Donderdag 21/11/2019

De nineties in negen muzikale golven

Beeld UNKNOWN

Een week lang keert Studio Brussel terug naar de jaren '90. Het muzieklandschap werd toen grondig hertekend door nieuwe genres, stromingen en stijlen. De belangrijkste lijsten we voor u op.

1. Grunge

Voor muziekliefhebbers blijft 1991 onveranderd "the year punk broke". Ofwel: het jaar waarin Nirvana de apathische generatie X brutaal wakker schudt met de bekendste riff van de nineties - die van 'Smells Like Teen Spirit'. Vier simpele akkoorden en de woorden "Here we are now, entertain us" als strijdkreet voor de jeugd.

De gestrekte middelvinger van Cobain op de achterflap van Nevermind vat het geluid van withete woede en cynisme op Nevermind doeltreffend samen. De plaat zou prompt een hele generatie grungerockers op de been brengen, al dan niet tegen hun wil: ook Soundgarden, Smashing Pumpkins, Pearl Jam of Alice in Chains werden willens nillens meegesleurd door deze stroming.

Een jaar later werd duidelijk hoe zwaar gruizige gitaren een stempel drukten op de wereld: de beau monde nam de grunge-look over, met sjofele flanellen hemden en gescheurde jeans (van Versace!). Het succes van Bush, Silverchair of Stone Temple Pilots zou het genre uiteindelijk doen dood bloeden.

2. Britpop

In april 1994 joeg Cobain zich een kogel door het hoofd. Op één schot tijd verloor grunge daarmee z'n belangrijkste gezicht. Maar aan de andere kant van de oceaan, kwam een eiland opnieuw muzikaal tot leven. In het Verenigd Koninkrijk werd Britpop geboren. Tegen de winter zou Oasis de fakkel van de Amerikaanse gitaarrock overnemen met Definitely Maybe, en Suede Dog Man Star uibrengen. Maar de eerste tekenen van een Britse muzikale renaissance zijn al in april '94 te bespeuren. Dan breekt Blur door met Parklife. Later volgt ook de grote doorbraak van Pulp, The Verve en Supergrass.

Britpop krijgt ook een averechtse vaandeldrager, die al gauw z'n eigen geluid ontwikkelt, in plaats van zich op te trekken aan muzikale trotsen uit de sixties en seventies. De kwantumsprong die Radiohead maakte na 'Creep' naar volwassenheid met OK Computer ('Paranoid Android', 'Karma Police', 'Exit Music', ...) blijft voer voor legendes.

3. Gangsta rap

Vandaag is het genre in de verdrukking geraakt, maar in de nineties vliegen agressieve rhymes én kogels je zowat om het hoofd. Eind jaren '80 vindt het genre z'n oorsprong bij hiphoppers aan de East Coast en West Coast. Tussen beide kustlijnen blijkt het niet te boteren: bedreigingen en "disstracks" (verwensingen op een beat) pendelen tussen de achterbuurten van New York en Los Angeles. De onopgeloste moorden op hiphoplegendes The Notorious B.I.G. en Tupac Shakur gelden als bittere hoogtepunt.

En hoewel die laatste vaker de binnenmuren van een gevangenis ziet dan die van een opnamestudio, groeit 2Pac postuum toch uit tot de grootste mythische gangsta rapper. Befaamde "survivors" zijn dan weer Dr. Dre (van N.W.A.) en Snoop Dogg. Suge Knight, de criminele hopman van Death Row Records, is er bekaaider vanaf gekomen: z'n firma ging een paar jaar geleden failliet en na een paar mislukte afrekeningen (onder meer met z'n vroegere zakenpartner Dre) is hij de sociale paria van de gangstarap.

4. Cross-over

Het huwelijk tussen rock en rap werd al in 1986 voltrokken, met 'Walk This Way' van Aerosmith en Run-DMC. Maar de wittebroodsweken vinden hoorbaar plaats in de jaren '90. Cross-over is hét modewoord: Ice-T verleidt de blanke jeugd met z'n metalrap-vehikel Body Count en het schandaalsucces van 'Cop Killer'. Ook Rage Against The Machine kiest succesvol voor gitaargeweld en provocatieve raps. Red Hot Chili Peppers en Urban Dance Squad grossieren dan weer in een mix van rock, rap en funk, terwijl Faith No More van àlle walletjes proeft. En Beck wordt een superster met 'Loser' in een mix van anti-folk, blues en hiphop.

Tegen het eind van de 90s wordt nu-metal de populairste vorm van cross-over: Deftones en Korn zijn de officieuze ouders van dat genre, al raakt de term pas rond 2000 in zwang dankzij Linkin Park. Limp Bizkit zou het genre later onherstelbaar besmeuren en de doodsteek geven.

5. Triphop

Wanneer dj Mixmaster Morris in '94 een woord bedenkt om DJ Shadow's 'In-Flux' te omschrijven, houdt hij een nieuwe stijl boven de doopvont. In de triphop wordt hiphop niet zozeer aan luide gitaren gelieerd, dan wel aan duistere elektronica, jazz, dub en reggae. Ook samples uit film-soundtracks of stokoude vinylplaten zorgen mee voor de typische sound. Bristol wordt de draaischijf van triphopbeats, en krijgt Massive Attack als peetvader. Die sturen namelijk mee de carrière van Tricky, Nellee Hooper (Soul II Soul), Horace Andy of Neneh Cherry. Ook Geoff Barrow van triphop-sensatie Portishead bleek overigens een tijd vriend aan huis bij Massive Attack.

