Maandag 20/01/2020

De verzoening

De Vadder aan Vandermeersch: "Journalisten zoals jij zijn aan het uitsterven"

Ivan De Vadder en Peter Vandermeersch. Beeld Jonas Lampens

Ze kennen elkaar al twintig jaar. Tien jaar geleden nodigde VRT-journalist Ivan De Vadder (51) NRC-hoofdredacteur Peter Vandermeersch (54) zelfs uit op zijn trouwfeest. Op die bruiloft liepen ook politici rond, en dat vond de laatste not done. Daar begon het gebakkelei, hier start de verzoening.

Wat voorafging

Op zijn huwelijksfeest in 2005 nodigde VRT-journalist Ivan De Vadder heel wat politici uit. Peter Vandermeersch, hoofdredacteur van NRC Handelsblad, gaf afgelopen zomer in een interview in Knack harde kritiek op het feest van De Vadder. Het zou symbool staan voor de te nauwe band tussen journalisten en politici. De Vadder kon de uithaal niet appreciëren.

De verzoening

Ivan De Vadder en Peter Vandermeersch ontmoeten elkaar in het Grand Café van kunstenhuis deSingel in Antwerpen. Pal boven de Antwerpse ring, waar de snelwegen uitwaaieren richting Gent en Amsterdam. Helemaal in het midden van hun twee thuisbasissen is het niet, maar Vandermeersch wilde wel wat tegemoetkomen. Hij had dan ook iets goed te maken.

Peter Vandermeersch: "Ik buig nederig het hoofd. Ik had het nooit mogen doen, en ik heb het me heel hard beklaagd. Omdat het me ook niet ging over jouw trouwfeest, maar om ons allemaal. We zitten te dicht op elkaars lip, de journalistiek en de politiek. Dat was mijn boodschap. Maar wat van dat interview in Knack vooral bleef hangen, was vooral jouw huwelijk."

Beeld Jonas Lampens

Ivan De Vadder: "Je boodschap was echt wel helemaal ondergesneeuwd."

Vandermeersch: "Ja, terwijl dat maar een metafoor was. Ik had het even goed kunnen hebben - met het risico dat ik weer mensen boos maak - over Yves Desmet en Dirk Achten die samen met Karel De Gucht en Johan Van Hecke op vakantie naar Toscane gingen. Met het gevolg dat Achten iets later de kabinetschef van De Gucht werd. Maar ik heb als hoofdredacteur van De Standaard destijds ook te veel aan tafel gezeten met politici."

De Vadder: "Ah, maar nu zijn we er. Als je dan toch tot inkeer bent gekomen, waarom gaf je dan geen voorbeelden uit je eigen verleden? Want die zijn er."

Vandermeersch: "Precies. Eigenlijk is mijn frank pas gevallen toen je me via Twitter liet weten dat je dat niet netjes vond. Shit, ja. Je hebt gelijk, dacht ik toen."

Op het niveau van prostituees

Er gingen een paar harde tweets over en weer, maar het echt uitpraten hadden ze nog niet gedaan. Toch is de ontmoeting in het Grand Café hartelijk. Vandermeersch, geteisterd door de beruchte Nederlandse files, komt veel te laat en uitgeput aan. Maar wanneer de garnaalkroketten aanrukken, is hij opnieuw op dreef. "Het voorbeeld was misschien wat misplaatst, Ivan, bij de grond van de zaak blijf ik.

"De cultuur in Nederland is helemaal anders. Ik ben daar gaan beseffen dat we in een aantal gevallen slecht bezig zijn in Vlaanderen. Er is een scherpere journalistieke deontologie in Nederland. Wat kun je doen, wat niet? Je wordt er ook veel sneller op aangesproken als je een minister met de voornaam aanspreekt."

De Vadder: "Laten we toch nog eens op dat trouwfeest terugkomen ..."

Vandermeersch: "Het was overigens een uitstekend trouwfeest, Ivan." (lacht)

De Vadder: (fijntjes) "Je was ook uitgenodigd, beste Peter. Maar zeg nu eens waar ik fouten heb gemaakt? Al mijn interviews waren voor de camera's; what you see is what you get. Ik heb dus elke keer een examen afgelegd voor duizenden kijkers."

Vandermeersch: "Op geen enkel moment. En dat suggereer ik ook niet. Daarom had ik jouw trouwfeest niet als voorbeeld mogen geven."

