Woensdag 16/06/2021

Literatuur

De ene Droogstoppel is de andere niet: Nederlandse onderzoeker werpt nieuw licht op Multatuli’s ‘Max Havelaar’

In februari onthulde de Nederlandse koning Willem-Alexander een gedenksteen voor Eduard Douwes Dekker, alias Multatuli. Onderzoeker Reinier Salverda: 'Ook 160 jaar na de publicatie van 'Max Havelaar' is er nog heel wat over te ontdekken.' Beeld ANP
In februari onthulde de Nederlandse koning Willem-Alexander een gedenksteen voor Eduard Douwes Dekker, alias Multatuli. Onderzoeker Reinier Salverda: 'Ook 160 jaar na de publicatie van 'Max Havelaar' is er nog heel wat over te ontdekken.'Beeld ANP

Tweehonderd jaar na de geboorte van Eduard Douwes Dekker, beter bekend als Multatuli, is er meer duidelijkheid over Droogstoppel, het beroemde personage uit Max Havelaar. In het tijdschrift De Lage Landen toont onderzoeker Reinier Salverda waar Multatuli de inspiratie haalde voor zijn bekendste roman.

“Een dichter schept niets. Hij voegt samen en regelt. Hij brengt vlam aan de feiten die de buitenwereld hem aanbiedt”, zo schreef Multatuli, pseudoniem van Eduard Douwes Dekker, in een brief uit 1864. Tweehonderd jaar na Multatuli’s geboorte blijkt dat de auteur ook het personage Droogstoppel uit zijn beroemde Max Havelaar niet uit het niets heeft verzonnen: hij haalde zijn inspiratie bij de koffiehandelaar Robert Voûte.

Dat schreef publicist Piet Spigt al in 1960, honderd jaar na de publicatie van Max Havelaar. Maar uit onderzoek van de Nederlandse professor Reinier Salverda (University College London) blijkt dat Spigt de verkeerde Robert Voûte voor zich had. Volgens Salverda inspireerde Multatuli zich niet op de koffiehandelaar die in 1810 geboren werd, maar op diens gelijknamige grootoom (1747-1823). In een zesdelige reeks in het tijdschrift De Lage Landen licht Salverda zijn bevindingen toe.

“Spigt beriep zich op een brief van Multatuli en het archief van de familie Voûte”, legt Salverda uit. “Zijn theorie werd algemeen gangbaar, maar niet voor iedereen. Willem Frederik Hermans heeft dat bijvoorbeeld nooit vermeld. Misschien was hij niet overtuigd door Spigts bewijzen.” Dat geldt deels ook voor Salverda zelf. “Spigts argumenten zijn valide, maar ook erg mager. Er zijn nog andere brieven van Multatuli die hij niet heeft bekeken. Zijn onderzoek is niet waardeloos, maar voortschrijdend inzicht brengt me tot een andere conclusie.”

'Max Havelaar'. Beeld rv
'Max Havelaar'.Beeld rv

Ongemanierd

Zo besloot Salverda dat Voûtes grootoom een beter model is voor Droogstoppel. “Ook de 18de-eeuwse Robert Voûte was een belangrijk koffiehandelaar. Hij heeft verhandelingen en pamfletten gepubliceerd.” Daarin valt het directe taalgebruik van Voûte op. Zijn Verhandeling 1792 begint met ‘Ik’, net zoals Droogstoppel de Max Havelaar begint met ‘Ik ben makelaar in koffi’. “De ‘ik’ van Voûte is even frappant, ongemanierd en ongehoord als de ‘Ik’ van Droogstoppel. Dat je een tekst zo begint, is not done.” Volgens Salverda heeft Multatuli, “toch de grootste schrijver en taalvirtuoos van ons taalgebied”, dat opvallende taalgebruik van Voûte opgepikt. “Zijn pamfletten en verhandelingen waren bekend in Batavia, waar Multatuli zijn opleiding tot koloniaal ambtenaar heeft genoten.”

Nog belangrijker: Voûte raakte verwikkeld in een pamflettenstrijd met de Rotterdamse theehandelaar en dichter Barend Fremery. “Hun pamflettenstrijd ging ‘Over de theeveilingen der Vereenigde Oostindische Compagnie’. De ondertitel van Max Havelaar luidt ‘Over de koffijveilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappij.’”

Die pamflettenstrijd maakt van de oudere Robert Voûte “een serieuzere kandidaat” als model voor Droogstoppel dan zijn achterneef, die door Spigt werd aangeduid, zegt Salverda. “In de tegenstellingen en het onderwerp van het conflict tussen Voûte en Fremery zitten zaken die resoneren met het onderwerp en de opbouw van Max Havelaar. Voûte verdedigt, net als Droogstoppel, de vrije handel en het winstbejag. Fremery vond eerlijkheid belangrijker: hij was een gepassioneerde dichter die Voûte beschouwde als een schijnheilige leugenaar. Die botsing komt terug in Max Havelaar.

Zo blijkt dat de oudere Robert Voûte niet alleen de inspiratiebron vormde voor Droogstoppel, maar in zekere zin ook voor de structuur van Max Havelaar. Salvedra: “We denken soms dat we alles al weten over Max Havelaar. Maar naar mijn idee valt er nog heel wat te ontdekken.”

Het zesdelige feuilleton ‘Wie was Droogstoppel?’ wordt gepubliceerd op de website van De Lage Landen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234