Vrijdag 06/08/2021

Adieu 2020Terugblik

Deze 10 voorstellingen bepaalden de podiumkunsten in 2020

Anne Teresa De Keersmaeker in 'De Goldbergvariaties BWV988'. Beeld ANNE VAN AERSCHOT
Anne Teresa De Keersmaeker in 'De Goldbergvariaties BWV988'.Beeld ANNE VAN AERSCHOT

Adieu 2020. De Morgen blikt terug op een apart cultureel jaar vol platen, series, films en andere culturele hoogtepunten. Vandaag: podium.

10. De Goldbergvariaties BWV988

De grootste tour de force van choreografe Anne Teresa De Keersmaeker in 2020 ging in februari in première op Broadway, en heette West Side Story. Maar na het spektakel van de New Yorkse musical en na een lockdown die grote dansproducties onmogelijk maakte, zocht ze in juli het andere uiterste op. De Goldbergvariaties BWV988 is een kostbaar kleinood, een prachtige danssolo waarin het Brusselse dansicoon andermaal haar liefde voor het werk van Bach verklaarde.

In De Goldbergvariaties wordt De Keersmaeker enkel vergezeld door een pianist: verder vult ze de immense, lege scène helemaal op haar eentje, in een choreografie die even sierlijk, even gevarieerd en even schoon is als de composities van Bach zelf. Bij de premièrereeks in Vorst konden slechts veertig toeschouwers per avond plaatsnemen, maar deze solo verdient misschien wel een even groot publiek als West Side Story. (EWC)

9. Antigone in Molenbeek / Tiresias

Uitgesteld in het voorjaar, maar alsnog in première kunnen gaan in het najaar: het tweeluik van Toneelhuis-directeur Guy Cassiers, waarvoor hij zich liet inspireren door teksten van Stefan Hertmans (Antigone in Molenbeek) en Kae Tempest (Hold Your Own). In twee na elkaar gespeelde monologen schitterden actrices Ikram Aoulad en Katelijne Damen op de bühne van de Bourlaschouwburg.

Vooral Aoulad, die de rol overnam van Sachli Gholamalizad, maakte indruk. Als een Brusselse Antigone die haar broer, een overleden Syrië-strijder, ten grave wil dragen, bracht ze een 2500 jaar oude tragedie weer tot leven in een prangende en prachtige monoloog, die toeschouwers nu en dan ongemakkelijk op het rode pluche heen en weer liet schuiven, en dan weer met opengevallen mond liet genieten. Het trio Cassiers-Hertmans-Aoulad verzoende theatrale schoonheid met maatschappelijke relevantie. (EWC)

Ikram Aoulad in Guy Cassiers' 'Antigone in Molenbeek'. Beeld Vincent Delbrouck
Ikram Aoulad in Guy Cassiers' 'Antigone in Molenbeek'.Beeld Vincent Delbrouck

8. Tribunal

Ballet Dommage (Maxim Storms en Katrien Valckenaers) creëerde bij BRONKS zijn hoogstpersoonlijke interpretatie van Kafka’s Het proces (1926). De ploeg ontwikkelde een treffende vorm voor de vervreemding en het zelfverlies die woekeren in Kafka’s roman. De voorstelling schetst een abstract universum, bevolkt door personages die ook letterlijk ‘hoekig’ zijn: hun hoofd staat nekloos op de romp, hun wijd uitstekende schouders geven hen het uitzicht van wandelende Duplo-blokken.