De Vadder: "Nee, maar dat blijft wel hangen. Ik heb echt een probleem met jouw Witte Ridder-mentaliteit, waarbij je ervoor pleit zo ver mogelijk van de politiek weg te blijven. Dat wil ik bestrijden. Zo eindig je op een ivoren toren van waarop je helemaal alleen gaat oordelen: dit is goed, en dat is slecht. Dat is de ultieme consequentie van jouw redenering."

Vandermeersch: "Nu maak je er een karikatuur van. Ik zeg niet dat je niet met politici mag praten. Maar geef toe dat je collega's hebt die grenzen overschrijden. Ik heb zaken gezien waarvan ik dacht: dit kan niet. En het gebeurt nog steeds. Als iemand van mijn redactie me nu vraagt of hij mediatraining mag geven aan politici, dan zeg ik: ben je gek?"

De Vadder: "Ik heb het ooit gedaan, dus ik ga mijn eigen verleden niet verloochenen. Maar ik word eerlijk gezegd een beetje kregelig van deze discussie. We kruipen als beroepsgroep in een egelstelling omdat we ons de hele tijd moeten verdedigen tegen spoken. Men redeneert: je staat er dicht bij, je hebt er mee gegeten en gesproken, dus is er iets mis."

"Als jij dan met dat huwelijksfeest op de proppen komt, is dat natuurlijk olie op het vuur. Dan denkt iedereen: zie je wel! Daar heb ik het verschrikkelijk moeilijk mee. In letterlijk élk interview vragen ze mij nu: hoe zit dat met je huwelijksfeest? Ik kan dat wel uitleggen, maar eigenlijk verlies je dat gevecht sowieso. Want de vraag impliceert het vermoeden van schuld. En dus zijn wij, journalisten, niet te vertrouwen."

Vandermeersch: "In Frankrijk staan journalisten in bevragingen over betrouwbaarheid op hetzelfde niveau als prostituees. (lacht) Dat komt omdat de Franse journalistiek ongelooflijk ziek is. In de periode van Mitterrand wist iedereen dat de man een buitenechtelijke dochter had, maar niemand schreef het. Toen Paris-Match het nieuws uiteindelijk bracht, verklaarden alle Franse kranten met een enorme geste dat ze niet wilden schrijven over het privéleven van politici. Maar het ging om veel meer, ook over politieke belangen. Daarom heeft de journalistiek in Frankrijk zo'n laag aanzien. We moeten ervoor waken dat we niet op hetzelfde niveau terechtkomen."

"Natuurlijk geloof ik dat jij je deontologie kunt aanhouden, Ivan. Daarom was het zo ongelukkig dat ik jou als voorbeeld nam. Maar mag je het overlaten aan elke individuele journalist? Ik kan alleen maar vaststellen dat mijn voorganger bij De Standaard op vakantie ging met een politicus en iets later naar diens partij overstapte. Een andere collega ging dan weer naar de Volksunie."

De Vadder: "Maar ben ik mijn broeders hoeder? Je kunt toch niet voor die individuele fouten een hele groep verantwoordelijk stellen? Waar ik het meeste problemen mee heb, Peter, is dat jij de boodschap brengt alsof iedereen hier onder één hoedje speelt. 'Ik ben naar Nederland geweest, en daar is het allemaal veel beter.' Dat was jouw boodschap in Knack."

Vandermeersch: "Neen, mijn boodschap was: de VRT is op de foute weg."

De Vadder: "Maar dat ga jij rechttrekken, hè. Je bent toch kandidaat-CEO voor de VRT?" (lacht)

Vandermeersch: "Nee, ik ben te graag in Nederland. Ik wil echt niet terug."

De Vadder: "Noteren, jongens." (lacht smakelijk)

De tijd van het complot

Over de VRT zal het nog lang gaan, later op de avond. Eerst worden ze door de fotograaf door de ijzige kou gestuurd voor een portret. Wanneer ze verkleumd terugkomen, klaagt De Vadder over de kou die hij sinds de chemo niet meer van zich kan afschudden (De Vadder is herstellende van darmkanker, red.). "Ik heb na al die jaren in de Wetstraat trouwens een geweldige afkeer gekregen van die kille wind. Uren staan wachten, en voor wat? Ik zou het niet meer kunnen."

Plots gaat het over een tijd die niet meer bestaat. Toen de journalistiek ogenschijnlijk nog een betrouwbare stiel was, maar vanbinnen verrot.

