Zondag 16/05/2021

RecensieBoeken

De ‘Eenzaamheid’ van Joris van Casteren smaakt naar meer ★★★☆☆

Joris van Casteren. Beeld Standaard Uitgeverij
Joris van Casteren.Beeld Standaard Uitgeverij

Ervaringsdeskundige in eenzaamheid, zo mag je Joris van Casteren wel noemen. In een compact boek doorgrondt hij, die doden zonder nabestaanden begeleidt naar hun laatste rustplaats, zijn terugkerende hang naar allenigheid.

The Economist riep eenzaamheid onlangs uit tot ‘de lepra van de 21ste eeuw’. En in het Verenigd Koninkrijk bestaat er sinds 2018 een heuse Minister of Loneliness. Eenzaamheid, wie krijgt er in zijn leven nooit mee te maken? ‘Eenzaamheid intrigeert, omdat het van zichzelf onzichtbaar is, niet waarneembaar voor de buitenwereld’, schrijft Joris van Casteren (°1976) in Eenzaamheid, zijn hoogstpersoonlijke excursie naar de solitaire ervaring. Zelf ooit zes weken lang couveusekindje sloeg hij altijd weer de wereld gade ‘vanachter dubbel glas’. Regelmatig wordt hij ‘door extreme heimwee gekweld’. Het buitenstaanderschap is hem in de ziel gekerfd. Hoe is dat zo gekomen?

Van Casteren heeft zijn boek perfect getimed: in coronatijden zijn zelfs de supersociaalste lachebekjes vatbaar voor eenzaamheid. En zijn we niet allemaal min of meer tot onze cocon veroordeeld? Plots zijn we collectief einzelgängers, ondanks onze voortdurende connecties in digitale spiegelpaleizen. How splendid is our isolation? ‘Om Covid-19 te ontlopen, betalen we met eenzaamheid’, merkt Van Casteren op. Maar, betoogt hij, eenzaamheid was in het Westen al eerder aan een onstuitbare opmars bezig, als gevolg van doorgedreven kapitalisme en secularisatie. Hij noemt het zelfs een ziekte. Uiteindelijk lopen we met een boogje om de zwervende eenzame heen.

Hoogstaande heremiet

Op handen gedragen non-fictie­auteur Joris van Casteren, zelfbenoemd ‘speurder naar de geheimen van het waargebeurde’, lijkt de geknipte man voor dit onderwerp. Hij voelt zich intens verwant met zielen die tussen de spleten van de samenleving schuiven. Al in zijn debuutboek In de schaduw van Parnassus (2002) spoorde hij vergeten Vlaamse en Nederlandse schrijvers op. In Moeders lichaam (2019) ontrafelde hij de onthutsende geschiedenis van een eenzelvige man die twee jaar lang het lijk van zijn dode moeder verstopte. Als coördinator van de Eenzame Uitvaart in Amsterdam begeleidt hij aflijvigen zonder nabestaanden mee naar hun laatste rustplaats.

Hier, in dit kleine vertoog, zoekt Van Casteren uit waar zijn fascinatie vandaan komt. Pasklare antwoorden biedt hij niet. Wel lokt hij je gewillig mee op zijn gedachtepaadjes, vol smakelijke anekdotiek en bizarre herinneringen.

Ooit wilde Van Casteren zélf ‘een hoogstaande heremiet’ zijn, ‘een nobele eenzame’: ‘In innerlijke ballingschap zou ik gaan, bookish worden, ver weg van triviaal geklets’. Dat elitaire gekoketteer zwoor hij af, maar zijn outsider­status bleef hij koesteren. ‘De heimweelijder zoekt zijn leven lang naar een huis dat allang niet meer bestaat’, noteert hij. Hij voelt zich sedentair en nomadisch tegelijk. En verstopt zijn hang naar het lugubere niet. We weten al langer hoe beeldrijk Van Casteren lijkgeuren en doodsreutels kan oproepen. De dood ruikt zoet, pepert hij ons nog eens in, ‘een combinatie van wierook en mottenballen’. Had die dodenzucht te maken met zijn vader, lid van een funerair genootschap en ijverig zerkentoerist, met de jonge Van Casteren op sleeptouw?

Van Casteren doet evenmin flauw over zijn lange relationele contactarmoede – hij, een gescheiden man met twee kinderen. Tot er weer een coup de foudre volgde, in 2018, op de trappen naar een metrobouwput aan de Brusselse Beurs. De Iers-Egyptische celliste Sara, met haar ‘grote woestijnbruine ogen’, verschijnt in zijn leven. ‘Onze ontmoeting was pure Hollywood’, bezegeld met een kus op de trappen van de Leeuw van Waterloo. Maar wanneer de lockdown weegt en Sara naar China lonkt, dreigt de eenzaamheid weer.

Niet terneerdrukkend

Is Eenzaamheid een terneerdrukkende leeservaring? Welnee. Onderhoudend en leerzaam, gevat in een soepele, soms plechtstatige stijl, smaakt het vooral naar meer. Deinsde Van Casteren ervoor terug om in het diepe te duiken? En wanneer hij over de sociale media uitweidt, pimpt hij met dure woorden hooguit wat gemeenplaatsen op. Zo blijft zijn boekje in de schaduw van Olivia Laings fenomenale classic De eenzame stad (2016), dat hij vreemd genoeg ongenoemd laat. Eenzaamheid is ‘alsof jij honger hebt en iedereen om je heen heel lekker gaat smikkelen’, schreef zij.

Toch klinkt Van Casterens voorliefde voor ‘eenzame schimmen, in het voorportaal van de vergetelheid’ volkomen authentiek. Dat hij ze nog lang uit het maquis mag optakelen.

Joris van Casteren, Eenzaamheid, De Bezige Bij, 120 p., 16,99 euro.

--

Joris Van Casteren
Eenzaamheid
De Bezige Bij Beeld rv
Joris van Casteren, Eenzaamheid, De Bezige Bij, 120 p., 16,99 euro.--Joris Van CasterenEenzaamheidDe Bezige BijBeeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234