Donderdag 29/09/2022

InterviewFran Lebowitz

De zomertips van Fran Lebowitz: ‘Hoe kun je nu ergens liever wonen dan in New York City?’

Fran Lebowitz: ‘Ik vind dat er tegenwoordig veel te veel geschreven wordt 
door mensen die eigenlijk geen talent hebben.’ Beeld Humo
Fran Lebowitz: ‘Ik vind dat er tegenwoordig veel te veel geschreven wordt door mensen die eigenlijk geen talent hebben.’Beeld Humo

Schrijver Fran Lebowitz (70), de heldin van Martin Scorseses ­Netflix-serie Pretend It’s a City, zit vol liefde voor haar stad New York. ‘Ik kan niet al mijn favoriete plekken delen, dan wordt het er te druk.’ Toch doen de tips die we haar wisten te ontfutselen verlangen naar een enkeltje NYC.

Maral Noshad Sharifi

Fran Lebowitz klimt met haar bruine cowboylaarzen in de geblindeerde SUV, met haar kleine postuur verdwijnt ze bijna in de leren achterbank. Ze roept naar de chauffeur: “Toen ik honderd jaar geleden taxichauffeur was, kon je er goed van rondkomen. Dat is nu zeker wel anders?” De man knikt en vertelt over collega’s die 24 uur doorwerken, geen huis hebben, tussendoor dutjes doen. Lebowitz: “Ze zouden alle Republikeinen in het Congres moeten vervangen door taxichauffeurs!”

Je hoeft er geen muntje in te gooien: Fran Lebowitz staat altijd aan. De schrijver werd zeventig jaar geleden geboren in Morristown, New Jersey. Op haar 20ste verhuisde ze naar New York City, waar ze haar huur betaalde met, inderdaad, taxidiensten. Nadat ze een column had gekregen van Andy Warhol in zijn populaire blad Interview, begon ze op te vallen in de literaire scene van de stad en groeide ze uit tot een van de bekendste New Yorkers. Al vijftig jaar laat ze zich voor haar meningen en grappen inspireren door alles wat ze hoort, ziet en ruikt in New York. Nooit meer wil ze ergens anders wonen.

Vorig jaar kreeg de bekendheid van Lebowitz, op haar 70ste, een tweede leven. “Het was een idee van Marty”, zegt ze over haar goede vriend, filmregisseur Martin Scorsese. “Jaren geleden had hij een documentaire over mij gemaakt en nu wilde hij er nog een serie aan toevoegen. Meer dan één documentaire over een persoon die niet George Washington is, lijkt mij een beetje overdreven, zei ik tegen hem.”

Maar Marty zette door en begin 2021 verscheen Pretend It’s a City, een serie waarin Lebowitz aan tafel zit en haar observaties en meningen over New York deelt, terwijl ze terugblikt op haar leven. Waar ze ook over praat, ze doet het met zo veel handbewegingen en gezichtsuitdrukkingen dat je er zo zeven afleveringen lang naar kunt kijken.

BIO

27 oktober 1950: geboren in Morristown, New Jersey * 1970 verhuist op haar 20ste naar New York City, waar ze als schoonmaker, taxi­chauffeur en porno­schrijver werkt * 1972 Andy Warhol vraagt haar als columnist voor zijn tijdschrift Interview * 1978 eerste komische essaybundel: Metropolitan Life. Drie jaar later kwam haar tweede boek uit, Social Studies, dat samen met haar eerste boek werd opgenomen in The Fran Lebowitz Reader, in 1994 * 2021 Netflix-serie Pretend It’s a City, waarin Lebowitz wordt geïnterviewd door haar goede vriend Martin Scorsese * Lebowitz heeft geen relatie. Volgens haarzelf is ze een ‘geweldig familielid’ en een ‘goede vriend’ maar een ‘vreselijke vriendin’.

Lebowitz is volstrekt New Yorks, een socialite die van vernissage naar vernissage hobbelt, maar tegelijkertijd is ze het tegenovergestelde van waar New York om bekendstaat: ze is niet snel, werkt niet hard. “Als ik dood ben, zal niemand ongepubliceerde werken van mij vinden.”

Als Lebowitz schrijft, doet ze dat met een balpen. Ze heeft geen typemachine, geen e-mailadres, geen smartphone of laptop. De Netflix-­serie die over haar gaat, heeft ze nog nooit gezien, want ze heeft geen Netflix. Sinds het wereldwijde succes van Pretend It’s a City, is The Fran Lebowitz Reader, haar essaybundel uit 1994, overal vertaald. Bij ons is de vertaling onder de titel Volgens Fran verschenen.