Vandermeersch: "Neem nu het voorbeeld van Hugo de Ridder. Hugo was een van die grote journalisten die bijzonder goed geïnformeerd waren. Ik zie hem nog urenlang aan de telefoon hangen met politici. Hij legde toen de hoorn neer en zei: nu weet ik alles, om het vervolgens niet op te schrijven. Dat was een generatie die regeringen heeft helpen vormen!"

De Vadder: "Dat was de tijd van het complot. Men wist het, en men zei het niet. Hugo zat op de trein met Leo Tindemans en Frank Swaelen. Dat was een andere wereld. Die bestaat niet meer."

Vandermeersch: "De journalistiek is er dus enorm op vooruitgegaan. Iedereen die zegt dat het vroeger beter was, dwaalt. Punt. Laten we ervoor zorgen dat we niet meer naar die tijd teruggaan. Ik wil echt niet vanaf een troon in Nederland staan preken, maar hebben jullie een ombudsman bij De Morgen? Neen? Het is een schande! Mijn laatste benoeming bij De Standaard was een ombudsman. En mijn allereerste bij NRC was een ombudsman. Elke week krijg ik van die man onder mijn voeten en moet ik lezen hoe slecht mijn krant wel is. Maar ik ben er verdomme trots op! Dat is de deontologie de we moeten hebben."

De Vadder: "Ik heb bij de VRT nog een ombudsman willen voorstellen, maar ik vind het toch sterker als die deontologie uit jezelf komt. Dat is het enige wat je kan redden, anders raak je constant in de knoei."

Vandermeersch: "Wat is dat dan, die deontologie? Is dat zoals Pol Van Den Driessche destijds zei: 'Je gaat met een politicus eten op zijn kosten, je drinkt van zijn dure wijn en daarna ga je buiten en pis je in zijn brievenbus.' (lacht) Is dat dan die deontologie?"

De Vadder: "Jouw redenering schuift iedere keer op, Peter. Je mag niet samen met politici op vakantie gaan, je mag er niet mee aan tafel zitten. Op den duur mag je niet meer tegen politici praten. Hoe beslis je nog wat mag en niet mag?

"En tot bewijs van het tegendeel: we zijn ook maar mensen. Ik zou graag hebben dat men mij op mijn fouten wijst. Geen probleem mee. Opnieuw: wanneer je mijn huwelijksfeest vermeldt, hang je een beeld op alsof ik intentioneel samenspan met politici. Terwijl je wel beter weet. Zo denken de mensen dat er een gigantisch complot is. Daarom vind ik het erg wat je doet. Wellicht uit liefde voor het vak, maar je voedt die complottheorieën."

Vandermeersch: "Maar er is wel degelijk een foute mentaliteit in onze beroepsgroep. En het debat moet ten minste gevoerd worden. Natuurlijk kun je daar geen regels over maken, maar je kunt het ook niet zomaar aan individuen overlaten."

De Vadder: "Een voorbeeld: Siegfried (Bracke, red.) en ik zijn vrienden. Wat moet je dan doen? Ik hecht waarde aan vriendschap. Waarom zou ik een vriend moeten uitsluiten omdat hij van job verandert? De enige manier waarop ik Siegfried kan interviewen, is door mijn deontologie goed te bewaken."

Vandermeersch: "Als ik jouw baas was, dan zou ik zeggen: als het enigszins kan, laat het dan door iemand anders doen."

De Vadder: "Je kunt evengoed redeneren: je moet het net doen om te bewijzen dat je het kunt. Het enige wat ons gaat redden, is die transparantie. Duidelijk en open zijn."

Vandermeersch: "Maar we zijn niet transparant!"

De Vadder: "Nee, en daarin geef ik je gelijk. We leggen onze regels niet uit. Dat zouden we meer moeten doen. Neem nu het voorbeeld van Siegfried. Eigenlijk zou je dan tegen de kijker moeten zeggen: 'Ik ga nu Siegfried Bracke interviewen, hoewel we een hecht verleden hebben.' Een soort disclaimer dus."

Vandermeersch: (enthousiast) "Ja! Dat doen we bij NRC ook steeds meer. Onder een artikel zetten we bijvoorbeeld: 'Wij zijn hiervoor meegevlogen met een regeringsvliegtuig. We hebben aangeboden om de reis te betalen, maar de regering heeft geweigerd.' Voor een deel is dat natuurlijk ook imago. We willen geen geld krijgen van de macht die we moeten controleren."

