Zondag 19/01/2020

Interview

Deze aidsfilm mikt op een Oscar: “Wij hadden zo'n talent voor plezier, en net wij moesten sterven”

Nahuel Pérez Biscayart speelt hoofdpersonage Sean Dalmazo: homo, activist, aidspatiënt en levensgenieter. Beeld RV

Je hoeft niet ziek te zijn om je leven verpest te zien door een ziekte: net toen de jonge Fransman Robin Campillo zich begin jaren 80 in het Parijse homomilieu smeet, sloeg de aidsepidemie genadeloos toe. Vrienden, kennissen en geliefden vielen als vliegen. Een kwarteeuw later blikt Campillo terug op die bewogen periode in 120 battements par minute.

“Ik was 20, ik was blij om homo te zijn, en ik stond klaar om volop in het leven te vliegen”, zegt Robin Campillo met trillende stem. “En toen sloeg de aidsepidemie in alle hevigheid toe. Het was alsof we plots in een slechte sciencefictionfilm terechtkwamen.” 

Tussen 1982 en 1995, de ergste jaren van de epidemie, maakte aids in Frankrijk om en bij de 30.000 slachtoffers. Jarenlang werden seropositieven en aidspatiënten zowat aan hun lot overgelaten, maar vanaf 1989 gingen de activisten van de militante vereniging Act Up-Paris het gevecht met de ziekte aan. Hun doelen: meer preventie en betere medicatie. Hun wapens: gewaagde slogans en provocerende acties. De obelisk op Place de la Concorde kreeg een reusachtig roze condoom om, laboratoria van farmareuzen werden beklad met nepbloed.

Robin Campillo vervoegde Act Up in 1992, en beleefde er enkele bewogen jaren. 120 battements par minute is zijn ontroerende verslag van die periode. Een autobiografie in een fictief jasje. Op het festival van Cannes maakte de film heel wat emoties los: de minutenlange staande ovatie kon nauwelijks het gesnotter overstemmen. Uiteindelijk won 120 battements par minute er de Grand Prix, de op een na hoogste onderscheiding, maar voor velen was het de 'Palme du coeur', de Gouden Palm van het hart. De kans dat de film binnenkort naar de Oscars mag, is dan ook reëel.

Had u verwacht dat de film zulke emotionele reacties zou losmaken?

Robin Campillo: “Voor mij is het een erg persoonlijke film, die heel wat pijnlijke herinneringen naar boven heeft gebracht. Bijna alles wat je in de film ziet, heb ik namelijk echt beleefd. Zelf heb ik dus wel geregeld een potje zitten huilen tijdens het schrijven." (lacht

"Maar of het anderen ook zo zou raken, dat kon ik niet echt voorspellen. Pas tijdens de montage begon ik iets te vermoeden. Ergens halverwege hadden we er een Zwitserse monteuse bijgehaald, die niet goed Frans sprak. Toen ik haar de eerste drie kwartier van de film liet zien, begon ze onbedaarlijk te huilen, ook al begreep ze niet eens alle dialogen. Toen voelde ik voor het eerst de emotionele kracht van deze film.”

Waarom hebt u zo lang gewacht om uw ervaringen in een film te gieten?

Campillo: “Er moest veel tijd over gaan om de dingen in het juiste perspectief te plaatsen. Vroeger vluchtte ik weg van mijn gevoelens, net zoals het hoofdpersonage in de film. Hij beleeft alles van op afstand, als een toeschouwer. Anders is het te hard. Ik herinner me dat ik soms letterlijk mijn adem inhield wanneer ik een zieke vriend ging bezoeken in het ziekenhuis. Vanaf dat ik de kamer binnenwandelde, draaide ik een knop om. Ik beleefde mijn gevoelens niet bewust. Pas nu, met de afstand, is het allemaal doorgedrongen.”

Act Up vocht om aidspatiënten en seropositieven aanvaard te maken in de ogen van de maatschappij. Zijn ze daarin geslaagd? Rust er vandaag niet nog steeds een stigma op hen?

Campillo: “Niet afwijzing, maar onverschilligheid is de grote vijand. Dat was vroeger ook al zo. De mensen die met het virus te maken kregen, waren homo’s, junkies, prostituees, gevangenen. Wie lag daar wakker van?" 

"Act Up heeft daar enigszins verandering in kunnen brengen, maar vandaag is de onverschilligheid wel helemaal terug, doordat de behandelingen tegenwoordig zo efficiënt zijn. Iemand die seropositief is en behandeld wordt, is in 99 procent van de gevallen niet meer besmettelijk. Dat is goed nieuws, want het betekent dat zelfs vrijen zonder condoom voor die mensen geen risico meer inhoudt. Maar daardoor leeft nu wel het gevoel dat het probleem helemaal is opgelost. Terwijl het voor seropositieven toch behoorlijk zwaar blijft.”

Filmmaker Robin Campillo tijdens het filmfestival van Cambourg. Beeld Franck Castel / MPP / Bureau233

Een ontroerende film maken is dan wel de ideale manier om die onverschilligheid te doorbreken.

Campillo: “Absoluut. Ik voer met deze film eigenlijk – zonder te willen forceren – hetzelfde gevecht als Act Up destijds: ik wil bewustzijn en empathie creëren. Vroeger werd Act Up als een bende paria’s beschouwd: 'Die hysterische homo’s met hun gezeik over aids...' Maar als je ons van dichtbij leert kennen, begrijp je waarom we zo radicaal tekeergingen." 

"Ik hoop dat mensen na het zien van de film ook wat meer begrip krijgen voor andere, hedendaagse actiegroepen, die van op afstand een beetje raar en categorisch kunnen lijken, maar misschien wel interessante eisen hebben. Ook al begrijpen we ze niet meteen.”

Opvallend: er zit een enorme energie in de film. De Act Up-militanten vechten voor hun leven, maar genieten er ook ten volle van. Dat zien we bijvoorbeeld in de vele feestscènes.

Campillo: “Weet je wat we vroeger tegen mekaar zeiden? Dat we vooral wilden overleven omdat wij zo’n talent hadden voor plezier maken. (lacht) We hielden zo van dansen, vrijen, drugs nemen en drinken, dat het ons totaal onrechtvaardig leek dat uitgerekend wíȷ́ moesten sterven. De sfeer bij Act Up kon echt feestelijk zijn, soms vergat je zelfs bijna dat het een vreselijke ziekte was die ons samenbracht." 

"Wat natuurlijk niet wegneemt dat aids mijn jonge jaren totaal verpest heeft. Oké, de ziekte heeft mij niet te pakken gekregen, maar ik heb wel heel wat mensen om me heen zien sterven. Stel je voor: je wordt verliefd op iemand, en vier jaar later is hij dood. En bovendien mag je niet eens naar de begrafenis komen. Dat is extreem hard. Uiteindelijk geraak je daar wel over, maar alleen omdat je nog jong bent..."

Lees ook: '120 Battements par minute': Protesteren en neuken alsof je leven ervan afhangt

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234