Maandag 20/01/2020

Documentaire

Deze documaker trok naar kapsalons over de hele wereld: "Verwacht van mij geen haartips"

Luc Vrydaghs: 'Verwacht van mij geen haartips.' Beeld Jonas Lampens

"Ik wil een wereld in verandering tonen, met de kapperszaak als decor." Tien jaar na Gas Station komt documentairemaker Luc Vrydaghs met Barber Shop, een zesdelige reeks over kapsalons van Rio tot New Delhi. 

Aan de keukentafel in het Oost-Vlaamse Steenhuize-Wijnhuize vertelt Luc Vrydaghs dat het idee voor Barber Shop op een strand in Nicaragua ontstond, waar hij zijn vorige documentairereeks maakte. Zijn baard was lang. Hij liet hem trimmen in een vissersdorpje aan de Atlantische Oceaan. De lokale kapper trok een plastic zak over Vrydaghs' hoofd en ging langzaam en toegewijd te werk. “En dat allemaal voor een simpele scheerbeurt van een toevallige passant: het inspireerde mij.”

Hij dacht terug aan zijn zesdelige reeks Gas Station, tien jaar geleden op Canvas te zien. Toen vormden lokale, onafhankelijke tankstations het schouwtoneel. “In de kapperszaak zag ik een gelijkaardige gespreksruimte waar iedereen vrijuit praat, met tussen hen in de kapper die alle roddels als eerste hoort, die als een soort biechtvader of opiniemaker naar hun verhalen luistert. 

"Voor veel mensen is de kappersstoel een rustpunt. Ze vertellen er over hun leven en de gebeurtenissen in hun omgeving. De kapper houdt daarbij letterlijk de spiegel vast. Maar net zo goed had ik me op kruideniers gericht – zolang het sociale aspect maar aanwezig was. Haartips of uitleg over modeverschijnselen moet je van mij niet verwachten.”

Het vooronderzoek was verschrikkelijk moeilijk, zegt Vrydaghs. “De sterkte van het idee hing af van de verscheidenheid. Racisme, eenzaamheid, vluchtelingen, corruptie, genderongelijkheid: elke aflevering moest een ander thema hebben. Het mocht niet overlappen.”

Een paar keer had hij tegenslag. In een Roemeens moerasdorp had de researcher hem liggen: de kapper bleek geen kapper. Hij kon nauwelijks een schaar vasthouden. In Londen vroeg de barbier met wie hij al weken contact onderhield opeens geld.

“Daar stopte het. Dat doe ik nooit. In Algerije hebben we wel enkele kleine zonnepanelen achtergelaten. We hadden ze sowieso nodig om in dat vluchtelingenkamp te kunnen filmen, nadien hebben we ze gewoon op het dak van het kapsalon laten liggen.”

Een beeld uit 'Barber Shop' van documentairemaker Luc Vrydaghs. Beeld © VRT 2017

Zuuraanval

Barber Shop speelt zich af op zes locaties. Detroit, New Delhi, Pretoria, Rio de Janeiro, een vluchtelingenkamp in de Algerijnse Sahara en het Britse kuststadje Clacton-on-Sea.

“Ik koos voor plekken die volop aan het veranderen zijn. Er moest telkens voldoende beweging in het verhaal zitten, ook in het leven van mijn hoofdpersonages.”

In elk van de zes afleveringen vertellen kappers en klanten over zichzelf, maar meer nog over de plaats en de tijd waarin ze leven. De Indiase Soniya over de zuuraanval die haar gezicht verminkte, de Britse Susan over de brexit en de migratiecrisis, de Amerikanen Larry en Roberto over de economische recessie in hun thuisstad Detroit.

Vrydaghs observeert, zonder partij te kiezen. Ook als de meningen rechts, soms openlijk racistisch zijn. “Af en toe moest ik op mijn tanden bijten. Maar ik wilde de mensen portretteren zoals ze zijn.”

Per aflevering had hij tien draaidagen. De muziek komt van Dominique Pauwels, het knappe camerawerk van Alex de Backer.

“Meestal moest ik me in moeilijke omstandigheden zien te redden. Wilde ik in de favela in Rio bijvoorbeeld een kraan om een shot vanuit de lucht te draaien, dan moest ik het zelf regelen. Ik hing ook enorm van mijn tolk af. In Rio ben ik er zelfs mee in de clinch gegaan. Ze dacht dat ik een soort Jambers was, een buitenlandse reporter die snel spektakel wilde, inclusief drugs en machinegeweren, maar dat interesseerde me niet. Jonge gasten die door de schaar of de scheermachine van de straat worden gered, dát wilde ik tonen.”

'Verhipstering'

Reizend verhalen vertellen, het is wat Vrydaghs al jaren doet. Rafelige verhalen, niet te afgelikt. Hij kijkt met argwaan naar de oprukkende properheid in steden als Gent of Antwerpen. 'Verhipstering', zwijg hem erover. “Dat zie je ook in mijn werk. Er zit verval in alles wat ik maak. Het mag niet te gemakkelijk of te netjes zijn.”

Net als in zijn vorige reeksen is de maker ook hier weer onzichtbaar. Geen voice-over, geen parades binnen beeld. “Ik weet niet of ik het zelf zou willen, een week door een documentairemaker worden gevolgd. Ik denk het niet, eerlijk gezegd.”

Vrydaghs was drie jaar lang voltijds met Barber Shop bezig. “Het slorpte al mijn tijd op. Ik kon tussendoor geen andere opdrachten aanvaarden, ook geen commercieel of lesgevend werk. Lastig, zeker financieel, maar de pitbull in mij wil het toch op deze manier blijven aanpakken. Intensief, alleen maar kiezend voor verhalen die ik echt wil vertellen.”

Binnenkort trekt hij dwars door de VS, voor een nieuwe Canvas-reeks op en rond de highway. “Ik moet mijn route nog vastleggen en ik hoop vooral dat ik het land in kan, met Trump aan de macht, maar het wordt een soort On The Road. Zonder Jack Kerouac dan.”

Vanaf woensdag zes weken lang op Canvas. canvas.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234