Beeld Jonas Lampens

Dagelijkse bagger

Hoe geanimeerd de discussie ook verloopt, De Vadder - strak in het pak, het haar keurig in een zijstreep - blijft de rust zelve. Vandermeersch zit aan tafel in een overmaats pak, zonder das, warrig kapsel.

Het typeert de twee ook. De een is het toonbeeld van het geloofwaardige anker bij de openbare omroep. De ander: de ietwat schreeuwerige verontwaardigde die in zijn drang naar meer deontologie nogal wat collateral damage maakt. Zoals bij zijn tweet over het beruchte interview in De afspraak met Younes Deleforterie die de hele VRT-nieuwsdienst op z'n kop zette. Vandermeersch tweette toen: "Hoor ik het nu goed? Dat Younes zonder veel tegenspraak in #deafspraak op #canvas terrorisme mag verdedigen?" Of De Vadder die tweet kon appreciëren?

De Vadder: "Tja, wij worden als journalist geacht niet aanvallend over collega's te tweeten. Dat doe je gewoon niet. Ik verwacht dat ook van hoofdredacteurs."

Vandermeersch: "Maar dat is toch de essentie van Twitter? Overigens denk ik dat je mijn tweets te veel eer aandoet, Ivan. (lacht) Iemand zei me: je hebt een voetzoeker gegooid in een huis dat vol dynamiet lag. Dat vond ik een mooie omschrijving. Ik wist op dat moment ook niet dat er in dat huis zo veel dynamiet stak. Toen het uiteindelijk ontplofte, dacht ik ook: 'Shit jongens, wat is dit nou.' Eerlijk? Die afloop had ik nooit verwacht.

"De afspraak doet goede dingen, maar die avond was een absoluut dieptepunt. Het eerste interview ging over Silicon Valley. Daar poneerde iemand dat privacy toch niet meer zo belangrijk was. Excuseer? Denk je dat daar een kritische vraag bij kwam? En toen moest dat bewuste interview nog komen. Jongens toch."

De Vadder: "Goed, maar dat je de hoofdredacteur die publiekelijk ingreep, nog een schouderklopje op Twitter gaf, dat neem ik je kwalijk (Vandermeersch tweette na het offline halen van het gesprek dat hij het toegeven van de fout 'heel goed en groots' vond, red.)."

Vandermeersch: "Ach, laat ik daar maar niets meer over zeggen. Twitter kan gewoon heel hard zijn. Zegt trouwens diegene die geregeld ook aan de ontvangende kant staat." (lacht)

De Vadder: "Dit categoriseer ik niet onder de hardheid van Twitter. Hard, dat is de bagger die je dagelijks over je heen krijgt. En ja, ook daar ken ik iets van. (grijnst)

"Maar mag ik toch nog een kleine vingerwijzing geven? Die tweets komen van iemand die werkt voor het Mediahuis (de mediagroep die onder andere de kranten 'NRC Handelsblad' en 'De Standaard' uitgeeft, red.), op een moment dat het Mediahuis in een strijd verwikkeld is met de openbare omroep. Zo onschuldig is het toch ook allemaal niet."

Vandermeersch: "Pas op, Ivan. Nu doe jij met mij wat je niet wil dat ik met jou doe. Ik word niet gestuurd door het Mediahuis. Zo zit ik niet in elkaar. Ik heb gisteren nog een lovende tweet gestuurd over een programma op Eén. Ik ben daarvoor niet op de vingers getikt door het Mediahuis.

"Laten we alstublieft blij zijn dat Terzake weer in ere hersteld wordt. Dat programma is de kernopdracht van een openbare omroep en ze staken het weg op een donker uur in hun programmatie. Er keek op den duur nog maar 70.000 man naar. Als ik 's avonds om half acht naar Canvas kijk, zie ik reportages over fucking India. Dan denk ik: Help! De VRT was gewoonweg het spoor bijster.

"Ken je Sven Kockelmann? (Kockelmann is een Nederlandse televisiepresentator die op KRO-NCRV het praatprogramma 'Oog in oog' presenteert, red.) Die man ondervraagt politici keihard. Hij heeft me ooit gevraagd als studiogast en ik durfde niet te gaan. Ik dacht: ik word daar vernietigd. Kijk, dat soort interviews zie ik niet meer op de VRT."

