Zaterdag 08/05/2021

InterviewHerman Knippenberg

Deze Nederlandse oud-diplomaat hielp de seriemoordenaar uit ‘The Serpent’ te klissen

Herman Knippenberg en de Billy Howle, acteur die Herman Knippenberg speelt in ‘The Serpent’.  Beeld BBC/© Mammoth Screen
Herman Knippenberg en de Billy Howle, acteur die Herman Knippenberg speelt in ‘The Serpent’.Beeld BBC/© Mammoth Screen

Minstens twaalf moorden heeft Charles Sobhraj op zijn geweten. Dat de seriemoordenaar uiteindelijk achter de tralies belandde, is te danken aan een duo diplomaten uit de lage landen. De Netflix-reeks The Serpent vertelt hun verhaal.

“Het voelde alsof ik mijn lichaam had verlaten en ik van aan de zijlijn het tafereel stond gade te slaan.” Het mag dan al 46 jaar geleden zijn, Herman Knippenberg weet nog precies hoe hij zich op 3 maart 1975 voelde toen hij in het politiehospitaal van Bangkok plots twee zwartgeblakerde lijken voor zijn neus geschoven kreeg. “Ik hoor het Antje Twijntstra, de Nederlandse tandarts die ik gevraagd had het gebit van de twee slachtoffers te onderzoeken, nog altijd roepen: ‘Mijnheer Knippenberg, het zijn ze!’”

De ‘ze’ in kwestie zijn het Nederlandse koppel Cocky Hemker en haar vriend Henk Bintanja. Een paar weken daarvoor vallen hun namen voor het eerst wanneer Herman Knippenberg, derde secretaris op de Nederlandse ambassade in Bangkok, op zijn bureau een brief vindt van John Zand, de schoonbroer van Hemker. “Hij schreef dat hij toen al zes weken niets meer van het koppel had gehoord, en dat terwijl ze de familie daarvoor geregeld op de hoogte hielden van hun avonturen in Zuidoost-Azië. Toen ik dat las, wist ik meteen dat er wat aan de hand was.”

Horizontaal toerisme

Knippenberg is op zijn 76ste al lang niet meer in dienst van de Nederlandse staat. Hij woont in Nieuw-Zeeland waar hij na een bewogen leven als diplomaat van zijn pensioen geniet. Maar die ene zaak, die begon met de brief van John Zand, heeft hem nooit los gelaten. Knippenberg doet aan de telefoon met onwaarschijnlijk veel details zijn verhaal over de moord op Cocky en Henk en de jacht op hun beruchte moordenaar die daarop volgde.

Een beeld uit ‘The Serpent’.  Beeld BBC/© Mammoth Screen
Een beeld uit ‘The Serpent’.Beeld BBC/© Mammoth Screen

Knippenberg vertelt dat hij op zijn achttiende al alleen naar Iran, Syrië en Irak was getrokken. “Ik wist hoe belangrijk het contact met het thuisfront tijdens dat soort reizen is. Toen ik in de brief las dat het koppel kerst, nieuwjaar en twee verjaardagen had laten passeren zonder een teken van leven, gingen alle alarmbellen af.” Knippenberg doet wat routine-onderzoek. In het postkantoor vindt hij zes niet afgehaalde brieven voor het koppel en ziet in het register dat ze niet op de ambassade zijn langs geweest voor een verlenging van hun visa.

De doorbraak komt er met wat hulp van de collega’s van de Belgische ambassade. “We werkten vaker samen in het kader van wat we toen ‘horizontaal toerisme’ noemden. Thaise meisjes probeerden zowel bij ons als in de Belgische ambassade een visum te versieren om in de Benelux in de prostitutie aan de slag te kunnen.” Maar wanneer Knippenberg op 8 februari een telefoontje krijgt van zijn Belgische collega Paul Siemons, gaat het niet over visa. Siemons wil weten of Knip – zo noemde hij zijn Nederlandse collega – twee Nederlanders kwijt is. Dan heeft hij misschien een tip.

