Zondag 19/09/2021

ExpositieDouble Bill

De legendarische pornobioscoop ABC ging failliet. Nu herrijst hij in het MIMA

Affiches van de vroegere ABC-pornobioscoop in Brussel. Zelfs de gevel van de oude cinema werd opgetrokken voor de expo.  Beeld Wouter Van Vooren
Affiches van de vroegere ABC-pornobioscoop in Brussel. Zelfs de gevel van de oude cinema werd opgetrokken voor de expo.Beeld Wouter Van Vooren

Porno en posters: met die twee ingrediënten toont het MIMA in Brussel een bijzondere dubbelexpo. In Double Bill staan zowel de unieke, alternatieve filmaffiches van Brussels ontwerper Laurent Durieux centraal, als de bizarre geschiedenis van de legendarische pornobioscoop ABC.

Het lijkt wel een nostalgisch postkaartje. Een idyllisch strandbeeld, met een ouderwetse vuurtoren die afsteekt tegen een helblauwe zomerhemel. Spelende kinderen in het zand, een strandwachter op een verhoogde stoel. In de verte het witte zeil van een bootje in de golven, op de voorgrond een vrouw die zich van de zon afschermt met een in gele en oranje driehoeken verdeelde parasol. En dan zie je het: het donkere, dreigende zwart van de voorste driehoek, dat schril contrasteert met de lichte, warme kleuren die de rest van het beeld bepalen.

Het is een haaienvin.

“Ik wilde geen haai en geen bloed tonen”, vertelt de Brusselse ontwerper Laurent Durieux over zijn poster van Jaws (1975). “De originele affiche kun je toch niet overtreffen. Dit is een alternatieve affiche: ze geeft een andere visie op de film.”

De Brusselse ontwerper Laurent Durieux maakt alternatieve posters voor films allerlei. Hier toont hij zijn werk voor 'Back to the Future'.  Beeld Wouter Van Vooren
De Brusselse ontwerper Laurent Durieux maakt alternatieve posters voor films allerlei. Hier toont hij zijn werk voor 'Back to the Future'.Beeld Wouter Van Vooren

Durieux tekende de affiche voor Jaws, waarvoor op het internet bedragen tot 7.000 dollar (5.885 euro) worden neergeteld, in 2013: de poster is misschien wel zijn bekendste werk. “Het was de eerste affiche die mijn werk ook in de VS onder de aandacht brengt”, zegt Durieux. Maar Drama: The Art of Laurent Durieux, de helft van de Double Bill-expo die momenteel in het Brusselse MIMA loopt, toont nog heel wat andere beelden die Durieux heeft getekend. Posters van het Citroën-gebouw aan het Brusselse kanaal, affiches voor Sabena en het Texaanse festival South By Southwest en eigen retrofuturistische creaties zijn ook te zien, maar het grootste deel wordt bepaald door zijn filmbeelden, die gaan van nieuwe releases als The Deep House (2021) over cutklassiekers als Forbidden Planet (1956) tot iconische films als The Godfather (1972) en Pulp Fiction (1994).

Telkens opnieuw vraagt het tijd om zijn beelden te doorgronden. Op de poster voor Titanic (1997) zijn Leonardo DiCaprio en Kate Winslet afwezig. Het kleurenpalet is even donker als dat van de diepzee: enkel de hartvormige, diamanten hanger die Winslets personage draagt in de film, valt op. Pas dan merk je dat het decolleté achter de diamant geen vrouwenborst is, maar de boeg van het schip. “Durieux’ genie ligt in zijn talent om de ideeën en thema’s van een film vorm te geven op een manier die heel onverwacht en tegelijk helemaal duidelijk is”, schrijft The Godfather-regisseur Francis Ford Coppola, een van Durieux’ grootste bewonderaars, in de bijhorende catalogus Mirages: tout l’art de Laurent Durieux. Zelf zegt hij: “Ik houd ervan om in mijn werk een verhaal te vertellen. En ik zoek altijd naar een manier om dat verhaal te vertellen met respect voor de film.”

Monsieur Scott

De verhalen zijn vast iets dunner bij Une chatte à chaleur (originele titel: Baby Rosemary, 1975), Catins à Roulettes (Rollerbabies, 1976) of Pénétration (All About Gloria Leonard, 1978). Maar ook van die films zijn affiches te zien in het MIMA. Ze zijn niet van de hand van Laurent Durieux, maar van die van Raymond ‘Ray’ Elseviers (1914-1999). Hij ontwierp in zijn eigen kleurrijke en explosieve stijl de affiches voor de Belgische releases van Warner Bros., maar hij schilderde ook de reclamepanelen voor Brusselse bioscopen als de Métropole en voor de ABC-Cinema (doorgaans zonder te ondertekenen). Het is in die laatste dat films als Une chatte à chaleur of Pénétration werden getoond.

