Maandag 27/06/2022

Open Monumentendag

De verborgen parels van Vlaanderen

De chocoladefabriek in Tongeren Beeld Open Monumentendag
De chocoladefabriek in TongerenBeeld Open Monumentendag

Zondag vindt de 27ste Open Monumentendag plaats. Achthonderd monumenten zetten hun deuren open. 'Ik wil van elke dag een Open Monumentendag maken', zegt Kristl Strubbe, directeur van erfgoedorganisatie Herita.

ERIC RINCKHOUT

"We kiezen niet meer voor een thema", zegt Kristl Strubbe. "Dat vonden we almaar moeilijker. Zo'n thema was vaak ook geforceerd. Tegelijk willen we de lokale organisatoren meer vrijheid geven. We zetten nog wel in op industrieel erfgoed, want dat is het Europese thema: de Open Monumentendagen zijn en blijven een Europees idee.

"We promoten ook een categorie als 'verborgen parels'. In een dorp vallen ze al gauw terug op die ene molen die wordt opengesteld. Pas op, voor mij mag die molen er altijd bij zijn. Ik merk dat de Open Monumentendagen vaak ook een sociaal evenement zijn. In de steden is het potentiële aanbod groter: daar zocht men naar monumenten die zelden of nooit open zijn. Uitschieters dit jaar zijn de chocoladefabriek van de familie Rosmeulen in Tongeren, enkele apotheken in Aalst en Huis Guiette in Antwerpen - het enige huis dat de Franse architect Le Corbusier in België bouwde. Helaas zitten de rondleidingen al vol.

"Tegelijk willen we zo veel mogelijk familieactiviteiten organiseren om zo kinderen te sensibiliseren."

Het Steen in Antwerpen Beeld Debby Termonia
Het Steen in AntwerpenBeeld Debby Termonia

Niet alleen gebouwen

"Ik wil dat de drempel zo laag mogelijk is", zegt de directeur van Herita, "en dat zo veel mogelijk mensen zich aangesproken voelen om hun monument of waardevol pand open te stellen. Tot vorig jaar werd er ge-werkt via gemeenten en lokale organisaties. Nu kan iedereen zijn monument openstellen en zich tot op het laatste moment inschrijven via onze website. Veel particulieren voelen zich daardoor aangesproken.

"Maar ik wil ook verbreden: niet alleen gebouwen en archeologische sites openstellen, maar ook landschappen. Daarvoor gaan we binnenkort samenzitten met Natuurpunt Vlaanderen."

Na meer dan een kwarteeuw is de Open Monumentendag een begrip. Maar terwijl het bij de eerste editie in 1989 nog vooral om sensibilisering draaide - de mensen bewustmaken van de architecturale waarde van historische gebouwen -liggen de kaarten nu anders. "Het zwaartepunt is verlegd van stenen naar mensen", zegt Kristl Strubbe.

"Vroeger ging het om behoud en restauratie, nu ligt de focus op gebruik, herbestemming en het belang dat een gebouw of plek heeft voor buurtbewoners en gebruikers."

Strubbe geeft het voorbeeld van de tot voor kort leegstaande Bau-delokapel in Gent. "Daar zijn ze volop bezig met de ontwikkeling van een Holy Food Market. Herbestemming is belangrijk, een commerciële exploitatie kan daarbij helpen, maar moet ook een aantrekkelijke meerwaarde bieden. De voedselmarkt plus restaurantjes en bars die in de Gentse kapel komen, is meer dan een interessante commerciële invulling. Zoals de bezoekers die in de chocoladeshop van het Koninklijk Paleis op de Meir in Antwerpen so-wieso geconfronteerd worden met een historisch waardevol gebouw.

"Steeds meer gaan we in de richting van erfgoedinterpretatie. Noem het Publieksontsluiting 2.0. Zo zal ook een gids niet meer vertrekken vanuit een opsomming van de historische feiten over een gebouw, maar eerder gaan peilen naar de interesse van de bezoekers. Het is een aanpak die al langer bestaat in Groot-Brittannië en de VS. Ook wij willen inzetten op beleving, dat is de toekomst voor ons erfgoed."

Strubbe werkt intussen aan het Netwerk Open Monumentendag, een soort National Trust voor Vlaanderen. "We zouden graag tegen november zo'n honderd monumenten samenbrengen in één netwerk. Zo staan die sterker en zijn ze zichtbaarder. Die monumenten zouden dan meermaals per jaar hun deuren openen. Elke dag zou dan een Open Monumentendag kunnen zijn."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234