Woensdag 13/11/2019

Mauritshuis

De geheimen van het Meisje met de Parel onthuld? 'Full-body scan' voor wereldberoemde Vermeer

Johannes Vermeer - Meisje met de parel, circa 1665 Mauritshuis, Den Haag

Haar blik is bijna net zo ondoorgrondelijk als de Mona Lisa, maar Meisje met de parel zal de komende dagen toch veel van haar geheimen moeten prijsgeven.

Sinds maandag wordt het wereldberoemde schilderij uit 1665 van Johannes Vermeer onderzocht met behulp van infraroodcamera's, een röntgenpoederdiffractiescanner, digitale microscopie, optische coherentietomografie en wat al niet meer.

"We hopen de komende tijd antwoord te vinden op heel veel vragen", zegt Abbie Vandivere, onderzoeksleider en restaurator schilderijen van het Mauritshuis in Den Haag. "Hoe zien de grondlagen en de onderste verflagen eruit? Waar in de wereld haalde Vermeer zijn olie en pigmenten vandaan? Hoe is het origineel in de loop van de eeuwen veranderd van kleur? Hoe bracht Vermeer de transparante blauwe verflagen op haar hoofddoek aan over de lichtblauwe onderlagen?"

Het publiek kan zien hoe wetenschappers uit binnen- en buitenland het doek onderzoeken. In de Gouden Zaal van het Mauritshuis in Den Haag, met uitzicht op de Hofvijver, is daartoe een glazen wand geplaatst. De internationale belangstelling voor het project 'Het meisje in de schijnwerper' is groot: The New York Times, de BBC, de Duitse pers en opvallend veel Spaanse media zijn komen kijken.

De reeks onderzoeken gebeurt met militaire precisie. Twee weken, geen dag langer, mag het meisje weg zijn uit haar lijst en uit zaal 15 van het Mauritshuis. Geen wonder, want de meeste bezoekers komen speciaal voor haar naar het Haagse museum. Tijdens de vernieuwing van het Mauritshuis, tussen 2012 en 2014, ging ze op reis langs musea in Japan, Italië en de VS - de tournee met Hollandse Meesters trok meer dan 2,2 miljoen bezoekers.

De zichtbaarheid van het onderzoek is volgens directeur Emilie Gordenker belangrijk. "We worden vaak gezien als een juwelendoosje, maar we willen graag aan het publiek laten zien dat we meer doen dan schilderijen ophangen. We zijn een echt kenniscentrum, gespecialiseerd in 17de-eeuwse schilderijen. En we weten uit ervaring hoe interessant bezoekers het vinden."

"We gaan het doek niet aanraken, maar ze krijgt wel een full-body scan", aldus Joris Dik, aan de TU Delft hoogleraar materiaalkunde in kunst en archeologie. Beeld ANP

Het onderzoek wordt uitgevoerd door een internationaal team van specialisten van het Netherlands Institute of Conservation and Science (Nicas). De eerste machine die staat opgesteld in de Gouden Zaal is een macro-röntgenfluorescentiescanner (macro-XRF), uitgeleend door het Rijksmuseum in Amsterdam en ontwikkeld door de Universiteit van Antwerpen en de TU Delft. Het apparaat ontrafelt de chemische elementaire samenstelling van de pigmenten in de verf, zoals ijzer in aardepigmenten en kwik in vermiljoen.

"We gaan het doek niet aanraken, maar ze krijgt wel een full-body scan", zegt Joris Dik, aan de TU Delft hoogleraar materiaalkunde in kunst en archeologie. "We leggen micrometer voor micrometer de optische eigenschappen vast: de textuur, de glans, de kleur, de transparantie. Een van de grootste vragen is: hoe veroudert dit schilderij?"

Met weer andere apparatuur komen specialisten van de National Gallery of Art in Washington D.C. de eigenschappen van de blauwe pigmenten onderzoeken. Delftse promovendi gaan vervolgens met een topografiescanner het patroon in beeld brengen van de barstjes in het gezicht. Daartoe projecteren ze een raster van horizontale en verticale lijnen op het schilderij, om zo een 'landkaart' van het craquelé te maken.

Niet om de oneffenheden weg te poetsen, want dit is géén restauratie, benadrukt het Mauritshuis. Het schilderij werd in 1994 voor het laatst gerestaureerd, en is toen ook voor het laatst onderzocht. Destijds werden minuscule verfdeeltjes van het doek gehaald. Met de nieuwste technieken worden die verfmonsters opnieuw onderzocht.

In totaal tien onderzoeksmethoden worden op het 'Meisje' losgelaten. Zodra de ene microscoop weg is, moet de volgende scanner worden opgesteld. Twee weken is dan ook krap om alle onderzoeken te doen, zegt hoogleraar Joris Dik. "Als we zes weken de tijd hadden gekregen, zouden we scans in nog hogere resoluties kunnen maken. Maar ook nu verzamelen we een schat aan informatie. En ik denk dat het over veertig jaar weer gebeurt, met de allernieuwste technologie die dan beschikbaar is."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234