Donderdag 20/01/2022

Flying Lotus

De dood is een dj

null Beeld Marc Gysens
Beeld Marc Gysens

Flying Lotus, het wonderkind van de avant-gardehiphop, maakte een album over de dood. Grote namen als Herbie Hancock en Snoop Dogg deden mee.

Pablo Cabenda

Waarom een album over de dood? Flying Lotus zei in eerdere interviews al dat hij feilloos aanvoelt hoe hij anderen met zijn muziek kan helpen. Is zo'n album over de doodservaring, getiteld 'You're Dead!', dan bedoeld als troost voor degenen die net als hij in korte tijd naasten hebben verloren?

"Hmm, troost is niet het juiste woord. Ik heb het gevoel dat ik een beter begrip heb gekregen van de dood en de gevoelens die ermee gepaard gaan. Ze variëren al naar gelang de relatie die je met de overledene hebt gehad en hoe je je voelde op het moment van overlijden. Als er nog onbeantwoorde vragen waren, issues, voelt het vreemd. Ik denk dat het mijn voornaamste drijfveer is geweest die gevoelens te verkennen. Als anderen daar in herkenning vinden, vind ik dat geweldig."

Expert in death

Steven Ellison (31), alias elektronischemuziekproducer Flying Lotus, de kalme, aarzelend formulerende jongen, noemt zich nu inmiddels een "fucking expert in death". Nadat hiphopproducer J Dilla, met wie Ellison naar eigen zeggen een spirituele connectie had, in 2006 op 32-jarige leeftijd was overleden, zei hij al het gevoel te hebben dat de dood deel van zijn leven was geworden. Vlak daarna overleed zijn tante Alice Coltrane, jazzorganist en vrouw van John Coltrane. En Ellisons moeder overleed in 2008. Hij heeft het geluid van onder meer de beademingsapparatuur waaraan ze lag, opgenomen op zijn derde album 'Cosmogramma'. Er moest kennelijk nog het een en ander worden verwerkt, want dat album lijkt een voorzet te zijn geweest voor 'You're Dead!'.

'Cosmogramma' betekende Flying Lotus' grote doorbraak en opvolger 'Until The Quiet Comes' consolideerde de positie van Ellison. Hij werd een van de meest bewierookte moderne muzikanten en het brandpunt van de avant-gardehiphop in Los Angeles. Op 'You're Dead!', zijn vijfde album, voert hij voor het eerst een concept op zo"n persoonlijke wijze consequent door.

null Beeld AP
Beeld AP

"Maar ik wil mijn ideeën over de dood niet aan de luisteraar opdringen. Mensen moeten die plaat maar op hun eigen manier interpreteren. Ik denk dat ik er genoeg in heb gestopt om een punt te maken zonder dat ik mijn eigen filosofieën te veel push."

Inhoudelijk betekent dat dat Ellison de dood niet noodzakelijkerwijs als het inktzwarte einde ziet dat we uit alle macht moeten zien af te weren. Wie niet weet dat You"re Dead over de dood handelt, zou, op een paar tekstuele verwijzingen na, dat er ook niet meteen uit halen. Ellison heeft zich verre gehouden van religieuze clichés als klaroengeschal en harpgetokkel. Gelukzaligheid lijkt eerder weergegeven door die typische, trippy "Fly Lo" space-koortjes.

'You're Dead!' is een amalgaam van muzikale chaos, desoriënterende ritmes, bezwerend gezang en videogamegeluiden. Een associatieve film voor je oren - Ellison studeerde film - die een beeld schetst van de overstap naar het hiernamaals. Die eerste uitbarstingen van onrustig woelende freejazz; het zou een vertaling kunnen zijn van de veronderstelde staat van verwarring waarin een net overledene, onzeker van zijn situatie, zich bevindt. Dan daalt het stof neer en tekenen zich de structuren af van een eerste liedje en de berusting. Begeleid door een jazzpiano, op de hielen gezeten door drums, rapt Kendrick Lamar op 'Never Catch Me': "I can see the darkness in me and it's quite amazing" en "Recognize I deprive this fear and then embrace it."

