Zondag 09/08/2020

Achtergrond

De onverwachte comeback van ‘24’: kan Jack Bauer de Netflix-generatie veroveren?

Kiefer Sutherland in ‘24'. Beeld 24: Live Another Day

Weinig programma’s kunnen zoveel adelbrieven voorleggen als 24. De reeks schreef tv-geschiedenis, deed het rommelen in de hoogste militaire regionen en zou zelfs Barack Obama in het presidentiële zadel hebben geholpen. Nu probeert de reeks op Netflix een nieuw publiek te bereiken. 

“We hebben net een serie toegevoegd die jij waarschijnlijk goed zult vinden.” Het zijn het soort berichten die elke Netflix-abonnee met de regelmaat van de klok in zijn of haar mailbox vindt. Vaak gaat het dan om het zoveelste seizoen van een reeks die ooit veelbelovend begon. Is er niet meteen een grote release te melden, dan wordt één of andere obscure ontdekking van meestal Europese makelij aangeprezen. Meestal worden dat soort mailtjes zonder al te veel omhaal richting prullenbak gemikt. Maar eind vorige maand bleven we toch net iets langer bij de Netflix-correspondentie hangen. De Amerikaanse streamingdienst liet immers weten voortaan alle negen seizoenen van 24 in het aanbod te hebben. En laat dat nu een reeks zijn die om meerdere redenen een prominente plaats in de televisiegeschiedenis verdient.

Al had dat ook helemaal anders kunnen lopen. Voor Jack Bauer – de superflik die in 24 seizoen na seizoen de wereld moet zien te redden – was aanvankelijk een carrière als huwelijksplanner voorzien. De bedenkers van de reeks speelden al van bij het begin met het idee om een reeks in ‘realtime’ te maken. Waarbij elk van de 24 afleveringen de gebeurtenissen zou laten zien die zich afspeelden in één uur tijd. Eén minuut op tv kwam dus overeen met één minuut in het echte leven. Alleen was het nog zoeken naar de juiste arena waarin die revolutionaire aanpak het best tot zijn recht zou komen.Het allereerste idee was een serie over een huwelijk en alles wat zich afspeelt in de 24 uur daarvoor. Maar de scenaristen stelden al snel vast dat daar niet genoeg vlees aan zat. Jack Bauer – gespeeld door Kiefer Sutherland – ruilde de smoking in voor een kogelvrij vest en mocht als lid van de Counter Terrorist Unit (CTU) de strijd aanbinden met al wie de veiligheid van het land en bij uitbreiding de wereld in gevaar bracht. 

Een gouden carrièrezet, zo zou blijken. Toen 24 in november 2001 voor het eerst op het scherm kwam, groeide de reeks meteen uit tot een fenomeen. Met dank aan de vernieuwende vertelstijl. Niet alleen het realtimegegeven, maar ook het feit dat de scenaristen ervoor kozen om een verhaal over 24 afleveringen te spreiden was op dat moment ongezien. “Zeker voor een serie die uitgezonden werd op open net was dat nieuw”, vertelt Tim Raats, professor communicatiewetenschappen aan de VUB. “Op betaalzenders waren er wel al reeksen met een doorlopende verhaallijn, zoals The Sopranos. Maar de grote, commerciële netten vreesden dat dat te moeilijk zou zijn voor hun kijkers. Zij kozen liever voor makkelijker dingen als Law and Order of NYPD Blue waarin elke aflevering een afgerond verhaaltje vertelt. Het succes van 24 heeft dat idee helemaal bijgesteld.”

Bingewatchen

Op die manier lag 24 aan de basis van het fenomeen ‘bingen’. De reeks kwam in de VS dan wel in een tempo van twee afleveringen per week op de buis, in veel andere landen zochten fans hun toevlucht tot de dvd-boxen die daar vaak al op de markt kwamen voor de reeks er op tv te zien was. Omdat elke aflevering eindigde met een cliffhanger van jewelste keken veel van die fans een seizoen van 24 in één ruk uit. Bingewatchen dus, nog voor er daar een woord voor bestond. 

Ook de beeldvoering sprong in het oog. Vooral het veelvuldig gebruik van splitscreens viel op. Al ligt daar niet meteen een duidelijke visie aan de basis, weer Philippe De Schepper. Hij is scenarist van onder andere Vermist en Eigen kweek en ging ooit op werkbezoek op de set van 24. “Die splitscreens waren vooral een oplossing voor een praktisch probleem. De scenaristen moesten hun verhaal in 24 uur zien te proppen. Wat betekent dat er amper kansen waren om de hoofdpersonages in dezelfde ruimte samen te brengen. Dus moesten die via de telefoon met elkaar communiceren. En alleen met een splitscreen was dat behoorlijk in beeld te brengen.”  

Ook de achtervolgingen, crashes en ontploffingen in 24 waren een stuk spectaculairder dan wat tot dan in de gemiddelde tv-serie te zien was. Raats: “Cinematografisch leunde de reeks meer aan bij film dan televisie; ze werd dan ook op die manier in de markt gezet. Elk seizoen kreeg een reclamecampagne die je tot dan toe vooral bij Amerikaanse blockbusterfilms zag. En door twee afleveringen na elkaar te programmeren bij de start van het eerste seizoen – iets waar 24 mee pionierde, maar nu de standaard is – kreeg de reeks filmallures.”

