Donderdag 22/08/2019

Film

'Deze film had evengoed 'Trump Tower' kunnen heten'

Tom Hiddleston als dokter Laing. Beeld rv

In een wereld waar de rijken gaan samenhokken, is het niet beter leven. Dat toont Ben Wheatley (44) in High-Rise, een retrosciencefictionfilm die eigenlijk over onze tijd gaat.

Een eigenzinnige, getalenteerde cinemafreak die films maakt zoals je ze zelden ziet. Films die niet aan de regels beantwoorden over mensen die de regels niet volgen. Jarenlang draaide Ben Wheatley reclameclips, was ook bezig met animatie en deed tv-werk, tot hij in 2009 pas met een budget van twee keer niets een langspeler in elkaar flanste, Down Terrace, die hem opeens tot filmmaker bombardeerde.

Omwille van hun eigenzinnigheid bleven ook Sightseers en Kill List in de underground steken, maar ze getuigden van zoveel talent dat zijn films wel aan de oppervlakte moesten komen. Wie het kan weten, noemt Wheatley de grootste belofte van de Britse film. Ook al is hij inmiddels 44.

Maar het zou van nu af aan snel kunnen gaan. High-Rise wordt zijn raket naar de top. Zijn volgende film, Free Fire, heeft hij ook al ingeblikt, een productie van Martin Scorsese met Oscar-winnares Brie Larsson in de hoofdrol.

High-Rise is een bewerking van het onverfilmbaar gewaande boek van J.G. Ballard, van wie eerder andere moeilijke boeken als Empire of the Sun en Crash door respectievelijk Steven Spielberg en David Cronenberg waren verfilmd. De legendarische producer Jeremy Thomas beschikte al sinds 1975, toen High-Rise net uit was, over de filmrechten van het boek. Maar niemand kreeg de film gedraaid, ook niet de tegendraadse Nicolas Roeg, die samen met John Boorman en Ken Russell deel uitmaakt van wat voor Wheatley de heilige drievuldigheid van de Britse film is.

"Goed dat ik pas achteraf gehoord heb dat Roeg dit boek wou verfilmen", aldus Wheatley. "Had ik geweten dat zelfs Roeg er niet in geslaagd was, ik zou helemaal verstijfd geweest zijn."

Ben Wheatley. Beeld rv

Hoe komt het dat jarenlang zoveel gerenommeerde regisseurs hun tanden hebben stukgebeten op dat onverfilmbare boek?

"Het is niet zoals een Naked Lunch, waar de structuur het gewoonweg al onmogelijk maakte. Het probleem zit hem veel meer in de toon. Er zijn geen helden, er is geen uitkomst, en vrolijk word je er niet van. Je krijgt geen vat op de personages.

"Anthony Royal (Jeremy Irons), de man die het gebouw heeft ontworpen, wordt verondersteld de leider van de elite te zijn, maar hij kan die taak niet aan. Wilder (Luke Evans) is een reporter die op een lagere verdieping woont, bij de minder gegoeden. Een stoere jongen die een monster wordt. Maar Laing (Tom Hiddleston) is de dokter aan wie het verhaal ophangt. Hij wordt verondersteld uitleg en klaarheid te verschaffen, maar hij kijkt alleen maar toe.

"De kijker weet niet wie te volgen. Er is geen alfamannetje dat de slechteriken uitschakelt. En dat is uiteraard wat er zo goed aan is. Zo is het ook in het echte leven. Mensen zijn niet voortdurend goed of slecht. Eigenlijk is het gebouw een metafoor voor de wereld."

Het boek gaat over de klassenstrijd.

"Toen ik High-Rise las in de jaren 80, ervoer ik het als dystopisch verhaal van een beschaving die in een klap werd uitgewist om plaats te maken voor complete anarchie. Een soort Mad Max.

"Er waren toen mensen die geloofden dat het verhaal gelezen moest worden als een kritiek op het leven in flattorens. Dat het leven in betonnen woonblokken tot geweld aanzette.

"Maar jaren later zag ik dat het boek over veel meer ging. Als je enige afstand neemt in tijd, krijg je vaak een veel betere kijk op de dingen. Daardoor zijn sciencefiction- of retrofilms zo interessant. En deze film is eigenlijk beide: het is een futuristische film uit het verleden. Het gaat over de klassenstrijd, maar in de eerste plaats over waar mensen toe in staat zijn als de afspraken niet meer gevolgd worden, als de wethouder zijn gezag verliest.

"Heel veel genrefilms zijn te herleiden tot diezelfde premisse: de mogelijkheid van een burgeroorlog. Zo is het hele zombiegenre eigenlijk een subgenre van het burgeroorlog-genre. Waarbij je de tegenstander ontmenselijkt, hem in een monster laat veranderen, om hem een kogel door het hoofd te jagen.

"Een film als Dawn of the Dead van Romero is eigenlijk heel politiek, maar de mensen hebben alleen de monsters onthouden.

"Deze film laat zien dat bepaalde bewegingen zich voortdurend herhalen: recessie, terrorisme, ecologische ineenstorting. Eerst dacht ik dat ik een film over de seventies had gemaakt, nu blijkt hij vooral te reflecteren wat momenteel aan de gang is. Had Ballard de film nu geschreven, hij had hem misschien Trump Tower genoemd."

Hebt uw vooraf aan uw acteurs gevraagd om Ballard te lezen?

"Nee, ik heb hen iets gevraagd. Tom Hiddleston heeft zich op eigen houtje in de boeken van Ballard gestort. Maar de meeste acteurs doen niets.

"Eigenlijk heeft Robert De Niro zijn collega's veel ellende bezorgd door zich destijds zo intensief voor te bereiden voor Raging Bull. Sindsdien krijgen acteurs alsmaar de vraag hoe ze zich hebben voorbereid.

"Vaak durven ze niet zeggen dat ze niets gedaan hebben. Heel dikwijls hebben ze ook geen tijd, gaan ze van de ene film naar de andere. Maar met de acteurs die ik hier te pakken heb gekregen, moest ik niet veel doen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden