Dinsdag 17/09/2019

Televisie

De Russen komen!

Occupied geeft goed 'de verwarring en het opportunisme in Europa weer'. Beeld RV

Film Fest Gent heeft gisteravond een sneak preview gebracht van de Noorse reeks Occupied, een controversiële politieke thriller (naar een idee van Jo Nesbø) waarin Rusland zich aan een fluwelen bezetting van Noorwegen waagt. Ja, qua fictie kunnen ook Noren scoren.

Vyacheslav Pavlovsky, de Russische ambassadeur in Noorwegen, vindt dat de Noren het noorden kwijt zijn. Eind augustus stuurde persagentschap TASS zijn protest de wereld in. Occupied zou "in de slechtste traditie van de Koude Oorlog Noorse kijkers angst willen aanjagen met een onbestaande dreiging vanuit het Oosten". De uitval ging viraal, en even occupeerde Occupied de hele wereld.

Bij TV2, de Noorse zender die de reeks mee produceerde, werd diep gefronst. Het verhaal was pure fictie, liet zich nergens uit over wie goed of slecht was onder de geopolitieke machtsblokken, en focuste op de Noorse burgers. Nog onbegrijpelijker was dat de ambassadeur drie jaar geleden al ingelicht werd over het project.

Het script van de duurste Noorse televisieproductie ooit laat zich niet eenzijdig in met de snode bezetter, maar met de bezetten: Arne en Gudrun Modaal, zeg maar, de Noorse gewone stervelingen die zich moeten schikken naar een ingrijpende, bliksemsnelle verandering.

Occupied , vanaf midden december te zien op Canvas, is een oefening in alternate history, doorgaans een subgenre van het sciencefictiongenre, naar een idee van Noorwegens allergrootste (misdaad)fictiekampioen: Jo Nesbø. Op het eerste gezicht mag Occupied vergezocht lijken, maar het verhaal, dat vorig jaar van april tot december werd gedraaid (en waaraan Nesbø overigens geen letter bijdroeg), is Scandinavisch progressief, doordrongen van groot ecologisch en sociaal bewustzijn.

Even een synopsis. Een orkaan eist honderden levens en drukt Noorwegen brutaal met de neus op de ernst van de klimaatverandering. Het gevolg is een politieke aardverschuiving: met de slogan 'Ny Kraft' - nieuwe energie, nieuwe macht - winnen de groenen de eerstvolgende verkiezingen. Partijleider Jesper Berg wordt premier en kondigt prompt aan dat alle olie- en gaswinning wordt stopgezet.

Propere, goedkope energie zal komen van een chemisch element dat is genoemd naar dondergod Thor: thorium. Als Berg echter de eerste thoriumfabriek wil openen, wordt hij in commandostijl ontvoerd. Terwijl zijn kernkabinet crisisberaad houdt, wordt gemeld dat Russische troepen een paar boorplatforms hebben ingenomen. De verbijstering is compleet als Berg even plots weer vrij is en bericht volgt dat niet Moskou achter de invasie zit, maar... Brussel!

Beeld RV

Fort Europa

Voor artistiek directeur Patrick Duynslaegher van Film Fest Gent was die ambigue rol van Europa de reden om de twee eerste afleveringen te tonen op het festival. Als chicane in een thematisch parcours dat hij samen met programmator Wim De Witte 'Fort Europe' doopte: het Europa van forse ongelijkheid tussen Noord en Zuid, en van bittere verdeeldheid over de mens aan de grens. Het Europa dat zegt één vuist te maken tegen 'terreur', maar dit doet met staten die zelf terreur zaaien. Het Europa dat stoere taal gebruikt tegen een oude vijand, van wie het 'duurzaam' afhankelijk is van gas.

Volgens Duynslaegher "is de internationale politiek vandaag zo extreem veranderlijk dat helemaal niet meer duidelijk is wat de notie van 'bondgenootschap', ooit zo fundamenteel voor Europa, nog inhoudt. Occupied is wel puur verzinsel, maar geeft goed de verwarring en het opportunisme weer. Europa knijpt niet alleen een oogje dicht, het sluit een monsterverbond met Rusland."

Snelle televisie

Intussen is de première al drie weken achter de rug in Noorwegen. De eerste aflevering verpulverde het kijkcijferrecord van TV2. 663.000 Noren keken, goed voor 14,7 procent van de totale bevolking. Als dit weinig indruk maakt (Vlaanderen haalt met voetbal makkelijk meer dan 2 miljoen), dan dient gezegd dat traditionele televisie in Noorwegen de dieperik in tuimelt.

