Zaterdag 04/02/2023

Expo'Rubikcubist'

De ‘Rubiks kubist’ strijkt neer in het MIMA: ‘Spelen zit in zijn DNA’

Een zelfportret van Invader. Beeld Invader
Een zelfportret van Invader.Beeld Invader

De anonieme maar wereldberoemde Franse kunstenaar Invader strijkt in het Brusselse MIMA neer. Niet met de streetart waarmee hij een cultheld werd, maar met beelden en schilderijen gemaakt in... Rubiks kubussen.

Jonas Mortier

U heeft zijn werk vast al eens gezien: in kleurrijke mozaïektegels uitgevoerde figuurtjes uit computergames als Space Invaders of Pac-Man die hij ergens – clandestien – op een muur in Parijs of Hongkong of, nu ja, overal ter wereld ophangt. Sinds hij begon in de jaren negentig, heeft hij al meer dan 4.000 mozaïekwerken in 80 steden achtergelaten, alsook een dat zich onder water in Cancun Bay, Mexico, bevindt en een in het ruimtestation ISS. Je mag het gerust een wereldinvasie noemen.

Invader werd – samen met Banksy, Shepard Fairey en JR – een van de toonaangevende streetartists, die guerrillagewijs de straten als canvas gebruikten. Of zoals hij ons zelf per e-mail zegt: “Ik wilde ontsnappen aan de wat snobistische en elitaire dwangbuis van musea en galeries. In de openbare ruimte werken zorgt ervoor dat je werk voor iedereen toegankelijk wordt, of het nu een clochard of de president is. Zoals Keith Haring over zijn graffiti in de New Yorkse metro zei: ‘Mijn creaties worden elke dag door meer mensen gezien dan de Mona Lisa in één jaar.’”

In zijn Rubiks-creaties verwerkt ­Invader onder meer schurken en ­bekende meesterwerken, zoals 'L’Origine du monde'.  Beeld Invader
In zijn Rubiks-creaties verwerkt ­Invader onder meer schurken en ­bekende meesterwerken, zoals 'L’Origine du monde'.Beeld Invader

Ook al omdat het illegaal was wat hij deed, besloot de kunstenaar anoniem te blijven en Invader als nom de plume te nemen. “Anonimiteit is voor mij een soort superkracht, een mantel van onzichtbaarheid. Geweldig toch om tegelijk wereldberoemd én anoniem te zijn? Ik kan mijn eigen tentoonstellingen bezoeken zonder dat iemand doorheeft dat ik naast hen sta te luistervinken.”

Wafels

Vandaag strijkt hij in Brussel neer, met de expo Invader Rubikcubist, een tentoonstelling die geheel gewijd is aan de beelden en schilderijen die hij maakte met Rubiks kubussen, een van de vele media (wafels anyone?) waarin hij zijn gepixelde beeldtaal uitdraagt. Van de 450 werken die hij met Rubiks kubussen maakte, zijn er hier zo’n 150 te zien, van het allereerste – een driedimensionale versie van zijn bekende Pac-Man-figuurtje –, tot een Rubiks-versie van Picasso’s Les Demoiselles d’Avignon, het allereerste kubistische werk uit de kunstgeschiedenis. De hoeveelheid kubussen én werk die hierin gegaan zijn, zijn op zich al duizelingwekkend.

“In het begin waren er wel wat problemen”, legt curator Raphaël Cruyt uit. “Rubiks kubussen waren duur, dus moest hij vaak zijn toevlucht nemen tot namaak. Een ander probleem was dat hij er nooit genoeg had. Toen hij een tentoonstelling in L.A. had, heeft hij alle winkels van de stad leeggekocht om genoeg kubussen te hebben. Intussen heeft hij de uitvinder ontmoet en koopt hij ze rechtstreeks van de fabriek. Er komt zelfs een speciale editie van een Invader Rubik’s cube.”

De werken op deze expo vallen ruwweg in drie thema’s op te delen: er zijn de ‘bad men’, portretten van fictieve én echte schurken zoals Al Capone of Pablo Escobar, er is de reeks ‘masterpieces’ waarbij Invader zijn versie van een Mondriaan of Van Gogh maakt, en een derde reeks met bekende albumcovers. Wat opvalt, is hoe zijn werk te allen tijde speels is, wat wellicht te verwachten valt van iemand die zijn naam bij een computerspel haalde.

Al Capone door de ogen van Invader.
 Beeld Invader
Al Capone door de ogen van Invader.Beeld Invader

“Spelen is belangrijk”, zegt Invader daarover. “Het spel is een manier om te leren en ontdekken. Voor mij is het geen toeval dat Marcel Duchamp, toch een van de grootste kunstenaars aller tijden, een goed schaakspeler was. Daarnaast neemt het spel je terug naar je kindertijd, naar die vormende jaren waarin je de wereld ontdekte. Door te spelen hou je daar voeling mee.”

Cruyt: “Spelen zit in zijn DNA. Ook in deze Rubiks-werken: je wil eerst en vooral het beeld herkennen. Je wil het enigma oplossen, de ander aanstoten: zie jij het ook? En als je een beeld niet herkent, helpt het om je telefoon erbij te nemen. Richt je camera op een werk en plots zíé je het vliegtuig de Twin Towers invliegen of herken je Killer Bob uit Twin Peaks. Het is bijna magisch.”

Waanzinnige prijzen

Invader is door de jaren heen een cultfiguur geworden. Dat laat zich ook voelen in de prijs van zijn werk. Als kind van de punk probeert hij die zo democratisch mogelijk te houden, maar niettemin halen zijn werken steeds vaker ondemocratische cijfers.

“Een tijdje terug hebben we een aantal kunstenaars, onder wie Invader, een sticker laten maken ten voordele van Oekraïne”, zegt Raphaël Cruyt. “Die kostte 25 euro, op zich al veel geld voor een sticker, maar de volgende dag werden ze al doorverkocht voor 350 euro. Zijn versie van de Mona Lisa in Rubiks kubussen is verkocht voor een kleine 500.000 euro. Waanzin! Nu, hij is niet geïnteresseerd in geld, maar wel eergierig. En als je als kunstenaar erkend wil worden, is de prijs dé maatstaf.”

null Beeld Invader
Beeld Invader

Erkenning geniet hij intussen wereldwijd, zij het net iets minder in thuisland Frankrijk, waar de kunstwereld volgens Cruyt traditioneler is. Al biedt dat ook voordelen: het is wellicht de belangrijkste reden waarom deze expo in Brussel te zien is, toch nog altijd het kleinere broertje van Parijs.

Cruyt: “Voor het MIMA is een show van deze grootte een uitdaging, maar dan een die we graag aangaan. Voor mij is hij een van een handvol artiesten die alle tradities op hun kop zetten. Ik ben er dan ook zeker van dat binnen een paar jaar iedereen over deze expo zal zeggen: was jij daar? Ik ook!”

Invader Rubikcubist, MIMA in Brussel, tot 8 januari 2023.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234