Hakken en vijlen

'You're Dead!' is ook het eerste album waarop Steven Ellison alle genres waarmee hij zich bezighoudt, laat samenvloeien. Waar 'Cosmogramma' een voornamelijk futuristische (free)jazzexercitie was en opvolger 'Until The Quiet Comes' meer de nadruk legt op een combinatie van esoterische electronica en instrumentale hiphop, komen bij 'You're Dead!' alle aspecten samen. Het dienstdoende personeel op de plaat reflecteert dat: Herbie Hancock, (jazz)bassist Thundercat, Kendrick Lamar en Snoop Dogg.

Ellison: "Het benadert het best de muziek zoals ik die in mijn hoofd heb. Ik heb twee jaar lang zitten hakken en vijlen om alles te laten samensmelten. Want hoe zorg je ervoor dat een album met zowel Snoop en Herbie Hancock logisch aanvoelt? Voor mij is het een roeping iets zinnigs te maken van al die stijlen."

Hoe krijg je al die muzikanten zover mee te werken aan een thema waarover mensen nou niet bepaald graag praten? "Kendrick was meteen superenthousiast. Hij heeft het op zijn album 'Good Kid, M.A.A.D City' al veel over de dood gehad." Ellison heeft Herbie Hancock niet eens verteld over zijn bedoelingen. "Deels omdat ik bang was hoe hij zou reageren en deels omdat op dat moment het concept nog niet echt was uitgekristalliseerd."

Het was in eerste instantie als grap bedoeld. Ellison had zich voorgenomen een geluidservaring te creëren die de hoofden van de mensen zou laten exploderen. En dat moest dan 'You're Dead!' gaan heten. "Een beetje zoals het je in videogame wordt meegedeeld. Je weet wel: "Bang, you're dead!"Alles wat ik maakte in die periode kreeg dan ook de melige codenaam 'You're Dead!'."

null Beeld Marc Gysens
Beeld Marc Gysens

Knip met de vingers

Later pas zette het thema, 'Eternity Trip', de toon voor de rest van het album. "Dat diende als startpunt, die seconde dat je over de drempel stapt en - hij knipt met zijn vingers - je bent dood."

Het moest een rit worden die in hevige beroering begint, maar waarin je gaandeweg rust vindt en indaalt in de ervaring. Hoe vat je dat in muziek? Een niet onbelangrijke problematische factor daarbij: niemand is echt deskundig.

Psychedelische drugs

"Voor mij persoonlijk komt die intense ervaring die je kunt hebben als je psychedelische drugs gebruikt daarbij het dichtste in de buurt. Ook zoals ik dat van anderen heb gehoord. Er kan dissociatie optreden, waarbij je je niet meer verbonden voelt met je eigen lichaam. Vergelijk het met een lichaamsuittreding van mensen met een bijna-doodervaring. Beide groepen spreken daarover in hetzelfde idioom."

Kort na het overlijden van zijn moeder heeft Ellison de hallucinogene drug DMT genomen om zo'n ervaring op te wekken. Sommige stukken op 'You're Dead!' voelen dan ook als een hallucinatoire dagdroom waarin zang als waterverf vervloeit, de beat binnenvalt vanuit een gewatteerde wereld, waar alles zweeft en weinig houvast biedt.

null Beeld PHOTO_NEWS
Beeld PHOTO_NEWS

Godzone

En zelfs in het daglijkse leven kan Ellison een bepaalde mate van dissociatie ervaren. Hij ervaart een onthechtheid van zijn fysieke omgeving wanneer hij als Fying Lotus aan het componeren slaat. "Het zijn momenten dat ik me niet bekommer om wat anderen van mijn muziek vinden of dat ik niet in mijn achterhoofd heb dat luisteraars er ook op moeten kunnen dansen. Als dat lukt, kom ik op mijn eigen heilige plek."