Vier ambtenaren leiden de zesplussers binnen in een (rechtbank)wereld die samenhangt van regels en rituelen, en waarbij een konijn in de beklaagdenbank zit. Voor het jonge publiek zijn de gestileerde choreografieën en het geklungel met lichamen en voorwerpen aanleiding tot hilariteit, volwassenen lachen vooral uit gêne, omdat we weten dat Ballet Dommage slechts een uitvergrote versie toont van een absurde werkelijkheid. (ECO)

'Trubunal' van Ballet Dommage. Beeld RV © Clara Hermans
'Trubunal' van Ballet Dommage.Beeld RV © Clara Hermans

7. Pied de poule

Een kleermakerszaak als metafoor voor de wens om ergens te passen. Wie Studio Orka kent, weet dat dat alleen maar magie op kan leveren. Rondom kleermaker Wilfried verzamelen zich kwetsbare personages die hun draai niet vinden in het leven. Of het nu een superheldenkostuum is of telkens een nieuwe outfit, allemaal wisselen ze van pak in de hoop zo een identiteit te vinden die het leven vergemakkelijkt. Alleen is het hun eigen vel dat niet goed zit. Of is het misschien toch de buitenwereld die nood heeft aan een retouche?

De dramaturgisch consequent ingezette rode draad van het uiterlijke versus het innerlijke wordt kracht bijgezet door vaste Orka-ingrediënten: een slimme balans tussen humor, pijn en ontroering, prachtige muziek en een ingenieus decor. Met Pied de Poule leverde Studio Orka andermaal een pareltje af. (CH)

Studio Orka: 'Pied de Poule'. Beeld Phile Deprez
Studio Orka: 'Pied de Poule'.Beeld Phile Deprez

6. De dieren

Het grootste verschil tussen dieren en mensen is wellicht dat het dier zich doorgaans niet bewust is van de blik van de ander – tenzij die dieren die daar voortdurend aan worden blootgesteld of expliciet toe opgeleid, zoals in circussen of dierentuinen. Choreograaf Geert Belpaeme speelt in het rustige, heerlijk precieze De dieren vooral met dat kijken.

De twee actrices (Greet Jacobs en Sophia Bauer) tonen zich in een abstract ‘theatertje’ aan ons in verschillende gedaantes: als dier, als mensen verkleed als dier, als dier verkleed als een ander dier, als mens. Soms zijn ze een en al biologie, soms spelen ze met ons cultureel bewustzijn en met tactieken als schaamte, verleiding, behaagzucht. Het gebeurt allemaal als vanzelf, op een lichte en quasi nonchalante manier, die de filosofische lading moeiteloos laat binnenkomen. Want in wezen gaat De dieren over het meest wezenlijke dat de mens bezit: zijn subjectiviteit, zijn vermogen om ‘ik’ te zeggen. (ECO)

'De dieren' van L'hommmm. Beeld Michiel Devijver
'De dieren' van L'hommmm.Beeld Michiel Devijver

5. Wachten op Godot

Het opzet is zo eenvoudig als maar kan: twee mannen wachten onder een boom op een derde die niet komt. Terwijl Godot schittert in afwezigheid vragen Vladimir en Estragon zich af hoelang ze daar al staan en wat ze precies van die mysterieuze Godot verlangen. Olympique Dramatique brengt met Wachten op Godot een voorstelling die even groots is als intiem. Visueel indrukwekkend en opmerkelijk gevoelig vertolkt.

Het is een opvallend emotioneel geladen interpretatie. In iedere zinswending en ieder woord wordt naar het affect gezocht. Het maakt dat deze voorstelling bij momenten erg speels en grappig is, maar even vaak duister, gepijnigd en dramatisch. Soepel schakelend tussen tragedie, klucht en slapstick bewijzen de heren hoe rijk en prikkelend Becketts theater is. Een eerbetoon aan de meester en een straf bewijs van het eigen kunnen. (JDT)

Olympique Dramatique maakte een emotioneel geladen interpretatie van 'Wachten op Godot'. Beeld kurt van der elst
Olympique Dramatique maakte een emotioneel geladen interpretatie van 'Wachten op Godot'.Beeld kurt van der elst

4. Through The Grapevine

Choreograaf en circusartiest Alexander Vantournhout is al jaren bezig aan een internationale opmars, al blijft die in eigen land wat onder de radar. Met Through the Grapevine bevestigt hij dat de gelauwerde voorganger Screws (2019) geen toevalstreffer was. Vantournhouts hedendaagse bewegingsidioom, geïnjecteerd met een krachtige geut circustechniek, resulteert in een frisse en gelaagde danstaal.