6. Block rockin' beats

Terwijl de industrial van Nine Inch Nails en Marilyn Manson voor grote deining zorgt in Amerika, worden de Europese gemoederen verhit door heel andere agressieve beats. De gebroken vierkwartsmaat van drum'n bass (Roni Size, Goldie, ...) of big beat van Chemical Brothers ('Block Rockin' Beats') beheersen medio '90 het muzieklandschap vanuit Engeland.

Dichtst bij rockmuziek leunt The Prodigy aan: zij combineren rave-synths met rock en tekenen zo mee voor een belangrijke culturele verschuiving: de clubwereld wordt plots toegankelijk voor blanke broekventjes, die tot dan zweren bij Nirvana. In 'Voodoo People' gaat The Prodigy trouwens opzichtig te leen bij Cobains gitaarriff uit 'Very Ape'.

Minder agressief en luid klinken onze zuiderburen: die sturen de French Touch uit, met Daft Punk, Laurent Garnier, St Germain en Air als belangrijkste pioniers. En - alweer vanuit Engeland - zorgde de ambient house van Orbital of The Orb voor zachte en mysterieuze clubhits.

7. Eurotrash

Als Aphex Twin of Squarepusher de Intelligent Dance Music (IDM) belichamen in de jaren negentig, dan behelst EDM of eurodance - ook pejoratief Eurotrash genoemd - de andere kant van het spectrum. De Top-40 bulkt van hitlijsters als 2Unlimited en 2Fabiola, maar nog vaker van one hit wonders die een hoge vlucht nemen. 'Barbie Girl' van Aqua verkoopt bijvoorbeeld 33 miljoen (!) platen, terwijl Eiffel 65 zelfs genomineerd wordt voor een Grammy met 'Blue (Da Ba Dee)'.

Producende dj's gaan bijna steevast in leder en lycra verpakt, zoals de Zwitserse DJ Bobo, terwijl het meeste muzikaal onheil naast de Benelux uit Zweden blijkt over te waaien: van Alcazar ('Crying at the Discotheque') over Ace of Base ('All That She Wants') tot Rednex ('Cotton-Eye Joe') en Dr. Alban ('It's My Life') heerst de Ikea-house.

8. Belpop

De term werd in de eighties bedacht door Gust Decoster, maar zijn vondst wordt pas écht opgepikt na de release van Worst Case Scenario in 1993. Het debuut van dEUS wekt zo'n vaderlandse trots op, dat Belpop een keurmerk wordt - en even later de meest gehate term onder muzikanten. Hoewel Vaya Con Dios, TC Matic, Soeur Sourire of The Pebbles jaren eerder al internationale brokken maakten, zorgt de groep van Tom Barman voor een regelrechte emancipatie van Belgische popscene.

Nadien mogen ook (leden van) Dead Man Ray, Soulwax en Moondog Jr. in hun verschillende gedaantes het peetvaderschap claimen. Ook Vlaamse rock maakt in de negentiger jaren furore, met Noordkaap, Gorki en De Mens. In de hiphop blijkt Belpop dan weer frithop te heten, met 't Hof Van Commerce en ABN als belangrijkste exponenten.

9. Boybands/Girlbands

Goed, "manufactured idols" zijn natuurlijk van alle tijden. Maar in navolging van het MTV-succes van New Kids On The Block, kennen de jaren negentig pas écht een explosieve groei aan girl-&boybands. Van Backstreet Boys over *NSync tot Take That en Boyzone, van All Saints tot Spice Girls: de hele wereld gaat voor de bijl. In ons land maakt Get Ready! dan weer het mooie weer, tot een onvrijwillige outing in een homoblad mee leidt tot de breuk van de succesvolste sensatie in Belgie.

In 1997 zorgt de groep nog voor een record van zeven hits op één jaar tijd, drie jaar later is het sprookje uit. "Toen ik in een tijdschrift las dat we alle vier homo's waren, was het doodvonnis van Get Ready! getekend," zegt Jimmy van Get Ready! daar later over.

EXTRA: Stadion extravaganza

Stadionrock bestaat al sinds de jaren zeventig, maar met de ZOO TV-tour in 1992 past U2 de internationale spelregels drastisch aan. Met dit multimediale extravaganza rond de muzikale mijlpaal Achtung Baby schept de Ierse supergroep een extra protagonist: het podium zélf.

Weinig fans begrijpen dat Bono en co de opzienbarende effecten en kostuums (zie later ook bij de Popmart-tour) bedachten om de draak te steken met hun eigen gigantische succes, het consumerisme en de toenmalige heerschappij van tv. Na hen binden ook àlle wereldbekende acts de strijd aan tegen elkaar om de grootste tot meest groteske show achter hun naam te zetten. Een strijd die tot op vandaag niet beslecht blijkt, trouwens.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234