Dan voelt hij geen gevoelens en denkt geen gedachten. Hij is een kanaal. Na uren, die onmerkbaar zijn vergleden, komt hij uit die trance, beluistert hij een track waaraan hij zat te werken en denkt "What the fuck?" "Dat is mijn "godzone", mijn kerk."

Een vorm van spiritualiteit ja, maar één die niets te maken heeft met georganiseerde religies, die instanties die wanneer het gaat om de dood, altijd iets in de melk te brokkelen hebben. Ellison heeft voor You're Dead afstand gehouden van hun opvattingen over de dood. En mag hij vraagtekens zetten bij de dood als iets treurigs en serieus? Hij heeft bewust geprobeerd hier en daar de dood ironisch te benaderen. De video voor 'Never Catch Me' bijvoorbeeld: twee kinderen springen uit hun kist en dansen extatisch op het ritme van het nummer, groeien in een paar minuten op en spurten er uiteindelijk vandoor in hun eigen lijkwagen.

"Bottomline is dat de dood onvermijdelijk is en je dat eerder moet omarmen dan er als de dood voor te zijn." Er gloort nog wat achter de horizon. En uiteindelijk zingt een koor in het laatste nummer. "We will live on forever."

The End? Dat valt te bezien.

Flying Lotus: 'You're Dead!' (Warp) is maandag uitgekomen.

5 x sterven en het hiernamaal

Flying Lotus heeft voor 'You're Dead!' afstand bewaard tot particuliere religieuze opvattingen over de dood. Nergens een engeltje te horen. Wel heeft hij beelden uit het collectief bewustzijn weergegeven in het ontwerp van de albumhoes. Dat toont een portret gemaakt door de Japanse striptekenaar Shintaro Kago. Op de plek van het gezicht bevindt zich echter een gat waaruit het witte niets gaapt. Inderdaad: die tunnel van licht.

Bob Dylan - 'Knockin' On Heaven's Door' (1973)
Misschien wel bekender door de vele coverversies dan het orgineel. Dylans versie, geschreven voor Pat Garrett & Billy The Kid, neemt niet meer dan een bescheiden tweeënhalve minuut in beslag. Maar de statige harmonieën roepen de sfeer op van een hymne die fraai contrasteert met de wanhoop en het verlangen naar verlossing van de verteller.

Funkadelic - 'Maggot Brain' (1971)
Destijds deed het verhaal de ronde dat funk-aartsvader George Clinton onder invloed van lsd gitarist Eddie Hazel de opdracht gaf zijn solo te spelen alsof hij net had gehoord dat zijn moeder was overleden. Het resultaat is een klassiek, diep doorvoeld, tien minuten durend huilen der snaren. Lang, maar nergens drakerig of protserig.

Pink Floyd - 'The Great Gig in the Sky' (1973), van het album 'Dark Side of the Moon'
Dat instrumentale nummer op Dark Side of The Moon waarop zangeres Clare Tory à l'improviste jammert, zingt, kreunt en huilt. Toen ze de studio in kwam om haar bijdrage te leveren, kreeg ze van de band te horen: 'Het gaat over doodgaan. Zing er maar een beetje op meid.' Het stond er in één keer op.

Talking Heads - 'Heaven', van het album Fear of Music (1979)
Volgens ex-Talking Heads-opperhoofd David Byrne kan het eeuwige leven niet meer zijn dan een afstompende aaneenschakeling van hetzelfde. In een voortslepend ritme en met milde droefheid beschrijft Byrne het heerlijke hiernamaals als een feestje waar iedereen plichtmatig lol maakt maar de vreugde allang is verdampt.

Norman Greenbaum - 'Spirit In The Sky' (1969)
De hemel zoals de conventie hem voorschrijft en Norman Greenbaum kan niet wachten om op te stijgen naar hogere sferen. Allicht, op een gospelgroove en met een godvruchtige tekst bezweert hij dat Jezus een persoonlijke vriend is en hij zelfs nooit heeft gezondigd. Nou ja één leugentje dan. Greenbaum was joods.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234