Dinsdag 28/01/2020

Film Fest Gent

De harde schijf van Pandora

Een still uit Zero Days van Alex Gibney. Beeld RV

Alsof de hemel net op uw hoofd gevallen is: dat gevoel houdt u over aan de spionagethriller die Alex Gibney met Zero Days gemaakt heeft. Een documentaire over de cyberoorlog die de VS en Israël ontketenden toen ze via digitale weg nucleaire installaties uitschakelden in Iran.

Documentairemaker Alex Gibney gaat in Zero Days op zoek naar de hackers die enkele jaren geleden de malware verspreidden die bekendstaat als Stuxnet. Een virus zo krachtig dat geen computer ertegen bestand bleek. Zo komt hij een cyberoorlog op het spoor die ontketend blijkt door Amerikaanse en Israëlische geheime diensten. Zij ontwikkelden gevaarlijk virtueel speelgoed, waarop ze zelf de greep verloren. Gevolg is dat niets of niemand nog veilig is. We mogen computers, mobiele telefoons of alle andere communicatiemiddelen uitschakelen, het maakt niet meer uit, ze doen met ons wat ze willen. Alles kan overal worden platgelegd: het elektriciteitsnet, kerncentrales, watervoorziening, noem maar op.

De apparatuur om de beschaving uit te schakelen is voorhanden en zit vooral in de verkeerde handen. Al vaker had je het gevoel dat Amerika als politieagent van de wereld een stap te ver was gegaan, maar nu lijkt er geen weg meer terug. Het tijdperk van de grote paranoia is aangebroken.

Zo akelig is deze film, dat u beter niet gaat kijken wanneer u hartpatiënt bent. Want Gibney, die in het verleden spraakmakende documentaires maakte over Wikileaks, Scientology, en Steve Jobs, toont ons de wereld waarin we leven als een plek die door tal van op macht beluste regeringsleiders, maar evengoed door geschifte hackers, met een druk op de knop kan weggeveegd worden.

Hek van de dam

Zero Days gaat in eerste instantie over het blootleggen van een cyberoperatie met de codenaam Olympic Games, die ontworpen werd om Iraanse nucleaire installaties onklaar te maken. De geheime actie, in de cyberwereld beter bekend als Stuxnet, kwam in 2010 aan het licht en was het begin van wat intussen een wereldwijde cyberoorlog is. De landen verantwoordelijk voor Olympic Games, de Verenigde States en Israël, hebben nooit het bestaan van de door hen ontwikkelde malware toegegeven, en doen dat ook niet in de docu van Gibney. Alle info daarover is geklasseerd.

Het Stuxnet-virus krijgt een gezicht en wordt een personage in Zero Days. Beeld RV

We krijgen wel specialisten en cyberdetectives aan het woord, die hun bewondering niet onder stoelen of banken steken voor het ontwikkelde virus, dat ervoor zorgde dat de nucleaire centrifuges in de kerncentrales van het Iraanse Natanz zo op hol sloegen dat ze implodeerden. De virusworm, zoals hij aanvankelijk ontwikkeld was, zou misschien nooit ontdekt geweest zijn, ware het niet dat de Israëli's de mogelijkheden van de uiterst gesofisticeerde software inzagen, en er meer mee gingen doen. En zo was het hek helemaal van de dam.

Zero Days is een film over software, over computertaal en virtuele fenomenen. En toch weet Gibney het visueel en cinematografisch boeiend te houden. Dat doet hij onder meer door van de computercode een personage te maken. Het resultaat is zo intrigerend dat er intussen ook een tv-serie in de maak is door Carnival Films, een dochteronderneming van het Amerikaanse tv-station NBC, onder de noemer Stuxnet. Die serie zal gaan over hoe westerse mogendheden een virus ontwikkelen om nucleaire faciliteiten in het Midden-Oosten uit te schakelen, maar daarmee een cyberoorlog in gang zetten die hun eigen veiligheid nog veel meer bedreigt. Dat is ook wat deze documentaire duidelijk maakt: de Verenigde Staten en Israël hebben met hun clandestiene missie de doos van Pandora geopend.

Beeld RV

Absurditeit

De aanval van Noord-Korea op Sony is intussen geen geheim meer en we vernemen ook dat Iran een tegenaanval inzette tegen de Amerikaanse banken, toen men daar besefte dat de Amerikanen medeverantwoordelijk waren voor het uitschakelen van de nucleaire installaties in Natanz. Zero Days laat ons beseffen dat het virtuele wapenarsenaal al lang niet meer exclusief in handen is van 'betrouwbare' regeringen, maar evengoed in handen kan zijn van schurkenstaten of terroristen. Het Stuxnet-virus is intussen bijna tien jaar oud. Stel je het onvoorstelbare voor om een beeld te krijgen van wat nu mogelijk moet zijn.

Een ander thema dat in Zero Days aan bod komt, is de onrustwekkende clandestiniteit die met die cyberoorlog gepaard gaat. Machthebbers van over de hele wereld zijn boven onze hoofden heel gevaarlijke spelletjes aan het spelen. Sinds Wikileaks en Snowden zijn we in een wereld beland waar niemand nog iets kan of durft te zeggen. Klokkenluiders worden door de regering van Obama zo hard aangepakt, dat de burger zelfs niet meer te horen krijgt wat hij, voor zijn mentale gezondheid en veiligheid, beter wel zou weten. Gevolg is heel veel hypocrisie en ridicule absurditeit. Waardoor er in Zero Days ook best wat te lachen valt.

___

5 topdocu's in Gent

Shadow World (Johan Grimonprez)

Wapenhandel is geen propere business, maar Johan Grimonprez baseert zich op het boek van Andrew Feinstein om te tonen dat 's werelds toppolitici veel vuilere handen hebben dan we mogelijk achten.

Voyage of Time: Life's Journey (Terrence Malick)

De regisseur van Tree of Life overdondert ons met verbluffend natuurschoon en giet daar tegeltjespoëzie overheen. Wel gebracht door Cate Blanchett, om ons te laten stilstaan bij het ontstaan en de dood van ons universum.

Austerlitz (Sergei Loznitsa)

De Oekraïner zet zijn camera's neer in het concentratiekamp van Sachsenhausen-Oranienburg en schetst met zijn meditatieve cinema een dubbelzinnig beeld van het kamptoerisme.

In Jackson Heights (Frederic Wiseman)

Op zijn 86ste is 's werelds beste documaker nog niets van zijn kracht verloren, bewijst hij met dit portret van Jackson Heights. Of hoe een samenleving ook als smeltkroes kan werken.

Richard Linklater: Dream Is Destiny (Louis Black)

De regisseur van Boyhood, de Before Sunset-trilogie en Slacker laat diep in zijn hart kijken door jeugdvriend Louis Black.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234