Vrijdag 10/04/2020

Literatuur

De noodzaak voor Thomése om dichter bij zijn overleden vader te komen, is voelbaar in zijn nieuwe boek

P. F. Thomése.Beeld Diego Franssens

P. F. Thomése gaat in Vaderliefde op zoek naar de levensverhalen van zijn overleden ouders. De Nederlandse schrijver doet dat in een uiterst verzorgde stijl, precies en poëtisch.

P.F. Thomése is een alleskunner die je niet in een hokje krijgt. Hij schreef gevoelvolle romans zoals De onderwaterzwemmer, ranzige kluchten zoals de J. Kessels-boeken, politieke satire, historische verhalen, muziekverhalen, talloze essays over literatuur en natuurlijk de novelle Schaduwkind, zijn bekendste boek. Schrijven over zijn ouders en familie doet hij in Vaderliefde voor het eerst, in een zevental verhalen waar moeilijk een etiket op te plakken is. Roman? Nee, het neigt eerder naar non-fictie. Memoires? Nee, daarvoor is er te veel bij verzonnen. Wat het precies is, doet ook niet ter zake. Het boek is geschreven in zijn kenmerkende verzorgde stijl, even precies als poëtisch – en dat is waarom je Thomése graag leest.

In Nergensman (2008), ook zo’n ondefinieerbaar (en goed geschreven) boek, staat ergens een zinnetje over zijn in 1979 overleden vader: ‘Pas nu hij dood is, kan hij echt bestaan. Nu niets meer mogelijk is, is zijn bestaan eindelijk in het denkbeeldige beland en kun je er ongestoord alle kanten mee op.’ Thomése gaf Nergensman de ondertitel ‘autobiografieën’ mee, maar noch over het leven van de schrijver, noch over dat van zijn vader komen we veel te weten. En geen woord over zijn moeder.

Pas in 2018, het jaar waarin zijn moeder stierf, kon Thomése vrijuit over hen schrijven, bevrijd van de aanwezigheid van de twee mensen met wie hij tijdens hun leven weinig kon. ‘Maar nu ze dood zijn en derhalve uit de tijd gestapt, kunnen ze weer alle kanten op’, staat er in Vaderliefde. Een opvallende herneming van zijn bespiegeling van elf jaar geleden. De Nergensman (Nowhere Man, naar het nummer van The Beatles) wordt een Ergensman, het klinkt wat kort door de bocht, maar het klopt wel: de schrijver Thomése krijgt wortels met dit boek.

Gesloten boek

Vaderliefde is het verslag van een zoektocht naar de familiegeschiedenis. Een keur aan excentrieke familieleden passeert de revue in smakelijk vertelde anekdotes: de deftige generaal Thomése, overgrootvader van de schrijver, de aangetrouwde Canadese oom Verne, oorlogsheld en man van het grote gebaar, tante Ika de Rilke-kenner, oma Bertha, de zangeres die de avances van componist Willem Pijper weerstond (of toch niet?). Het is een kleine greep uit de hele stoet die ruim een eeuw beslaat.

Haast achteloos schetst Thomése rond die portretten steeds een tijdsbeeld, zonder één moment in platitudes te vervallen. De verhalen van al die excentrieke ooms en karaktervolle grootouders ontstijgen de anekdotiek: ze geven zijn ouders reliëf, en daarom hemzelf. Er komt pas iets op het spel te staan voor de schrijver als hij over het schimmige oorlogsverleden van zijn vader vertelt en daar zelf niet helemaal uitkomt: was zijn vader nu een held of een slappeling?

Zijn moeder blijft, ondanks de dingen die hij over haar en haar familie te weten komt, een gesloten boek. Na haar dood doet hij een bittere vaststelling: ‘Degene die zij geweest moet zijn, was ongezien ontkomen.’ In zijn vader herkent hij een romantische en onpraktische instelling, de drang tot non-conformisme, gepaard aan de neiging zich afzijdig te houden. Bij zijn vader pakte die combinatie verkeerd uit, waardoor hij een marginaal figuur bleef. Hoe dan ook was hij degene die Thomése aan het lezen hielp, simpelweg door een boekenkast vol literatuur na te laten.

Kartonnen dozen

De noodzaak om dichter bij zijn vader te komen, is voelbaar in dit boek. De familieverhalen die hij reconstrueert, als verloren moet beschouwen of half verzint: ze doen ertoe, ze definiëren ook hem. ‘Autobiografieën’ zou helemaal geen slecht epitheton bij dit boek geweest zijn. De schrijver moet er echter vrede mee krijgen dat de inhoud van een paar kartonnen dozen hem niet alle antwoorden kan geven. Het blijven verhalen: ‘Ik zal er in moeten ronddolen, radend, vermoedend, nooit zeker wetend.’ 

Zo wordt Vaderliefde een groot en onaf verhaal waarin de schrijver haast beschroomd zijn plaats inneemt. Hij stelt ten slotte vast dat hij zelf over niet al te lange tijd voor zijn zoons zal veranderen in een raadselachtig verhaal dat nog even in leven gehouden zal worden, ‘tot het op een dag onvindbaar is geworden in de onsterfelijke tijd’.

P. F. Thomése, Vaderliefde, Prometheus, 240 p., 19,99 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234