Haar grappen en observaties zijn zo tijdloos dat ook jongere generaties aan haar lippen hangen. Dat blijkt ook na dit interview in het Highline Hotel, in de New Yorkse wijk Chelsea. “Ik ben een grote fan van u”, zegt een jonge barman. “Ik zag u zitten en dacht: volgens mij ken ik haar.” “Dat gevoel krijg ik ook als ik mezelf zie.”

Boekwinkel: Argosy Book Store op 59th Street

“Ik kan niet al mijn favoriete plekken gaan delen, dan wil iedereen daar natuurlijk meteen heen en wordt het er te druk. Al tientallen jaren kom ik in de Argosy Book Store, die wordt gerund door drie zussen. Ze zijn nóg ouder dan ik. Je kunt er mooie, dure boeken vinden, maar ook veel tweedehands. Hun vader is de zaak ooit begonnen. Hij was vooruitziend en heeft destijds het hele gebouw gekocht. Als je een oude boekhandel tegenkomt, weet je meteen: die mensen hebben ooit het hele gebouw gekocht, dat moet wel vanwege de hoge huurprijzen. Je verkoopt geen boeken om rijk te worden, maar omdat je van boeken houdt.

'De enige mensen die denken dat je er wél rijk kunt worden van een boekhandel, zijn idioten. Beeld Google Images
'De enige mensen die denken dat je er wél rijk kunt worden van een boekhandel, zijn idioten.Beeld Google Images

“De enige mensen die misschien denken dat je er wél rijk van kunt worden, zijn idioten. Laatst wilde een projectontwikkelaar de eigenaren van de Argosy Book Store uitkopen. Ze kregen tientallen miljoenen dollars aangeboden, maar ze hebben geweigerd. Tijdens de lockdown gingen hier de boekwinkels dicht. Inmiddels zijn ze weer open, maar toch ga ik er nog niet naartoe. Ik ben gewend om alles aan te raken en ik wil niet besmet raken met het virus. Ooit klom ik eens onder een tafel door en viste een boek uit een doos die ik ergens tegenkwam. ‘Hoe kom je daaraan?’, vroegen ze bij de kassa. ‘Dit boek is nog niet te koop.’ Gelukkig kreeg ik het toch mee.”

Woonblokken: Beekman Place in de Upper East Side

“Er zijn veel straten waar ik graag kom in New York. Het liefst zou ik op Beekman Place wonen, in de Upper East Side. Het zijn een paar blocks met huizen die ik prachtig vind. Voorts valt er eigenlijk niets te doen. Het is geen praktische plek om te zitten, er zit geen metrostation om de hoek. Alleen als ik een auto met chauffeur had, zou ik er kunnen wonen.

null Beeld rv
Beeld rv

“Er zijn zoveel mooie straten in New York. Je kijkt altijd je ogen uit, ook als je aan het wachten bent om over te steken. Zelfs als je niet echt kijkt, kijk je. Je vangt altijd wel een glimp op van de stad. Al die korte momenten, al die tien seconden bij elkaar opgeteld. De afgelopen vijftig jaar heb ik een encyclopedie aan indrukken opgebouwd.”

Tuin: De beeldentuin van het Museum of Modern Art (MoMA)

“Als kind vroegen mijn ouders op verjaardagen altijd wat ik wilde doen. Elk jaar weer zei ik dat ik naar het Museum of Modern Art wilde. Ik vond het als kind al fijn om naar schilderijen te kijken en de architectuur van het gebouw te bewonderen. Tijdens mijn leven is het gebouw drie keer gerenoveerd, de beeldentuin is zo ontzettend mooi.

Museum Of Modern Art New York, New York, United States, Architect Yoshio  Beeld Universal Images Group via Getty
Museum Of Modern Art New York, New York, United States, Architect YoshioBeeld Universal Images Group via Getty

“Na de lockdown ging de tuin van het museum weer open voor een klein gezelschap, ik was ook uitgenodigd. Veel van mijn vrienden zijn sinds de pandemie weggegaan uit New York en zijn ergens anders gaan wonen. Als ik in die tuin zit, snap ik daar niks van. Hoe gaan ze zoiets ooit ergens anders tegenkomen? Waar ga je überhaupt liever wonen dan in New York City? Ga je dan naar Miami of zoiets? Wat een verschrikkelijke plek is dat!”

Leesplek: Haar huis in Chelsea, Manhattan

“Ik lees nooit buiten, ook niet als ik onderweg ben. Als ik lees in een auto of bus, word ik misselijk. Het liefst lees ik thuis, uren na elkaar. Mijn huis lijkt op een bibliotheek, ik heb wel tienduizend boeken. Een vriend van mij zegt dat de huizen waar ik heb gewoond altijd op herenclubs lijken. Ik heb 22 van die grote kasten in huis staan met glazen deuren, want stof is de pest voor boeken en ik heb geen geld om ze allemaal te laten afstoffen.