Meer pornoaffiches voor 'The ABC of Porn Cinema', het andere luik van de 'Double Bill'-expo.  Beeld Wouter Van Vooren
Meer pornoaffiches voor 'The ABC of Porn Cinema', het andere luik van de 'Double Bill'-expo.Beeld Wouter Van Vooren

De ABC-Cinema, de pornobioscoop aan de Adolphe Maxlaan die in 2013 definitief failliet ging, is het onderwerp van The ABC of Porn Cinema, het andere luik van de Double Bill-expo. Cinema Nova redde het archief van de ABC van de vergetelheid, waardoor 600 pornofilms op 3.000 filmspoelen hun onderdak hebben gevonden bij Cinematek, en waardoor talloze affiches, pornoprogramma’s en weinig subtiel gecensureerde reclamefoto’s aan de muren van het MIMA hangen. Zelfs de gevel van de ABC – “ABC Cinema Spectacle – Striptease sur scène” staat er in schreeuwerige letters te lezen – werd opnieuw opgetrokken voor de expo, die is voorbehouden “voor een geïnformeerd publiek”. Lees: voor meerderjarige bezoekers. Net als de ABC zelf.

De verhalen van de talloze films die in de ABC werden vertoond – u kunt ook uw ogen uitkijken bij de affiches van Sex World (1977), Sechs Schwedinnen im Pensionat (1979) of New Wave Hookers (1985) – zijn dan misschien niet van hetzelfde kaliber als die van The Godfather of Titanic, maar het verhaal áchter de ABC Cinema is er één dat om een eigen film vraagt, als het kan mét een stijlvol ontworpen affiche.

Het hoofdpersonage is George Scott, de in 2014 overleden oprichter van de ABC die zich ‘Monsieur Scott’ liet noemen. “Een mythische en mysterieuze figuur”, zegt Laurent Tenzer van Cinema Nova. “Hij was van Amerikaans-Poolse afkomst. Zijn moeder was een operazangeres in Warschau, en hij heeft in de Tweede Wereldoorlog gevochten als Amerikaans soldaat. Na de oorlog begon hij met de distributie van films in België, en in 1948 opende hij zijn eerste bioscoop aan de Nieuwstraat, de American, waar nu de H&M is.” Twee jaar later kwam daar de Paris bij, op de Adolphe Maxlaan. In zijn bioscopen vertoonde hij erotische en provocatieve films, die hem een slechte reputatie bij justitie bezorgden. Gaandeweg evolueerde het programma naar porno.

Laurent Durieux: 'Ik houd ervan om in mijn werk een verhaal te vertellen. En ik zoek altijd naar een manier om dat verhaal te vertellen met respect voor de film.' Beeld Wouter Van Vooren
Laurent Durieux: 'Ik houd ervan om in mijn werk een verhaal te vertellen. En ik zoek altijd naar een manier om dat verhaal te vertellen met respect voor de film.'Beeld Wouter Van Vooren

De ABC zelf werd in 1972 geopend, vlak bij de Paris. In dezelfde periode nam Monsieur Scott ook Cine Plaza in Antwerpen over, en opende hij ook ABC’s in Gent en Luik. “De films die hij distribueerde, vertoonde hij onder verschillende titels in verschillende zalen”, legt Tenzer uit. In Antwerpen en Gent was er bovendien ook meer mogelijk: er konden hardere beelden getoond worden. Bij wet bestaat er dan wel geen censuur in dit land, maar onder het mom van ‘verstoring van de openbare orde’ of ‘zedenschennis’ werd het pornografen betrekkelijk lastig gemaakt. “In Brussel was men heel streng”, weet Tenzer. “Al in de jaren 40 had hij problemen met de zedenpolitie. Hij heeft nog in de gevangenis gezeten voor zedenschennis.”

Wat er wel en niet getoond kon worden, moest de uitbater zelf aanvoelen. Er werden coupures gemaakt in de films zelf, en in de affiches en lobbycards die in de vitrine aan de straatkant hingen, werden kleurrijke stickertjes die weinig aan de verbeelding overlieten over geslachtsdelen geplakt. Creatief zijn was de boodschap.

