Maandag 09/12/2019

Muziek

De laatste dans van Leonard Cohen, met dank aan zoon Adam: ‘Hij bleef maar teksten herzien, omdat hij nog even wilde leven’

Leonard Cohen in Nîmes, Frankrijk, in augustus 2009. Beeld EPA

Drie jaar na Leonard Cohens overlijden verschijnt nu Thanks for the Dance. Dat album is geen plat postuum opportunisme, maar een onschatbare inkijk in de geest, geilheid, dood en demonen van de ladies’ man. Met dank aan zoon Adam.

“Listen to the hummingbird whose wings you cannot see / Listen to the hummingbird / Don’t listen to me.” De laatste keer dat de brede buitenwacht de donkere bariton van Leonard Cohen in levenden lijve kon horen, was in oktober 2016. De Canadese muzieklegende hield toen een persconferentie in Los Angeles. Aan het einde van die act de présence debiteerde hij die zinnen – met zijn herkenbare gevoel voor zelfgebrek – om aan te geven dat na het sublieme You Want It Darker (2016) meer werk van hem in de steigers stond. Nochtans was toen al duidelijk dat die plaat zijn vermoedelijke zwanenzang zou worden. Cohen leed aan leukemie en overleed 19 dagen na de release thuis in zijn slaap na een onfortuinlijke val eerder die dag.

De interviewer in Los Angeles vroeg of die zinnen voor een volgende album waren. “Als het God belieft”, was Cohens stoïcijnse antwoord. God noch de Heilige Geest zaten in het complot, maar dankzij zijn zoon kan Leonard Cohen woord houden. Adam Cohen (47) filterde de ruis uit die ruwe opname en zette de woorden van zijn vader onder een elegante pianomelodie. Het resultaat is te horen op het nieuwe album Thanks for the Dance. Dat kwam goeddeels zo tot stand: onaffe schetsen, aanzetten tot songs en outtakes van You Want It Darker werden verwerkt tot een epiloog op Leonards zwanenzang.

De sfeer is vergelijkbaar met die van zijn laatste ‘officiële’ plaat. Toch lijkt het alsof Leonard Cohen zijn meest intieme ontboezemingen, onverbloemde gedachten en politieke denkbeelden wilde sparen voor na zijn dood.

Het mogelijk meest aangrijpende lied is de titelsong: “Thanks for the dance and the baby you carried”, verzucht hij. “It was almost a daughter or son… It was hell, it was swell, it was fun.” Daarmee verwijst hij naar de herinnering aan zijn muze Marianne Ihlen, die luttele maanden voor hem overleed en een abortus kreeg tijdens hun open relatie. Ook in ‘Moving on’ menen kenners dat het over haar gaat: “I loved your face / I loved your hair / Your T-shirts and your evening wear.” 

De opportunist in de liefde die Cohen net zo goed was, komt tot uitdrukking in prachtige ‘The Night of Santiago’, dat geïnspireerd is door Federico García Lorca’s gedicht ‘La casada infiel’ (de ontrouwe echtgenote, GVA)“Said she was a maiden / That wasn’t what I’d heard / For the sake of conversation / I took her at her word.” Geen wonder dat Joni Mitchell hem ooit omschreef als een ‘boudoir dichter’:  vrouwen waren muzen of nimfen voor de zelfverklaarde Ladies’ Man.

Adam Cohen in Montreal, Canada, in juli 2015. Beeld Getty Images

 Opwinding en hitsigheid spreken ook uit andere dichtregels: “I had a pussy in the kitchen / And a panther in the yard”, klinkt het. Elders spreekt hij over “tepels die als brood rijzen”. Een ouwe bok mag natuurlijk altijd mijmeren over de groene blaadjes die hij ooit savoureerde. Maar ook de koele minnaar die hij kon zijn, wordt herdacht: “In the prison of the gifted / I was friendly with the guards / So I never had to witness / What happens to the heart.” Een halve leugen natuurlijk. Het hart was altijd de achilleshiel van Cohen. Dat blijkt eens te meer uit ‘The Hill’ waarin zijn sterfelijkheid en demonen van depressie doorschemeren: “living on pills / For which I thank God”, bromt hij, waarna de verbluffend mooie zinnen volgen: “My page is too white / My ink is too thin / The day wouldn’t write / What the night pencilled in / But I know she is coming / I know she will look / And that is the longing / And this is the hook.”

Het is geen wonder dat zijn zoon Adam flink opzag tegen het zich in alle eenzaamheid opsluiten met de stem van zijn door duivels geplaagde vader, die hem het mandaat gaf om de gedichten op muziek te zetten. Een vrij ondankbare opdracht, omdat Leonard Cohen zijn songs destijds noodgedwongen lang liet chambreren. Legendarisch is het verhaal achter ‘Hallelujah’, dat vijf jaar overwinterde in zijn hoofd, tot hij de waanzin nabij was.

Om die reden passeren Jennifer Warnes en gitarist Javier Mas – vertrouwelingen van Leonard Cohen – de revue. Zij konden zijn genialiteit evenzeer inschatten als zijn zoon. Naast hen doen generatiegenoten van Adam een duit in het zakje. Beck, Damien Rice, Leslie Feist, Richard Reed Parry (Arcade Fire), Bryce Dessner (The National) en Patrick Watson kleuren mee de plaat. “Hij zat in zijn stoel en had verschrikkelijke pijn,” vertelt Adam, “maar hij leverde de ene na de andere wondermooie tekst af. Het enige wat hij nog kon, was de taal laten zingen.” Om die klankkleur helemaal juist te krijgen, had Adam zelf enkele klankborden nodig.

Adam: “Op een moment merkte ik dat hij bleef protesteren tegen een opname. Ik wist dat hij dat deed omdat het anders hoog tijd was om te sterven. Hij bleef maar teksten herzien, omdat hij nog even wilde leven. Hij wilde tot het einde het mandaat gebruiken dat God hem had gegeven om het duister op te zoeken en terug te komen met wat hij gevonden had voor ons.” 

Of zoals Leonard Cohen zelf stelt op de plaat: “I was always working steady / but I never called it art / I got my shit together.”

RV Beeld RV

Thanks for the Dance verschijnt vrijdag bij Sony

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234