Vrijdag 21/02/2020

Operarecensie

‘Der Schmied von Gent’ bij Opera Vlaanderen: van Vlaamse anti-Faust naar koloniale onderdrukker

Der Schmied von Gent bij Opera Vlaanderen. Beeld rv/Annemie Augustijns

Ersan Mondtag heeft bij Opera Vlaanderen van Franz Schrekers Der Schmied von Gent (naar Charles de Costers Smetse Smee) een wervelend spektakel maar ook een kritiek op het kolonialisme gemaakt. Dat is leuk en spannend maar ook een beetje vergezocht.

Het verhaal van Der Schmied von Gent is in de dertigerjarenopera van Schreker nog gekker dan bij De Coster. Als Smee door de machinaties van zijn concurrent Slimbroek failliet gaat, verkoopt hij zijn ziel aan Astarte, de godin van de hel. Zeven jaar lang gaat alles weer goed maar dan komen de duivels hem halen. Gelukkig heeft hij tevoren de Heilige Familie voedsel en onderdak gegeven, waardoor hij drie wensen mocht doen. Die gebruikt hij om de duivels, inclusief Astarte, onschadelijk te maken en zijn pact te verscheuren. Als hij opnieuw zeven jaar later sterft, mag hij niet binnen in de hel maar evenmin in de hemel. Maar ook dat wordt door de Heilige Familie opgelost.

Het smidje Smee van Franz Schreker (hier virtuoos geacteerd en gezongen door Leigh Melrose) is dus een anti-Faust: hij verkoopt zijn ziel aan de duivel, maar niet voor de ultieme wijsheid. Gewoon voor de centen. Hij is ook de karikaturaal-archetypische Vlaming: hij collaboreert met de bezetter en zingt tegelijkertijd verzetsliederen, is verslaafd aan geld en speelt de wilde weldoener. En met dat alles komt hij ook nog weg, want hij kent wel iemand in Brussel. Of toch in de hemel: de heilige Jozef.

Zo portretteert Ersan Mondtag hem ook twee bedrijven lang bij Opera Vlaanderen, in een spetterende, veelkleurige revue voor een draaidecor dat zowel Brugse middeleeuwenidylle als speelgoedgravensteen als hellepoort kan zijn. In die verkeerde wereld is niets wat het lijkt: gender is een fluïdum, kleur al evenzeer (er zijn geen blackfaces, enkel red, blue, green…), Spanjaarden zijn even grote sullen als Vlamingen, (rode!) duivels hebben iets aandoenlijks, heiligen zijn zowel katholieke als protestantse bidprentjes en dan loopt er nog een hoogst kleurige, exotische bende volgelingen van Astarte (indrukwekkend gestalte gegeven door Vuvu Mpofu), die door de inmiddels tot Teutoonse dictator bevorderde Smee onder de knoet wordt gehouden. Je bent onder in de indruk van de grandioos getimede, nu eens hamerende, dan weer flonkerende muziek, die met veel verve wordt gebracht door het operaorkest onder Alejo Perez, en je denkt: waar moet dit naartoe?

Der Schmied von Gent bij Opera Vlaanderen. Beeld rv/Annemie Augustijns

Patrice Lumumba

Het antwoord komt na de pauze in het derde bedrijf en heet Patrice Lumumba. We horen diens beroemde onafhankelijkheidsrede en meteen daarna zien we de overleden Smee als de geest van Leopold II: voor het Antwerpse Centraal Station, naast een mand met afgehakte handen. De verkeerde wereld lijkt verdwenen, alles is duidelijk: het gaat over onze gruwelijke vorst, die voor het bezit van Congo en om zijn bloeddorst te stillen zijn ziel aan de duivel heeft verkocht. Hij weze gestraft! Maar opnieuw is hij ons te slim af. Als hij geen toegang krijgt tot de hel (de inmiddels onafhankelijke ‘zwarte wereld’) of de hemel, vindt hij de Belgische oplossing: hij opent een café voor de hemelpoort. 

Je kan er niet omheen: die zwierige ommezwaai naar het koloniale verleden en het postkoloniale heden heeft iets gezochts. Schreker had wellicht eerder de op de armoede van het volk parasiterende populisten van zijn eigen tijd of de hypocrisie van de religie op het oog – als hij al iemand viseerde. Mondtag bezweert de noodlottige evolutie van ons land van slachtoffer naar onderdrukker. Daar is iets voor te zeggen. Maar voor hetzelfde geld (dat uit Congo ook naar onze sociale zekerheid vloeide) had hij het opportunisme van Smee kunnen linken aan het cynisme van een deel van onze huidige politieke kaste. Of Schrekers antiklerikale discours aan de sektepredikers van nu. Ja, de verwerking van het koloniale verleden (en heden!) is hoogst noodzakelijk. Maar is ze werkelijk gediend met alomtegenwoordigheid op het toneel?

Nog voorstellingen in Antwerpen tot 11 februari, in Gent van 21 februari tot 1 maart.

Der Schmied von Gent bij Opera Vlaanderen.Beeld rv/Annemie Augustijns
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234