“Er staat een groene leren bank die ik in 1978 heb ontworpen en die inmiddels uit elkaar valt, net als ikzelf. Tegenover mijn bed staat mijn tv, op een paar boekenkasten. Mijn vrienden klagen dat die te klein en oud is, maar ik heb dat ding in 2009 gekocht. Als je moeite hebt met mijn tv, ga je toch gewoon in je eigen huis tv kijken?”

Uitgaan: Nachtbars (al weet Lebowitz niet welke er nog bestaan)

“Ik zeg tegen mensen dat ze mij nooit vóór elf uur mogen bellen, dan neem ik niet op. Ze denken dat ik dan slaap, maar dat is niet zo. Ik wil dan gewoon nog niet met mensen praten. Van kinds af aan lijd ik aan insomnia, ik slaap echt heel weinig. Vannacht drie, vier uur. Maar ieder uur word ik wakker en denk: o nee, ik ben wéér wakker.

“In mijn tienertijd heb ik wel een tijdje goed geslapen, maar dat was weer het andere uiterste, toen kon ik niet stoppen met slapen. Eigenlijk heb ik me in de nacht altijd levendiger gevoeld dan overdag. Vroeger ging ik dan naar nachtbars, die bleven tot vier uur ’s nachts open. En dan was er ergens anders weer een bar die even later om zes uur open mocht, de hele nacht was er iets te doen. Dat is wat New York zo fijn maakt. Zeker als je jong bent, is dat belangrijk. Je moet dansen om seks te kunnen hebben. Dansen is seks.

'Je moet dansen om seks te kunnen hebben. Dansen is seks.' Beeld Corbis via Getty Images
'Je moet dansen om seks te kunnen hebben. Dansen is seks.'Beeld Corbis via Getty Images

“Ik weet eigenlijk niet meer of dit soort nachtbars nu nog open zijn, ik hoop het wel. Soms ben ik nostalgisch naar vroeger. Zolang nostalgie een sentiment of herinnering is aan een mooi moment, is het goed. Sommige mensen zijn nostalgisch naar perioden die niemand heeft meegemaakt. Hoe kunnen ze dan weten dat het toen beter was? Dat soort nostalgie is giftig en helpt mensen als Donald Trump aan de macht.”

Bibliotheek: De New York Public Library op 5th Avenue

“Tijdens de lockdown heb ik vaak in mijn eentje door de stad gewandeld. Een van de vreemdste dingen die ik toen heb gezien, waren de dichte deuren van de New York Public Library. Ik had ze wel een keer eerder dicht gezien, maar dat was midden in de nacht. Nu waren ze overdag dicht! Ik was in shock. Eén keer schreeuwde ik: ‘Open die deuren! Wat is er mis met je?’ Maar er was niemand, dus er gebeurde niets. Naast de deuren staan twee standbeelden van leeuwen, die iemand mondmaskers had omgedaan, heel grappig.

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

“Omdat ik niet naar de bibliotheek kon, moest ik vrienden vragen boeken voor mij te bestellen, ik heb geen internet of smartphone. Ze gaven me tientallen boeken die ik nooit zou hebben gekocht. In de bieb lees ik altijd de eerste pagina van een boek, dan weet ik meestal wel of het goed wordt. Ik vind dat er tegenwoordig veel te veel geschreven wordt door mensen die eigenlijk geen talent hebben. Al doet de literaire wereld alsof er iedere maand weer een genie is opgestaan: ‘Dit is het allerbeste boek ooit!’ Maar zoveel genieën zijn er helemaal niet. Bedenk hoelang Albert Einstein, in ieder geval in het Westen, al hét symbool van een genie is. Zo weinig genieën zijn er dus! Of hij de slimste man ooit was, weet ik niet. Ik tel nog steeds op mijn vingers.”

Herinnering: Een miljoen plekken in New York City

“Ik heb op dit moment geen vriendin, maar wel veel herinneringen aan relaties. Soms loop ik ergens en denk: o ja, hier heb ik een keer een break-up meegemaakt, hier een keer iets romantisch. Op miljoenen plekken in de stad heb ik persoonlijke dingen meegemaakt. Romantische herinneringen ga ik niet delen, nee, daar praat ik nooit over. En sommige dingen wil je gewoon vergeten.

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

“Ik bedoel, van sommige plekken wil Fran zelf niet eens meer weten wat Fran precies heeft meegemaakt. Ik wandel veel door New York, maar ik neem ook vaak de metro. ‘Wat doe jij hier?’, vragen mensen die mij herkennen dan verbaasd. In dit land denken ze dat bekende mensen ook automatisch rijke mensen zijn. ‘Mijn helikopter staat even in de garage’, antwoord ik dan. Ik bedoel, wat denk je dat ik hier aan het doen ben? Waar lijkt het op?”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234