Uitgangspunt voor het duet met compagnon Alex Guérin zijn de verschillen tussen beider lichamen. Guérin en Vantournhout dagen elkaar uit, helpen elkaar of versmelten tot één, hybride lichaam. Soms leidt Guérin de dans, soms neemt Vantournhout het over, maar telkens vullen ze aan waar de ander tekortschiet. Deze pas de deux lijkt een tedere poging om tot elkaar te komen, en daarmee vertelt Vantournhout ons impliciet hoezeer het lichaam in deze talking times wordt veronachtzaamd als communicatiemiddel. (ECO)

Alexander Vantournhout in 'Through The Grapevine'. Beeld rv/Bart Grietens
Alexander Vantournhout in 'Through The Grapevine'.Beeld rv/Bart Grietens

3. Piano Works Debussy

Lisbeth Gruwez laat zich ten dans leiden door Claude Debussy en dat levert een sobere, intieme en wondermooie voorstelling op. Gruwez slaat een brug tussen heden en verleden en ontwikkelt een bewegingstaal waarin klassieke referenties op subtiele wijze verweven worden met hedendaagse invloeden. Haar choreografie is meticuleus en toch soepel. Gratie en grilligheid, verstilling en wervelend vitalisme wisselen elkaar af.

Ze gaat een dialoog aan met Debussy’s fijnzinnige stemmingen en timbrewisselingen. Daarmee komt ze heel dicht op de huid van de componist. Ze gaat op verkenning doorheen zijn complexe gevoelswereld en lijkt zijn geest in beweging te vatten. Tegelijk leidt de dans een eigen leven, haakt zich nu en dan vast aan een accent maar vindt telkens weer een eigen spoor.

“De schoonheid van een kunstwerk blijft altijd een mysterie”, schreef Debussy. “We kunnen nooit helemaal achterhalen hoe ze tot stand komt, maar we moeten te allen prijze de magie bewaren.” Het is precies die ongrijpbare magie die Gruwez en Chevallier weten te vangen. Er ontwaakt een delicate vervoering die je tot het eind in zijn greep houdt. Een einde dat overigens veel te vroeg komt, want van dit wonderlijke samenspel tussen dans en muziek krijg je gewoonweg geen genoeg. (JDT)

Lisbeth Gruwez maakte met 'Piano Works Debussy' een sobere en intieme voorstelling. Beeld Danny Willems
Lisbeth Gruwez maakte met 'Piano Works Debussy' een sobere en intieme voorstelling.Beeld Danny Willems

2. Het eind van het begin van het einde

Net wanneer je denkt ‘Verder zal hij het toch niet meer drijven’ – drijft hij het nog verder. En nog, tot alle theaterconventies uiteenspatten en je achterblijft met een verbluffende ervaring – want het theater van Jetse Batelaan staat niet alleen bol van de leepheid, het heeft vooral effect. Dat moet, want de Nederlandse theatermaker maakt geen voorstellingen voor theaterwetenschappers of filosofen, maar voor kinderen. Die hebben doorgaans lak aan dramaturgische slimmigheid.

Het eind van het begin van het einde (8+), in coproductie met HETPALEIS, is het voorlopig hoogtepunt in een oeuvre dat abstracte begrippen thematiseert: tijd, ruimte, aanwezigheid, leegte. Of in dit geval: verbeelding. Uitgangspunt was de vraag: ‘Wat als…’ de verbeelding zou sterven? Batelaan beantwoordt die vraag in twee ‘tijden’. De voorstelling begint met het eindpunt van de laatste theatervoorstelling en loopt achteruit in de tijd terug naar het startpunt. Tegenover dat ‘verleden’ staat een toekomst waarin kekke projectontwikkelaars het leegstaande theater willen verpatsen aan de hoogstbiedende – wat ‘theater’ was weet men al lang niet meer.