James Bond

Blijkt dat een van Pauls collega’s in een nachtclub betrokken is geraakt bij een discussie over de prijs van een prostituee. Als wraak heeft haar pooier de dag daarna op de pagina 3 van de plaatselijke kant The Bangkok Post een advertentie laten plaatsen waarin de Belgische diplomaat belachelijk wordt gemaakt. “Het soort zaak waarvoor ik stante pede op het vliegtuig richting Amsterdam zou worden gezet”, zegt Knippenberg.

De Belgische ambassadeur kiest voor een andere aanpak en beveelt een onderzoek naar de pooier. Die blijkt een kleine garnaal, maar tijdens het onderzoek komt een zekere Charles Sobhraj in het vizier. Een louche figuur die in edelstenen handelt en een bijzondere interesse heeft in toeristen die zich op de in die tijd heel populaire hippie trail begeven. Knippenberg: “Een aantal toeristen was volgens Paul met verhalen aan komen zetten over de stapels paspoorten die Sobhraj in zijn flat liggen had. Minstens twaalf hadden ze er geteld, waaronder dus ook twee Nederlandse.”

Die tip doet Knippenberg op 3 maart 1975 in het mortuarium belanden. Hij is er na de telefoon van Simoens nog meer van overtuigd dat Cocky en Henk niet zomaar van de radar zijn verdwenen. In het politie-hospitaal liggen dan al een aantal weken de verkoolde lijken van twee Australische toeristen. Maar wanneer die vermoedelijke slachtoffers plots levend en wel de Australische ambassade binnenwandelen, gaat bij Knippenberg een lichtje branden. De gebitsgegevens die hij uit Nederland laat overvliegen, maken duidelijk wat hij al langer vreesde. Cocky en Henk zijn vermoord.

Nachtmerries

De uitleg van de Thaise patholoog over de manier waarop, is stof voor nachtmerries. Knippenberg: “Hier was een ervaren moordenaar aan het werk, legde de man uit. Voor hij hun lichamen in brand stak, had hij hun T-shirts over hun gezicht getrokken. Omdat hij wist dat het zo moeilijker zou zijn om hen te identificeren. Aan de roetdeeltjes in hun longen kon de dokter zien dat beide slachtoffers nog leefden toen ze in brand gestoken werden. Daar en toen heb ik beslist: diegene die dit gedaan heeft, moet gestopt worden.”

Dankzij zijn connecties slaagt Knippenberg erin de Thaise politie te bewegen tot een inval in de flat van Sobhraj. De uitnodiging om de arrestatie van op de eerste rij mee te maken moet hij afwijzen. “Mijn ambassadeur vond dat geen taak voor diplomatiek personeel.” De actie draait op niks uit. Sobhraj tovert een valse naam en een bijhorend Amerikaans paspoort tevoorschijn en wordt vrijgelaten.

Een beeld uit ‘The Serpent’ toont Amesh Edireweera als Ajay Chowdhury en Tahar Rahim als Charles Sobhraj. Beeld BBC/Mammoth Screen
Een beeld uit ‘The Serpent’ toont Amesh Edireweera als Ajay Chowdhury en Tahar Rahim als Charles Sobhraj.Beeld BBC/Mammoth Screen

Dat brengt de tipgevers van Knippenberg in nauwe schoentjes. “We werkten nauw samen met de onderburen van Sobhraj, een Frans koppel dat ons had verteld wat zich in zijn flat afspeelde.” Wanneer Nadine, de vrouw van het koppel een paar uur na de inval plots gestommel hoorde, gaat ze een kijkje nemen. Blijkt dat Ajay Chowdury, een van Sobhrajs handlangers, teruggekeerd is naar de flat. Nadine probeert naar beneden te vluchten, maar Chowdury heeft haar gezien. “In paniek belde ze me op”, vertelt Knippenberg. “‘Herman, wat moet ik doen?’ Ik heb haar terug naar boven gestuurd. Dat was de enige manier om ervoor te zorgen dat Sobrahj en zijn bende geen onraad zouden ruiken.”

