Zaterdag 24/10/2020

Stripverhaal

De gerimpelde gids van Che Guevara in Rwanda

Mzee Jérôme Sebasoni speelt de hoofdrol in de strip. Hij vocht nog tegen de Belgen en tegen Mobutu.Beeld jeroen janssen

Liefst twaalf jaar stapten stripmaker Jeroen Janssen en journaliste Hilde Baele in de voetsporen van de Rwandees die ooit Che Guevara gidste in Congo. Hun zoektocht, met haltes in zowel Burundi, Cuba als Varsenare, goten ze in een kleurrijke beeldroman: Mijn kameraad Che Guevara.

“Toen ik Jérôme met de machete door het gras zag zwaaien, wist ik: die man past hier niet. En omdat ik niet graag met een onopgeloste nieuwsgierigheid blijf rondlopen, heb ik hem gelokt voor een babbel.”

We schijven 2008. Journaliste en schrijfster Hilde Baele zit nietsvermoedend op een bankje aan een voetbalclub in Kigali, Rwanda’s hoofdstad, wanneer ze plots haar ‘curiositeit’ ontdekt: een bejaarde man met diepe rimpels en littekens in het aangezicht, een enorme bril op de neus, een gehavend gebit en een fonkelnieuw blauw tuinpak. De tuinman van de voetbalclub, zo blijkt. Wanneer Baele aangeeft op zoek te zijn naar thema’s voor haar Rwandese programma voor Radio 10 volgt een woordenstroom met verhalen en anekdotes waaruit blijkt dat haar toevallige gesprekspartner ooit streed tegen Les Belges, de blanke overheersers, alsook Ché Guevara gidste in een poging Mobutu van zijn troon te stoten.

“Hij spuugde met namen en bombardeerde mij met details van de slagvelden”, herinnert Baele zich. “Ik begreep meteen: naast mij zat een levende legende.” 

Terug thuis verdiept ze zich in ’s mans verhaal. De puzzel lijkt te kloppen. Maar wanneer ze later terugkeert naar de voetbalclub blijkt Jérôme spoorloos. Op sociale media zit hij niet en Baele vertrekt even later naar een ander land. Einde verhaal? Niet echt. 

Overtuigd van Jérômes kroniek vraagt ze vriend en stripmaker Jeroen Janssen op zoek te gaan naar de tuinman/oud-inyenzirebel. Zes jaar later vindt Janssen zijn hoofdrolspeler terug. Nog eens zes jaar later voltooien beiden de journalistieke strip Mijn kameraad Che Guevara. Daarin proberen ze elke stap van Jérôme voor en na zijn dood te reconstrueren en trokken ze er zelfs voor naar Rwanda, Burundi en Cuba.

Naar de kapper

Janssen: “Toen ik in 2014 in Rwanda op reis was, stuurde Hilde vanuit Burundi, haar nieuwe verblijfplaats, me naar een kapper in Nyamirambo. Daar zou ik Jérôme wellicht vinden. Op de muur van die zaak trof ik een geschilderde Guevara aan.” Hij raakte aan de praat met een van de klanten en via via komt Janssen dan toch in contact met de man naar wie zo lang werd gezocht: Mzee Jérôme Sebasoni.

“We hebben hopen boeken verslonden en het internet afgeschuimd naar zijn verhaal. In één boek over Guevara stond zijn foto met daaronder het opschrift ‘Jérôme de Rwandees’. Daarna hebben we hem nooit meer losgelaten. Het was een te mooi verhaal.”

Beeld jeroen janssen

Volgens Janssen zijn zij de eersten die ’s mans verhaal uitbrengen, al maakte een Nederlandse filmmaker onlangs nog een documentaire over Guevara in Afrika. “Het verhaal over diens aanwezigheid daar, midden jaren zestig, raakte pas in de jaren negentig bekend via Guevara’s gedetailleerde dagboek. Het Cubaanse regime had het tot dan achtergehouden.”

Het verhaal in een notendop. In april 1965 arriveerde Che Guevara in Tanzania om twee dagen later, in het gezelschap van veertien Cubanen, het meer over te steken naar Congo. Het doel: de Congolese rebellen van de latere president Kabila ondersteunen in een poging de militaire leider Mobutu te onttronen. Die poging mislukte. In zijn dagboek wond Guevara zich op over de onbekwaamheid en het gebrek aan discipline van de rebellen. In november van dat jaar gaf hij er de strijd op, ontmoedigd en lijdend aan dysenterie en malaria.

Brief aan Aleida

Janssen en Baele wilden Jérôme in 2016 ook meenemen naar Cuba. “Maar plots overleed Jérôme. Jammer, want het had een mooie aanvulling kunnen zijn. Toen Guevara terugkeerde naar Cuba nam hij namelijk enkele Congolezen en Rwandezen mee, onder wie Jérôme, die er kinesitherapie zou studeren, in een ziekenhuis zou werken, zijn eerste vrouw leerde kennen en kinderen kreeg. Vandaar dat hij dus Spaans sprak. In de jaren zeventig keerde hij echter terug naar Burundi. Heimwee.”

’s Mans Cubaanse periode was echter bepalend, zegt Janssen. “We wilden er vooral de dochter van Guevara ontmoeten, want Jérôme had haar ooit een brief geschreven met de vraag zorg te dragen voor zijn kind, en of Cuba niets voor hem kon doen. Toevallig kwam in 2016 Aleida Guevara naar Manifiesta (festival in teken van solidariteit, red.) in Bredene en konden we haar de video tonen waarin Jérôme zijn brief voorlas. Heel emotioneel. ‘Die brief is bedoeld voor mijn moeder’, zei ze nog. Maar toen vertelden we haar dat Jérôme het wel degelijk altijd had over het kleine meisje Aleida dat een keer op zijn knie had gezeten in Havana, dus niet haar moeder Aleida.”

Janssens laatste hoofdstuk betreft Varsenare. Daar trachtte hij via enkele witte paters te reconstrueren welke rol een specifieke pater had gespeeld in de moord op Jérômes nonkel Tonton in 1959, tevens het jaar waarin Jérôme kindsoldaat werd.

De publicatie is een kroon op het werk van Janssen. Het boek werd gemaakt met een subsidie van het Fonds Pascal Decroos. “Eindelijk erkenning van serieuze journalisten dat je ook met strips journalistiek kunt leveren. Ik klopte eerder al bij hen aan voor mijn boeken rond Doel, maar toen hadden ze nog nooit een tekenende reporter gezien. Met dit boek hoop ik dat men dit genre toch anders gaat bekijken.”

Mijn kameraad Che Guevara verscheen bij Oogachtend, 160 p.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234