Het land is bovendien kampioen in slow television, live marathonuitzendingen van verbazend monotone gebeurtenissen. Zo was de Noorse nationale zender NRK ooit bijzonder fier de 7,5 uur durende treinrit langsheen de Bergenbanen helemaal live te hebben uitgezonden.

Het moet dus een opluchting zijn voor de makers van Occupied dat de Noren ook fast television slikken. Midden september, op een persmoment in Oslo's Grand Hotel, was de spanning echter nog te snijden. Producente Marianne Gray, taaie tante bij de Zweedse producent Yellow Bird (Wallander, Millennium) en motor achter de bioscoopverfilming van Jo Nesbø's roman Headhunters, vertelt dat het project een compleet valse start maakte. "Toen Jo in 2008 het idee voor deze reeks de eerste keer pitchte, dacht ik: neen, dit is echt niet mijn ding. Maar tegen een idee van Jo Nesbø zeg je niet zomaar neen. Het bleef door mijn hoofd spoken, en uiteindelijk zag ik hoe briljant het was. Ik startte met NRK, zette een team van schrijvers aan het werk.

"Maar toen werd Jo wereldberoemd en was er niets meer mogelijk. 'Ga er zelf maar mee verder, zonder mij', zei hij. Het gevolg was echter dat NRK afhaakte. Ik had de financiering rond, maar stond ineens nergens meer. Maar de kracht van het idee deed me volharden. Het heeft een soort ingebouwd conflict, een openheid die maakt dat ik bleef verder kijken dan één seizoen, en dat de reeks actueel kan blijven op elk moment van de internationale politieke situatie. Niemand kan met een ernstig gezicht zeggen dat wij de Russen in het vizier nemen. In 2008 was er met Oekraïne en de Krim nog niets aan de hand."

Bezet of niet bezet

Nesbø bracht behalve idee en naam ook niets bij aan de tweede ontwikkelingsfase. Hoofdregisseur Erik Skjoldbaerg (Insomnia, Prozac Nation, Pioneer) ging hem toch opzoeken. "Onze kijk op het gedachte-experiment viel perfect samen. Hoe gaat een volk om met radicale verandering? Hoe gaat het om met het verleden?"

Over de Russische reactie is hij erg onverschillig. "Dit is fictie. Het probleem is bovendien niet dat fictie vandaag de realiteit (te) dicht weet te benaderen. Veel onrustwekkender is dat machthebbers goed zijn geworden in het vertellen van verhalen bij hun beleid. De betekenis van de titel Occupied ligt niet bij de militaire interventie, wel bij de perceptie, interpretatie en presentatie ervan. De premier ontkent dat er een bezetting is. 'Er zijn gewoon meer Russen in Noorwegen', zegt hij. De vraag die je moet stellen, is de volgende: is er werkelijk sprake van een bezetting van een land als de overheid ontkent dat die er is?"

Bezeten

De erg lucide Skjoldbaerg (in 1997 vormde zijn Insomnia de start voor de doorbraak van Scandinavische cinema in Hollywood) wordt op handen gedragen door zijn cast. Zeker door Henrik 'Jesper Berg' Mestad, die zich jaren voorbereidde op de rol van zijn leven. Hij verschijnt in het stuitend luxueuze Grand Hotel alsof hij net van een aardappelveld komt: een wijd blauw T-shirt, versleten jeans, een sneeuwjas en laarzen tot onder de knie. Hoe casual hij ook oogt, hij is bloednerveus, wil de reactie van de Noren kennen. "Mijn vrouw waarschuwt me: 'Je verwachtingen zijn veel te hoog.' Je moet echter weten dat ik al jaren op 'iets' wacht. Ik deed al film en televisie, maar mijn roeping bleef klassiek toneel.

"De laatste jaren werd ik echter volledig gegrepen door de gedachte dat er iemand zou opduiken met een project dat voor Noorwegen zou doen wat The Killing voor Denemarken deed. Ik geloof dat ik al door Occupied bezeten was voor ik wist dat het bestond. Ik heb lang moeten wachten op dat 'iets', maar geloof me: dit is het."

Occupied is voor maar euro 29,95 alleen verkrijgbaar bij De Morgen. Bestellen kan op demorgen.be/occupied

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234