Even valt de monoloog van Knippenberg stil. “Dat was de moeilijkste beslissing uit mijn leven. Het klinkt nu misschien heel erg als ‘Herman speelt James Bond’, maar op dat moment besefte ik goed dat ik misschien iemand de dood had ingestuurd.” Na vijf eindeloze minuten rinkelt de telefoon ten huize Knippenberg. Nicole. Ze had een praatje gemaakt met Chowdury en was heelhuids beneden geraakt.

Rattenvergif

De mislukte politieactie bezorgt Knippenberg een kater. Hij slaagt er niet in de zaak los te laten en wordt door zijn baas op een verplichte vakantie gestuurd. Die adempauze duurt maar even. Eens terug in Bangkok krijgt Knippenberg te horen dat de flat van Sobhraj, die intussen met zijn gezelschap naar het buitenland is gevlucht, eerstdaags wordt ontruimd. Hij vreest dat waardevol bewijsmateriaal verloren zal gaan en organiseert op eigen houtje een huiszoeking in de leegstaande flat.

Ook die ervaring kan Knippenberg zich vandaag tot in de kleinste details voor de geest halen. De oud-diplomaat vertelt over de reiskoffers van Sobhraj slachtoffers die her in der in de flat staan. Hij vindt kledingstukken, boeken en identiteitspapieren van een hele resem vermiste toeristen. “We troffen kilo’s pillen aan: een mix van allerhande medicijnen, gaande van slaapmiddelen, over laxeermiddelen tot zelfs strychnine, rattenvergif.”

Sobhraj en co. bewaarden die giftige cocktail in grote verpakkingen van een bekend antidiureticum. Later zou blijken dat ze hun slachtoffers vergiftigden om hen, wanneer ze last kregen van diarree en misselijkheid, onder het mom van medicijnen nog meer vergif te serveren. In de slaapkamer vindt Knippenberg de handboeien waarmee Sobhraj zijn slachtoffers vastketende. “Hij gebruikte daarvoor de houten spijlen van het bed. De kras -en knaagsporen die daar waren achtergebleven, zijn misschien wel het meest lugubere wat ik ooit heb gezien.”

Aanhoudingsbevel

Ondanks de gigantische berg bewijsmateriaal weigert de Thaise politie een internationaal aanhoudingsbevel voor Sobhraj uit te schrijven. Ten einde raad stapt Knippenberg naar de pers. Pas wanneer The Bangkok Post op zijn voorpagina met als titel The web of death over de zaak bericht, komt er schot in de zaak. Van de ene op de andere dag zijn Charles Sobhraj en zijn gruweldaden wereldnieuws. “Plots stond Interpol bij me op de stoep. Met de vraag of ze mijn dossiers eens mochten inkijken.”

Het zal nog een maand duren voor de seriemoordenaar in Frankrijk wordt gearresteerd. “Ik sliep toen heel onrustig. Sobhraj wist dat het een koppige Nederlandse diplomaat was die hem al meer dan een jaar op de hielen zat. Eén keer dacht ik dat mijn laatste uur geslagen had, toen ik iemand midden in de nacht de trap op hoorde sluipen. (lacht) Gelukkig bleek het mijn vrouw te zijn. Maar het toont hoe paranoïde ik toen was.” Het nieuws over Sobhrajs arrestatie voelt als een verlossing. Al zal Knippenberg nooit meer helemaal losraken uit de omknelling van de seriemoordenaar. “Het is zoals bij malaria. Eens het in je bloed zit, word je om de zoveel jaar opnieuw meegezogen in een koortsdroom. Ook Sobhraj duikt, zelfs na meer dan veertig jaar, nog af en toe in mijn nachten op.”

The Serpent, vanaf vandaag op Netflix

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234