Vrijdag 20/09/2019

Recensie Boeken

Denis Mukwege, held van vele Congolese vrouwen

De Congolese gynaecoloog Denis Mukwege met de jonge moeder van een tweeling. Mukwege ageert al jaren tegen seksuele geweldplegingen tegen vrouwen in oorlogstijd, en heeft nu zijn levensverhaal te boek gesteld. Beeld Photo News

Nobelprijswinnaar Denis Mukwege helpt met gevaar voor eigen leven verminkte en verkrachte oorlogsslachtoffers in Congo. In het indrukwekkende, autobiografische Pleidooi voor leven doet de gynaecoloog het bewogen relaas van zijn jeugd – en het vreselijke verhaal van zijn land.

De Tweede Congolese Oorlog (1998-2003) heeft wereldwijd allicht minder impact gehad dan de Rwandese genocide in 1994, maar de wreedheid ervan, en het enorme aantal slachtoffers, maakt indruk. De Congolese gynaecoloog Denis Mukwege schetst in Pleidooi voor leven een huiveringwekkend beeld van deze oorlog.

Ruim 25 milities trokken plunderend rond en voerden etnische zuiveringen uit op burgers. Zelfs nadat de vrede was getekend, stopte het geweld niet. In 2008 was het aantal doden als gevolg van de oorlog en de daardoor ontstane ziektes en hongersnoden opgelopen tot 5,5 miljoen.

Mukwege zag vooral de gevolgen van dat ene, goedkope, oorlogswapen: massaal en systematisch uitgevoerde verkrachtingen en genitale verminkingen. Geweld tegen vrouwen is een efficiënt middel om huwelijken en familieverbanden te vernietigen en daarmee ook de sociale en economische structuren van een samenleving.

Eigen kliniek gesticht

Mukwege stichtte in 1998 speciaal voor verkrachtingsslachtoffers een kliniek, waar al 40.000 vrouwen zijn behandeld. ‘De fysieke sporen op het lichaam van de vrouwen getuigen van de gruwelijke waarheid’, schrijft hij. Een vrouw die overleefde nadat ze door zes soldaten was verkracht en dan geraakt werd door meerdere kogels; een driejarig meisje met vernielde geslachtsorganen – het zijn maar twee gevallen uit een patiëntenstroom die zeven vrouwen per dag telt.

In Pleidooi voor leven doet Mukwege niet alleen verslag van zijn strijd voor vrouwen, maar gaat hij ook uitgebreid in op de toestand in het getekende land. Mukweges boek maakt indruk vanwege de manier waarop het een menselijk gezicht geeft aan deze oorlog. Autobiografische en algemeen historische verhaallijnen worden steeds met elkaar vervlochten.

Eén thema springt er uit: wat maakt een mens tot wie hij of zij is, wat maakt een land tot wat het is? Dat is ook voor westerlingen soms confronterend: Mukwege sluit niet uit dat het huidige geweld in Congo verband houdt met de gewelddadige uitbuiting onder het koloniale regime.

Het geweld keert zich ook tegen Mukwege. Hij vindt dat de wereld moet weten wat er aan de hand is in zijn land, zeker toen nog niemand het voor de slachtoffers van vrouwenverkrachting opnam. Machthebbers en militairen moeten het daarbij ontgelden. Als hij in 2012 de VN toespreekt, blijft de stoel van de Congolese vertegenwoordiger demonstratief leeg. Mukwege wordt geïntimideerd om te stoppen met het belasteren van zijn land. Als hij in 2012 terugkeert uit Europa, waar hij ruchtbaarheid geeft aan de Congolese misstanden, wordt hij bij zijn huis opgewacht door vijf gewapende mannen. Zijn bediende Joseph wordt doodgeschoten. Politieonderzoek komt er nooit.

Sindsdien heeft de gynaecoloog nog een aantal moordaanslagen overleefd, mede dankzij de bewaking door VN-militairen. Toch geeft hij de strijd niet op. Na een kort verblijf van 2012 tot 2013 in België, gaat hij weer werken in eigen land. ‘Zolang er vrouwen blijven komen, al is het er maar één, zal ik mijn woede blijven uitschreeuwen.’ De gedachte dat hij vanuit een veilig buitenland alleen maar kan toekijken, is voor hem onverdraaglijk.

Hoe werd Mukwege de man die hij is? Zijn leven hangt in het begin aan een zijden draadje, als hij een levensbedreigende infectie oploopt. ‘Maar het lot wilde dat we een moedige vrouw tegenkwamen die me met haar doortastende optreden heeft gered. Mijn moeder zegt altijd dat mijn levensweg op dat moment is uitgestippeld: mijn leven zou in het teken staan van de zorg voor anderen, want ik had zelf ook hulp gekregen.’

Bijna bovennatuurlijk

Zo leidt hij de lezer langs zijn kinder- en studentenjarenjaren, de periode waarin hij actief wordt als gynaecoloog, om uit te komen bij de huidige dag. Kijk, zegt hij, dit is wat mij is overkomen, hoe ik op een bijna bovennatuurlijke manier gespaard ben gebleven, waarom ik niet anders kan dan mijn roeping volgen. En als het hem te zwaar wordt, klampt de domineeszoon, die opgroeide in de omgeving van zendingsposten, zich vast aan zijn geloof. ‘Als God bij ons net zo verloochend zou worden als in sommige westerse landen, dan zouden we onze laatste toevlucht verliezen.’ Naast het geloof is er nog een bron waaraan hij kracht ontleent: ‘Het enige wat geweld kan overwinnen is liefde. En nog meer liefde.’

Denis Mukwege, ‘Pleidooi voor leven’, De Geus, 256 p., 22,50 euro Beeld RV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234