op Wolinoti, een levendige houten pop die al honderd jaar wortel schoot in een boom. Helaas vertoont hij zijn fratsen enkel bij zijn redder. De houthakker ziet de sprekende Wolinoti als ideaal vervangkind. Maar bij zijn vrouw blijft de pop stom. Komt er toch nog een goede afloop? Jawel, zo hoort dat in een sprookje. Ze worden ‘gek op een stuk hout’.

Leue schrijft de verwikkelingen relativerend en beeldend op, met talloze woordspelingen en wervelend gerijm. Vanessa Verstappen maakt excellente houtsneden, rijk aan emoties, die dit sprookje laten uitgroeien tot een festijn voor het oog.

Dimitri Leue & Vanessa Verstappen, Wolinoti. Het houten kind, Davidsfonds/Infodok, 48 p., 19,99 euro. 8+ ★★★★✩

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234