De Vadder: "Ik vind echt dat je te streng bent, Peter. Toen Bart De Wever als eerste in Terzake bij Kathleen Cools beweerde dat de grenzen dicht moesten, heeft Kathleen hem eindeloos lang aangepakt. Dat was een zeer sterk interview."

Vandermeersch: "Het gaat niet alleen over de VRT. Kijk naar die interviews op zondag in het VTMnieuws. Iedere zondag zit ik naar mijn scherm te roepen: 'Pak hem nu toch!'"

De Vadder: "Ah, is dat de opdracht? Politici pakken?"

Vandermeersch: "Neen, maar politici komen zo snel weg met hun antwoorden. Ik vraag me dan af hoe dat komt. Is het de mentaliteit? Kijk naar de constructieve journalistiek die Björn Soenens (hoofdredacteur van 'Het journaal', red.) bepleit. De belangrijkste hoofdredacteur van het meest bekeken journaal van het land vergeet de macht te controleren. Dat is het abc van de journalistiek. Daar ben ik echt bezorgd over."

De Vadder: (geërgerd) "Ach, laten we de term constructieve journalistiek alstublieft begraven. En laten we vooral blij zijn dat de VRT de weg toch wat heeft teruggevonden met het vervroegen van Terzake. Overigens is die ergernis van jou, Peter, enkel uit liefde voor de VRT te verklaren." (lacht)

Vandermeersch: "Ach, ergernis. Dat is toch wat me drijft?" (grinnikt)

De Vadder: "Jij bent het soort journalist dat bij een uitstervend ras hoort. Het type journalist dat zich bewust naar voren werpt uit verontwaardiging. Kijk naar Gui Polspoel, Luc Van der Kelen, Yves Desmet. Journalisten die met zeer veel aplomb een waarheid verkondigen, maar die evengoed de dag nadien een bocht van 180 graden moeten nemen. Maar met hetzelfde aplomb. (lacht) Dat type zie je veel minder nu. We zijn zakelijker geworden. Bovendien kun je het als VRT-journalist niet maken om elke dag een mening te hebben."

Vandermeersch: "Ik hou van het debat. En van het debat om het debat. Daarom voel ik me als een vis in het water in Nederland. Er is geen volk dat zo veel tweet. Nederland is het land van de 17 miljoen bondscoaches, die het allemaal beter weten dan de bondscoach. Het is een land van meningen. Het woord is er ongelooflijk belangrijk, en het zoeken naar de waarheid via discussies en debatten. Daar kan ik me trouwens ook weleens aan ergeren. Maar Ivan heeft wel gelijk, bij de publieke omroep gaat dat niet. De Ivans houden de geloofwaardigheid van de VRT hoog."

De Vadder: "Het feit dat ik geen mening ventileer, is omdat ik bij de openbare omroep werk. Mocht ik in een ander vak zitten, zou het wel eens anders zijn."

Vandermeersch: "Mijn grote voorbeeld is Johan Anthierens. Die man was een beroepsrelschopper, maar hij zocht wel steeds naar de waarheid. Daar houd ik wel van. Maar wie zijn zijn erfgenamen? Ik zie ze niet. Ik zie ze nog eerder in Nederland."

Venijn in de staart

De koffie lijkt zuiverend te werken. Het grote mediadebat is achter de rug, en Peter Vandermeersch lijkt zijn scherpte wat te zijn verloren. De twee zijn voldoende verzoend, al blijkt er in de staart van het gesprek nog wat venijn te zitten. Het kibbelkabinet, de politieke interviewreeks van De Vadder die in het voorjaar gestreamd werd via sociale media, noemde Vandermeersch "studentikoos". Het was De Vadder niet ontgaan.

De Vadder: "Volgens mij had je Het kibbelkabinet niet eens gehoord."

Vandermeersch: 'Ik had het wel gehoord. Eén aflevering tenminste, en die vond ik echt niet goed, Ivan. Het deed me denken aan mijn studententijd. Bij Schamper probeerde ik destijds hetzelfde. Met hetzelfde resultaat." (lacht)

De Vadder: "Het was een experiment en er zijn heel wat fouten gemaakt. J'assume. Zonder enig probleem. Alleen de term die je koos, vond ik heel merkwaardig. Er was namelijk maar een iemand die het voor jouw uitspraak ook al 'studentikoos' vond: mijn hoofdredacteur Luc Rademakers. Dat was me toch iets te toevallig." (grijnst)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234