Vrijdag 22/11/2019

controverse

De onpeilbare diepte van een vagina

De ophef begon toen Kapoor zijn werk 'Dirty Corner' omschreef als 'de vagina van een koningin die de macht neemt'. Beeld AP

Sinds hij het zelf 'de vagina van de koningin die de macht neemt' heeft genoemd, veroorzaakt een kunstwerk van Anish Kapoor ophef in Frankrijk. Maar eigenlijk doet de Brits-Indiase kunstenaar in Versailles wat hij altijd doet. 'Ik maak geen kunstwerken. Ik maak leegtes.'

Alsof er vroeger nooit vagina's te zien waren. Toen Lodewijk XIV in de zeventiende eeuw het kasteel van Versailles liet bouwen, was hij niet vies van een minnares meer of minder. Maar als Anish Kapoor een vagina in de tuinen van Versailles plaatst, is het kunst, en als een vagina een kunstwerk wordt - denk aan The Origin of the World van Gustave Courbet - veroorzaakt het ophef.

Nochtans doet de kunstenaar in Versailles wat hij altijd doet. "Ik maak geen kunstwerken, ik maak leegtes", beschrijft de Brits-Indiase Kapoor zijn werk. Mensen die naar zijn kunst kijken, wil hij van het materiële naar het immateriële leiden. Veel van zijn sculpturen vertonen uithollingen en openingen, alsof de essentie van het kunstwerk de onpeilbare diepte is.

Dirty Corner speelt in elk geval met de tegenstellingen die zo kenmerkend zijn voor Kapoors werk: materie-ziel, zichtbaar-onzichtbaar, bewust-onbewust, mannelijk-vrouwelijk, lichaam-geest. Mensen moeten zijn werk ervaren, zegt Kapoor zelf. En dus klimmen mensen in de ArcelorMittal Orbit (de uitkijktoren in Londen die voor de Olympische Spelen is gebouwd), spiegelen ze zich in Vertigo, en bezoeken ze de binnenkant van een opblaaskunstwerk als Leviathan.

En zo laveert Kapoor tussen spektakel en soberheid. Ook al wil hij dat misschien zelf niet. "Ik probeer niets te maken, ik probeer een leegte te creëren. Maar ook al is een leegte niets, het is wel iets, namelijk een leegte." Zijn uitgangspunt is simpel, zijn materialen ook, de effecten zijn dat allesbehalve.

'Descension' is een dreigende draaikolk die de toeschouwer de diepte lijkt in te trekken. Beeld REUTERS

Politiebewaking

Nochtans heeft Dirty Corner in 2011 al eens in Milaan gestaan, in het kunstencentrum Fabbrica del Vapore, en ophef zoals nu in Frankrijk was er toen niet. Voor alle duidelijkheid: Kapoor krijgt vooral lof voor de manier waarop hij de bloedige geschiedenis van de Franse revolutie en de val van een koning nu doet herleven in Versailles.

Maar sinds de kunstenaar zelf zijn installatie - een enorme, bruine hoorn die wijd gapend tussen rotsblokken ligt - beschreef als "de vagina van de koningin die de macht neemt", zorgt het in sommige kringen voor controverse. De burgemeester van Versailles noemde het een uitschuiver. En volgens de Parijse krant Le Parisien vindt het publiek het allemaal maar niets.

'Sky Mirror': een gigantische schaal van roestvrij staal. Beeld rv

Leven binnenlaten

Overigens is het niet de eerste keer dat de Fransen van hun oren maken over wat er in Versailles gebeurt. In 2008 was Jeff Koons de eerste hedendaagse kunstenaar die zich mocht laten gaan in de historische tuinen, en 'de kreeft van Koons' had toen extra politiebewaking nodig wegens boze buurtbewoners.

Kapoor wil met zijn installaties in dialoog gaan met Le Nôtre, de zeventiende-eeuwse architect die de tuinen van Versailles ontwierp. Tussen twee klassieke vijvers heeft hij een woest golvend exemplaar geïnstalleerd, waarin een dreigende draaikolk de toeschouwer de diepte in wil trekken. Zijn Sky Mirror, een gigantische schaal van roestvrij staal, is naar de hemel gericht, en reflecteert zo de voortdurende veranderende omgeving.

Wilde Le Nôtre de natuur maniakaal ordenen door middel van perfecte geometrie, dan wil Kapoor dat evenwicht verstoren. "Ik wil de chaos binnenlaten", zegt hij. Het leven binnenlaten, dus. Vreemd dat uitgerekend bon vivants als Fransen daar bezwaar tegen hebben.

De werken zijn in Versailles te zien van 9 juni tot 1 november.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234