Donderdag 17/10/2019

Theaterrecensie

'Der Fliegende Holländer': duistere allegorie op kapitalisme en hebzucht

'Der Fliegende Holländer' in Antwerpen: duistere allegorie op het kapitalisme. Beeld rv Annemie Augustijns

Der Fliegende Holländer in Opera Vlaanderen pendelt tussen zwart en goud. Het resultaat is een niet altijd evenwichtige maar vaak overtuigende en soms zelfs ontroerende voorstelling.

Der Fliegende Holländer van Richard Wagner is een ideeëndrama over de tegenstelling tussen het burgerlijke bestaan en het artistieke ideaal van de rusteloze queeste, tussen materialisme en idealisme. In de laatste versie, die Opera Vlaanderen momenteel brengt, is het stuk zoals vaak bij Wagner dan nog besmet met perverse opofferings- en verlossingsgedachten.

Anderzijds is Der Fliegende Holländer ook een sage, iets tussen Odysseus, Ahasverus, Moby Dick en volgens regisseur Tatjana Gürbaca ook Midas. Zij maakt daarvan een duistere allegorie op het kapitalisme, dat door hebzucht, productie- en consumptiedwang alleen maar slachtoffers maakt. Dat is een discutabele reductie, al was de gedachte Wagner niet vreemd. Anderzijds leidt het ertoe dat Gürbaca niet in de val van het zeemans- en spinstersverhaal trapt. De zeelui lijken mijnwerkers, de spinsters zijn schoonmaaksters. Dat je de matrozen van kapitein Daland niet van die van de Hollander kunt onderscheiden, is ongetwijfeld ook gewild: de armoe van het proletariaat kent geen onderscheid.

Toch is de productie niet kleurloos, maar ze heeft wel een dodelijk coloriet. Het zwart van steenkool en olie wordt weerspiegeld in het goud van het geld. Is in zo'n omgeving enige menselijkheid mogelijk? Op één moment denk je van wel: wanneer Senta de Hollander ontmoet en beiden onder het verbijsterde oog van Senta's vader Daland als beschroomde kinderen een voor een hun kleren uittrekken. De schaamte komt pas als Daland zich, zeker van zijn fortuin met zo'n rijke potentiële schoonzoon, heeft teruggetrokken. Het is een ontroerende scène, die een sprankel hoop inhoudt.

Maar het duurt niet lang of de geliefden gaan ten onder aan hun absolute consequentie, terwijl de kapitalist Daland zijn geld verbrandt en het proletariaat verdrinkt in een zwarte vloed. Duisternis alom, waaruit enkel de onfortuinlijke aanbidder Erik ontsnapt om... Ja, waarom eigenlijk? In Wagners regieaanwijzingen "rijzen de stralende gestalten van Senta en de Hollander op uit de zee". Dat is al even onzinnig. Ofwel is de ineenstorting totaal, ofwel zegeviert het geld. Of het volk. Maar Erik als idealist die een nieuwe toekomst inluidt? Nee.

Der Fliegende Holländer. Beeld rv Annemie Augustijns

Dezelfde schakering van goud en zwart die het toneel beheerst, brengt dirigent Cornelius Meister aan in de orkestklank. Duister klankgeweld mengt hij bijzonder effectvol met flonkerende toetsen. Soms mist zijn aanpak precisie. Dat resulteert niet meteen in een erg moderne lezing, maar Meister beheerst wel de dramatische drive van Wagners jongere jaren.

Grotesk

Alle zangers in de productie zingen hun rol voor het eerst. Het overtuigendst is de Letse sopraan Liene Kinča. Haar Senta evolueert van een aandoenlijke adolescente naar een - in haar ballade - zelfverzekerde vrouw vol doodsverachting. Iain Paterson was bij de première gehandicapt door griep maar heeft ongetwijfeld de mogelijkheden om een tussen kracht en vertwijfeling zwalpende Hollander neer te zetten. De andere personages hebben minder diepgang. De Daland van Dmitry Ulyanov is duister-grotesk naar wens; de twee tenoren - Ladislav Elgr als Erik en Adam Smith als stuurman - correct maar zonder bijzondere glans.

Nog voorstellingen in Antwerpen tot 4 november, in Gent van 15 tot 22 november.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234