Zondag 09/08/2020

RecensieBoeken

De zweem van spijt die over Richard Russo’s nieuwe roman hangt, is bijwijlen aangrijpend

Auteur Richard Russo.Beeld Belga

Drie studie­vrienden komen na veertig jaar in een cottage samen. Namen ze de juiste beslissingen, en waarom verdween Jacy zo plots uit hun leven? In Is er een kans combineert Richard Russo mysterie met een aangrijpende evocatie van onvermogen en spijt.

Voor Amerikanen van een bepaalde leeftijd staat de avond van 1 december 1969 in het geheugen gegrift. Zij zijn alvast het doelpubliek van de nieuwe roman van Richard Russo, over de herinneringen en de spijt van drie ouder wordende babyboomers die als kamergenoten aan de universiteit samen naar de loting voor de militaire dienst keken. Kreeg je een hoog cijfer, dan had je geluk en kon je doorgaan met je leven. Laag cijfer? Begin je maar voor te bereiden op Vietnam – of Canada.

Meer dan vier decennia later, tijdens een herfstweekend in 2015, komen de personages opnieuw samen, en nog altijd worstelen ze met de beslissingen die ze maakten in de nasleep van de loting. Zijn ze tevreden over wie ze geworden zijn? En zou Jacy, de rijke jonge vrouw op wie ze toen verliefd waren, hen op deze gevorderde leeftijd nog zien staan? Het is wellicht een onbeantwoordbare vraag. De reünie vindt plaats in een cottage op Martha’s Vineyard waar ze het laatst samen waren, net na hun afstuderen. Het was het weekend waarin Jacy plots verdween, waarna ze nooit meer iets van zich liet horen.

Chances Are… (‘Er is een kans’) ontwikkelt zich als een mysterieroman. Er zijn theorieën dat Jacy misschien vermoord werd, maar uiteindelijk belandt het verhaal weer bij de drie vrienden, die elkaar naar alle waarschijnlijkheid minder goed kennen dan ze dachten. De spanning sleurt je door de eerste helft van de roman, maar wat beter werkt, is Russo’s portrettering van de centrale personages, met hun vaderkwesties en hun onzekerheden over status en geld, hun ingebakken onwetendheid op het vlak van vrouwen, en de nood die ze voelen om de wereld een bepaald imago voor te schotelen, ook al beseffen ze goed dat dat de wereld geen moer kan schelen.

Eeuwige rocker

Lincoln Moser, de eigenaar van het huis en de man die het weekend georganiseerd heeft, is een gelukkig getrouwde maar financieel krabbelende vastgoedmakelaar uit Las Vegas. Als enig kind werd hij opgevoed volgens een strikt Republikeins regime beheerst door de kerk, de countryclub en het onwrikbare geloof dat kinderen luisteren als ouders praten. Uiteraard was Minerva College een revelatie voor een tiener als Lincoln, maar naarmate de jaren verstrijken, nemen de twijfels toe: begint hij niet onrustwekkend hard op zijn vader te lijken?

Teddy Novak heeft net zijn job verloren als redacteur bij een kleine religieuze uitgeverij. Stilaan begint hij te beseffen dat het ‘seculiere kloosterleven’ dat zijn dagelijkse leven is binnengeslopen hem de kans heeft ontnomen iets te beginnen met de enige vrouw die meer had kunnen worden dan gezelschap voor sociale aangelegenheden.

Van de drie lijkt Mickey Girardi het minst veranderd te zijn. Hij rijdt nog altijd met een Harley en draagt nog altijd het rocker­uniform bestaande uit jeans, cowboylaarzen en een leren vest. En hij is nog altijd de frontman van een band die in kleine clubs speelt. Als jongste van acht kinderen en enige zoon in een arbeidersgezin kwam hij bijna per toeval op Minerva terecht.

Mannen en gevoelens

Naarmate de roman vordert, leren we meer over Teddy’s angstaanjagende buien en Mickeys niet altijd opgekropte geweldsuitbarstingen, en over Lincolns almaar alarmerender speculaties over wat er echt met Jacy is gebeurd. Als haar verdwijning uiteindelijk verklaard wordt, is serieus wat suspension of disbelief aan de orde.

Er is een kans is in se niet zozeer een mysterieverhaal, maar een evocatie van wat er gebeurt als je je inlaat met “de vreemdsoortige mannelijke overtuiging dat stilte iemands gevoelens beter overbrengt dan andere dingen”. Als Lincoln, Teddy en Mickey uiteindelijk gedwongen worden over die gevoelens te praten, komen ze erachter dat “het membraan dat sympathie van medelijden scheidt soms flinterdun is”.

Er hangt iets treurigs, een gevoel van berusting, over deze mannen, voor wie zo veel veranderde door het simpele trekken van een lotje. Ze hadden het duidelijk fout met hun geloof dat ze de wereld konden veranderen.

Net zoals de personages in Russo’s meest iconische romans, Nobody’s Fool (‘Niemands gek’) en Empire Falls, zijn deze mannen niet bijster goed in filosoferen. Maar de zweem van spijt die over Er is een kans hangt, is bijwijlen aangrijpend, precies omdat deze oude vrienden het zo moeilijk vinden om uiting te geven aan hun emoties. Zullen ze alsnog in staat zijn zich open te stellen voor wat de toekomst nog voor hen in petto heeft?  

Richard Russo, Er is een kans, Signatuur, 416 p., 25,99 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234