En zoals bij elk succesnummer was er ook wat geluk mee gemoeid. De reeks kwam voor het eerst op het scherm vlak na 9/11. Dat leek aanvankelijk een nadeel – er werd inderhaast nog een scène met een ontploffend vliegtuig geschrapt – maar draaide uit op een gigantisch voordeel. “We dachten: alles mag in de vuilnisbak, niemand gaat nu een serie over terreur en aanslagen willen bekijken”, vertelde Kiefer Sutherland daarover aan Humo. “Maar bij de start van 24 bleek net het omgekeerde: het publiek en de critici waren enthousiast. Er was een gevoel van machteloosheid in de VS en elders, en de doortastendheid van Jack Bauer bracht een soort van troost, een loutering.”

Zwarte president

Dat gevoel leverde de reeks naast een miljoenenpubliek ook meer dan zestig Emmy Awards op. En als neveneffect daarvan ook behoorlijk wat politieke invloed, zo blijkt. De scenaristen van 24 voeren in het eerste seizoen met David Palmer een zwarte presidentskandidaat op. In het daaropvolgende seizoen neemt die ook effectief zijn intrek in het Witte Huis waar hij zich ontpopt tot een bekwaam leider die ook op moeilijke momenten de juiste beslissingen neemt. Politicologen hebben het daarna over het Palmer-effect. De figuur van David Palmer zou de Amerikanen hebben doen wennen aan het idee van een Afro-Amerikaanse president. Wat dan weer de campagne van Barack Obama een duw in de rug gaf.

De invloed van 24 laat zich ook op andere vlakken voelen. Zo wordt de ‘doortastendheid’ die Sutherland aanvankelijk nog aanduidt als een deel van het succes stilaan een probleem. Al van bij het prille begin hanteren Jack Bauer en de zijnen een heel eigen, uiterst brutale manier om aan de nodige informatie te raken. Een verdachte die weigert te praten wordt zonder al te veel omhaal in zijn been geschoten. Wanneer een informant de lippen stijf op elkaar houdt, laat Bauer het gezin van de man voor zijn ogen vermoorden. Dat de moordpartij achteraf in scène gezet blijkt maakt de psychologische terreur er niet minder om. Ook cirkelzagen, chemische injecties en zelfs een drilboor maken deel uit van Bauers instrumentarium.

Wanneer er kritiek komt op die folterpraktijken schermen de makers met het argument dat 24 ‘maar’ een televisiereeks is. En dat ze door de tijdsspanne van 24 uur beperkt zijn in de mogelijkheden om aan informatie te komen. Als je maar een etmaal hebt om de wereld te redden, is er nu eenmaal geen tijd voor het schaduwen van verdachten of gedegen speurwerk. Met een deadline in zicht blijkt een kogel in het been net iets effectiever. Dat critici in de reeks een legitimatie zien van het harde antiterreurbeleid dat George W. Bush op dat moment voert, doen de scenaristen af als onzin.

Folterpraktijken

Maar de kritiek verstomt niet. Integendeel zelfs. In een spraakmakend artikel dat in 2007 in het Amerikaanse weekblad The New Yorker verschijnt, schrijft journaliste Jane Mayer over een ontmoeting tussen de Amerikaanse generaal Patrick Finnegan en de makers van de reeks. De generaal wil zijn bezorgdheid uitdrukken over wat hij de verheerlijking van folterpraktijken noemt. Finnegan, die aan het hoofd staat van de militaire academie van West Point, vertelt dat hij steeds meer rekruten over de vloer krijgt die geen probleem zien in folteren. Als Jack Bauer het mag, waarom zij dan niet?

In een poging de brokken te lijmen doen de scenaristen Bauer tot inkeer komen. In de film 24: Redemption, een tussendoortje tussen seizoen 6 en 7, neemt hij afscheid van zijn job om bij een non-profitorganisatie in Afrika te gaan werken. Wanneer hij daarna in seizoen 7 toch weer in dienst treedt, om nog maar eens de wereld te redden, moet hij zelfs verantwoording voor zijn daden afleggen voor een Senaatscommissie. 

Maar dan is het kwaad al geschied. De serie die destijds zo perfect wist in te spelen op de tijdsgeest blijkt definitief ingehaald door hetzelfde fenomeen. En dat niet alleen door de prominente aanwezigheid van folterpraktijken allerhande. “De reeks is doordrongen van een heel mannelijke, macho-manier van handelen”, zegt Raats die zich recentelijk nog aan een tweede kijkbeurt waagde. “Als daar amper evolutie in zit, kom je op het punt dat andere reeksen over hetzelfde thema – zoals Homeland – je onverbiddelijk inhalen en ter plaatse laten.” Het wordt voor Jack Bauer met andere woorden een helse taak om na bijna twintig jaar de harten van de Netflix-generatie te veroveren. Maar wie weet. De man heeft tenslotte al voor hetere vuren gestaan.

24 is nu te zien op Netflix. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234