Maandag 03/08/2020

Podgrond

'De Kasteelmoord': een Nederlandse podcast over de West-Vlaamse volksaard

Beeld Head & Tail

Gabrielle Adèr maakte samen met VPRO een podcast om u tegen te zeggen, en dat over een oer-Vlaams onderwerp: de Kasteelmoord. In vier afleveringen schetst Adèr een haarscherp beeld van de Vlaamse volksaard, de Belgische gerechtsjournalistiek en de verdachten, met haar eigen verbazing als kapstok.

Zat u vorig jaar net als wij met een Kasteelmoord-indigestie en weet u bijgevolg niet (meer) hoe de vork uiteindelijk in de steel zat?  Volgt u de traditionele media niet, maar was u wel graag te weten gekomen waarom iedereen de jongste jaren voortdurend berichtte over de mysterieuze moord op Stijn Saelens? Of komt u net vanonder een steen en heeft u geen idee waar we het over hebben? Géén nood!

De Nederlandse topcasters van VPRO hebben over de populaire moordzaak een nieuwe podcastserie klaar, en die mag er wezen. Hij heet simpelweg De Kasteelmoord, en hij gaat, of wat had u anders gedacht, over de moord op een jonge kasteelheer en vooral het mediacircus dat erop volgde.

Boerenverstand

“Als Nederlandse journalist in België beleef ik het schouwspel met open mond”, vertelt onderzoeksjournaliste Gabrielle Adèr. Omdat ze het zelf niet alleen kon vertellen, liet ze vier afleveringen lang menig West-Vlaming, specialist, leek, verdachte en vermoorde onschuld aan het woord om ons het verhaal uit de doeken te doen. De West-Vlamingen hebben het over de arrogante nouveau riche van Stijn Saelens, over ‘meneer doctoor’ Gyselbrecht die altijd hun altruïstische, volkse dokter zal blijven, over het arme schaap Elisabeth Saelens, over boerenverstand en ons-kent-ons. Over de Vloanders. 

Dankzij het West-Vlaamse dialect voelen we ons verwant met het verhaal, iets wat bij de berichtgeving van traditionele media ontbrak. Het is alsof we zelf in Wingene en omgeving rondlopen, hand in hand met Adèr, als onschuldig en nieuwsgierig aagje op koffie bij Michiel Hendryckx, of onzichtbaar in de rechtszaal, luttele meters verwijderd van de moordenaar. We leren de kamers van het gerecht kennen als onze binnenzak, we zien de zwarte jassen moeiteloos voor ons geestesbeeld getekend. En we horen ze fluisteren, twijfelen en wegwandelen.

De akoestiek, de voetstappen, de klik van een deur die opent en weer sluit, het zijn de geluiden die een verhaal tot leven brengen: op auditief vlak zit alles als gegoten. Maar misschien is het allerbeste op dat vlak nog wel de keuze van muziek. Adèr heeft voor less is more gekozen. Een repetitieve muzikale achtergrond zonder zware strijkers, altijd licht getokkel, geen sinistere strijkers of atonaliteit om de spanning te bevestigen. 

Een Nederlandse in West-Vlaanderen

Waarom hier zo’n gedoe is rond de moord, vraagt de Nederlandse zich af. Naar haar maatstaven is de manier waarop over het proces wordt bericht in België namelijk nogal onorthodox. Journalisten staan te dicht bij het gerecht en advocaten, laten zich informeren door onofficiële bronnen, en lijken zelfs partij te kiezen voor Saelens dan wel Gyselbrecht. 

Adèr leidt ons met grote ogen binnen in het reilen en zeilen van de Belgische gerechtsjournalistiek, waarin plaats is voor zowel objectiviteit als subjectiviteit, stemmen van betrokkenen, verdachten, maar ook omstaanders die het geenszins onberoerd heeft gelaten. Adèr vond sprekers die moeiteloos getuigen over de gebeurtenissen, soms met humor, en altijd met een ongeziene eerlijkheid.

De oorstrelende Adèr is op haar hoede voor pathetiek en een te veel aan inlevingsvermogen. En net omdat ze een buitenstander is op elk vlak, weet ze erg goed welke elementen het verhaal kleur geven. De West-Vlaamse volksaard had niemand eerlijker kunnen vatten dan een Nederlandse tussen de Vlaamse bossen.

Beeld CIGDEM YUKSEL

Een onnodige vergelijking

In vier afleveringen slaagt Adèr erin om alle kantjes van het verhaal meticuleus te schetsen. Voor haar is het doel niet enkel om het verhaal van de moord op zich te brengen, maar vooral de rol van de pers in vraag te stellen. Of fotograaf Michiel Hendryckx de juiste persoon was om als kernspreker aan het woord te laten over de Belgische pers, valt in twijfel te trekken. 

Desalniettemin maakt dat voor het Nederlandse publiek niets uit; en ook voor een Vlaams oor is Hendryckx een aangename verteller die zijn materiaal goed lijkt te kennen. Je begrijpt meteen waarom ze hem koos wanneer hij vertelt over zijn vertrek uit West-Vlaanderen en zijn afscheid van de plaatselijke mentaliteit. Ook Faroek Özgünes kon niet ontbreken als autoriteit op vlak van Belgische gerechtsjournalistiek. 

Misdaad en podcasts: perfecte match

Podcasts en misdaad zijn voor elkaar gemaakt, dat wordt nu ook in ons taalgebied bewezen. Op dat vlak kunnen vergelijkingen met het meesterlijke Amerikaanse Serial niet uitblijven. Zowel De Kasteelmoord als Serial zijn meesterlijk gemaakt, bestaan uit bewijsmateriaal en getuigenissen, hebben een vrouwelijke vertelstem en nemen vooral hun tijd. Gabrielle Adèr heeft, net als de makers van Serial, simpelweg gekozen voor de beste manier om het verhaal te vertellen. 

Ze mag dan wel goed geluisterd hebben naar haar voorbeelden; niets aan Adèrs De Kasteelmoord voelt aan alsof het inspiratieloos kopieerwerk is. Wat moeten we nog meer zeggen? Alles zit goed, alles wordt verteld. Vier afleveringen, meer had ze niet nodig. Klasse.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234