Het samenvloeien van verleden en toekomst leidt tot een finale waarin Batelaan, in een over the top eindsequens, voelbaar maakt wat het betekent om de verbeelding te verliezen – een dystopisch spookhuis is het enige wat rest. Grandioos. (ECO)

'Het eind van het begin van het einde', Jetse Batelaan. Beeld kurt van der elst
'Het eind van het begin van het einde', Jetse Batelaan.Beeld kurt van der elst

1. Dear Winnie

Enkele jaren geleden joeg het collectief Jr. CES.AR al een stroomstoot door de schouwburg met het vitale Malcolm X. Maar in januari 2020, nog voor het coronavirus lelijk huishield in de podiumkunsten, overtroffen regisseur Junior Mthombeni, schrijver Fikry El Azzouzi en muzikant Cesar Janssens hun eerdere werk met Dear Winnie, een boze maar vibrerende voorstelling over anti-apartheidactivist Winnie Mandela.

Negen vrouwen van Afrikaanse origine – onder wie actrice Andie Dushime, rapper Gloria Boateng en zangeres Tutu Puoane – brachten het omstreden Zuid-Afrikaanse icoon weer tot leven op podia in Nederland in België. Dear Winnie volgt geen biografische verhaallijn, maar is eerder een collage van scènes en emoties die de negen spelers uit hun eigen leven opdiepen. Ook voor regisseur Mthombeni is Dear Winnie een persoonlijk stuk: hij liet zich inspireren door het verhaal van zijn vader, die Winnie Mandela ooit een brief schreef.

Het eenzijdig positieve beeld dat van de niet onbesproken Winnie Mandela werd opgehangen – ‘Mama Afrika’ wordt ook beschuldigd van ontvoering en marteling – leidde hier en daar tot controverse, maar de manier waarop Dear Winnie de strijd aangaat met racisme, vooroordelen en discriminatie, leidde tot het belangrijkste en beste theater van 2020. (EWC)

'Dear Winnie' van Junior Mthombeni was het belangrijkste en beste theater van het voorbije jaar. Beeld Reyer Boxem
'Dear Winnie' van Junior Mthombeni was het belangrijkste en beste theater van het voorbije jaar.Beeld Reyer Boxem

Junior Mthombeni: ‘De hoogdringendheid van ‘Dear Winnie’ blijft bestaan’

“Ik ben heel blij dat veel mensen de voorstellingen nog hebben kunnen zien, eerst in januari en februari, en daarna in september, op het Theaterfestival. Op 16 maart moesten we normaal spelen in Turnhout: alles stond opgesteld, ik ben zelfs nog naar daar gereden, maar die voorstelling werd op het laatste moment afgelast. Ook heel onze internationale tournee is in het water gevallen: voorstellingen in Canada, Zwitserland, Frankrijk, Spanje en Zuid-Afrika zijn geannuleerd. Zeker naar Zuid-Afrika keek ik erg uit, maar so be it.

Dear Winnie was toen, in de eerste maanden van het jaar, al heel actueel, vind ik. En dat was ze ook na de moord op George Floyd en tijdens de wereldwijde Black Lives Matter-protesten. En dat is ze nu nog steeds. De hoogdringendheid van Dear Winnie blijft bestaan. Maar ik wil ook niet té cynisch zijn. Na de dood van Floyd zijn er verschuivingen ontstaan. De Black Lives Matter-protesten overstegen kleur en gender, en bepaalde elementen uit Dear Winnie hebben in het licht van die protesten ook meer aandacht gekregen. Dat was heel mooi om te zien. Maar we moeten wakker blijven, we moeten het vuur nu brandende houden.

“Ik hoop dat we onze tournee in de toekomst nog verder kunnen zetten. In de zomer spelen we normaal gezien op een groot festival in Barcelona, en ook met de andere landen waar Dear Winnie geannuleerd werd, zijn we in onderhandeling. Hopelijk kan de voorstelling zo nog blijven voortleven.” (EWC)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234