3D-ervaring

Dat is het in zekere zin ook voor Durieux. Ook bij het ontwerpen van filmaffiches komt onvermijdelijk de vraag: wat kan ik wel tonen, en wat kan ik niet tonen? De beperkingen voor de poster van Jaws – geen haai, geen bloed – had hij dan wel zichzelf opgelegd, maar omwille van rechtenkwesties zijn er ook andere beperkingen. Het merendeel van zijn affiches maakt hij in opdracht van bedrijven als Mondo, dat limited editions van filmposters en soundtracks uitbrengt. Altijd moeten eerst de rechten worden verworven om de titel en elementen uit de film te mogen gebruiken. Vaak gaan daar ingewikkelde en dure procedures aan vooraf, legt Durieux uit, maar soms is het ook eenvoudig. “Park Chan-Wook, de regisseur van Old Boy (2003), heb ik zelf gecontacteerd. Hij vroeg geen geld, enkel dat ik hem een paar affiches zou opsturen.”

Voor zijn affiches van de drie Back To The Future-films mocht Durieux dan weer niet de acteurs afbeelden. Michael J. Fox en Christopher Lloyd zijn dus niet op de poster te zien: elk ontwerp is opgetrokken rond de iconische, tijdreizende DeLorean-auto, telkens met een ander straatbeeld dat het tijdperk waarin de film zich afspeelt uitbeeldt.

Rechtenkwesties behoren ook tot de zaken die finaal de ABC-Cinema de das hebben omgedaan. De bioscoop was al twintig jaar zo goed als failliet toen de deuren in 2013 finaal dicht gingen. “Sinds de jaren 90 kon de ABC enkel blijven bestaan door de collectie van Monsieur Scott, al was dat strikt genomen niet legaal”, vertelt Tenzer. “Hij had niet langer de vertoningsrechten van die film, maar hij had de spoelen wel nog: die had hij gekocht toen hij nog distributeur was.”

In de affiches en lobbycards die in de vitrine aan de straatkant hingen, werden kleurrijke stickertjes die weinig aan de verbeelding overlieten over geslachtsdelen geplakt. Beeld Wouter Van Vooren
In de affiches en lobbycards die in de vitrine aan de straatkant hingen, werden kleurrijke stickertjes die weinig aan de verbeelding overlieten over geslachtsdelen geplakt.Beeld Wouter Van Vooren

Sinds de jaren 80 moest de ABC overigens ook concurreren met de opkomst van de videocassette. “De echte cinema: groot scherm”, belooft een bordje aan de ingang. “Vergelijkt hier het verschil met video-opname.” Om de bezoekers toch iets extra te bieden, werden de screenings elk uur onderbroken voor een livestriptease. De dansers werden, net als de films, geafficheerd in de vitrine. Soms waren er ook ‘duo-acts’. Noem het maar een 3D-ervaring zonder brilletje, al bracht het livespektakel, tot frustratie van Monsieur Scott, ook extra belastingen met zich mee.

Meer filmposters van Laurent Durieux. 


The ABC of porn cinema en „Drama”, The art of Laurent Durieux Beeld Wouter Van Vooren
Meer filmposters van Laurent Durieux. The ABC of porn cinema en „Drama”, The art of Laurent DurieuxBeeld Wouter Van Vooren

In tijden waarin een doe-het-zelforgasme vaak maar één muisklik verwijderd is, wordt het moeilijk om je voor te stellen hoe de ervaring van een pornobioscoop was. Het MIMA probeert, met succes, die leegte op te vullen door het balkon van de ABC-cinema helemaal te recreëren. Daarbij gaat het niet alleen om pornoscènes en stripteases, maar ook, en misschien wel vooral, om de muffe geur, de plakkerige sfeer, en de grimmige man die twee rijen voor je met een hand in zijn broek zit, en enkel wc-papier als compagnon heeft.

De pornobioscoop is een museumstuk geworden. Een museumstuk dat, op zijn eigen, unieke manier, evenveel waarde heeft als de kunstige affiches van Laurent Durieux. De combinatie van de twee expo’s herinnert eraan hoe cinema de afgelopen eeuw de héle samenleving heeft bepaald: film is kunst geworden, maar evengoed een middel om in donkere krochten de eenzaamheid te bestrijden.

Het MIMA recreëert het balkon van de pornocinema integraal, inclusief die grimmige man die met zijn hand in zijn broek zit en enkel wc-papier als compagnon heeft.  Beeld Wouter Van Vooren
Het MIMA recreëert het balkon van de pornocinema integraal, inclusief die grimmige man die met zijn hand in zijn broek zit en enkel wc-papier als compagnon heeft.Beeld Wouter Van Vooren

Double Bill loopt tot 9 januari in MIMA, Brussel.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234