Maandag 09/12/2019

Nobelprijs

De crisis binnen de jury was totaal: of waarom de Nobelprijs Literatuur niet anders kon dan een jaartje overslaan

Jurylid Katarina Frostenson en echtgenoot Jean-Claude Arnault. De man wordt beschuldigd van seksueel overschrijdend gedrag. Beeld AP

Stilzwijgen van seksueel overschrijdend gedrag, voortijdig lekken van Nobelprijswinnaars, een afrekening van het patriarchaat en een jury die nauwelijks nog leden telt. De Zweedse Academie kon niet anders dan de Nobelprijs Literatuur een jaartje uitstellen.

Zijn hand rustte eens op de billen van de Zweedse kroonprinses Victoria. Dat schrijft althans de Zweedse pers. Het koningshuis doet er het zwijgen toe. Achttien andere vrouwen deden eind vorig jaar, in de nasleep van de schandalen rond Hollywoodproducer Harvey Weinstein, wel een boekje open in de krant Dagens Nyheter. Ze beschuldigden een man – zonder een naam te noemen – van seksueel overschrijdend gedrag en verkrachting.

Ondertussen is duidelijk om wie het ging: Jean-Claude Arnault, fotograaf van Franse origine en belangrijk figuur in Zweedse kunstmiddens. Hij runde tot vorig jaar Kulturplats Forum, de plek waar tussen 1996 en 2017, naar verluidt, heel wat van de feiten plaatsvonden. Arnault is ook de echtgenoot van dichteres en toneelschrijfster Katarina Frostenson, lid van de Zweedse Academie en dus van de jury die jaarlijks de Nobelprijs Literatuur uitreikt.

Namen lekken

En daar wringt het schoentje. Wat bleek na intern onderzoek? Heel wat leden van de Academie wisten van de beschuldigingen aan Arnaults adres. De feiten zouden bovendien regelmatig hebben plaatsgevonden op events die door de Academie werden georganiseerd. Onder de slachtoffers zouden zelfs vrouwelijke leden van de Academie, en vrouwen en dochters van mannelijke leden zijn. Toch kon Arnault zijn gang blijven gaan.

Maar daar blijven de beschuldigingen aan het huishouden Arnault-Frostenson niet bij. Arnault wordt er eveneens van beschuldigd tot zeven keer toe de naam van de Nobelprijswinnaar Literatuur vroegtijdig te hebben gelekt. Het zou onder meer gaan over Harold Pinter in 20O5 en Bob Dylan in 2016. Iets wat de Frans-Zweedse fotograaf, net zoals de aantijgingen van misbruik, halsstarrig ontkent. 

Daarenboven bleek dat het echtpaar eigenaar was van Forum, en dat die organisatie geld kreeg van de Academie. Gezien de rol van Frostenson komt dat neer op belangenvermening. Na de publicaties in Dagens Nyheter zette de Academie de samenwerking met Forum eind vorig jaar onmiddellijk stop.

Geschikte kandidaat

De Nobelprijs voor de Literatuur wordt sinds 1901 jaarlijks uitgereikt. De Academie heeft al zeven keer afgezien van toekenning, telkens omdat er geen geschikte kandidaat werd gevonden. In de statuten staat dat in dat geval een jaar kan worden overgeslagen.

De schandalen sloegen binnen de Zweedse Academie in als een bom. Er volgde een stemming over de vraag of het interne onderzoek aanhangig gemaakt zou moeten worden bij justitie. Aanvankelijk stemde een nipte meerderheid ervoor om de zaak onder de pet en Katarina Frostenson aan boord te houden. Een van de argumenten was dat een vrouw niet mag boeten voor de wandaden van haar man.

De gouden Nobelprijs die de Colombiaanse schrijver Gabriel Garcia Marquez in 1982 won. Beeld AP

Drie mannelijke leden van de Academie waren het daar niet mee eens en stapten begin april op. Dat leidde tot meer media-aandacht en het vertrek van nog meer leden. Onder meer juryvoorzitter Sara Danius moest vorige maand opstappen. In haar zog volgde ook Frostenson.

In de Zweedse pers werd hun vertrek gezien als een afrekening van het patriarchaat. Dat een van de mannelijke leden verklaarde dat hij zich intern voor hun exit had uitgesproken, nadat koning Carl Gustav XVI daarom gevraagd had, deed daar geen goed aan. De koning, beschermheer van de Academie, heeft dat in een uitzonderlijke mededeling evenwel ontkracht.

Toen waren ze nog met tien

Afgelopen weekend vertrok nog een lid van de Zweedse Academie. Nog tien van oorspronkelijke achttien leden zijn actief. Omdat leden voor het leven zijn gekozen, kunnen de lege stoelen niet worden opgevuld. De Zweedse koning heeft donderdag de statuten, van het in 1786 door zijn voorganger opgerichte instituut, aangepast opdat dit voortaan wel kan. Toch duurt het nog even vooraleer er nieuwe leden zijn.

De Zweedse Academie kan in haar gereduceerde vorm wel een winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur kiezen, maar wil wachten tot de mediastorm is overgewaaid. Er ligt al een shortlist van vijf kandidaten, maar het is lastig inlezen in het werk van auteurs als de Zweedse media het ene na het andere verhaal brengen over ‘de zwijgcultuur’ en ‘het elitaire gehalte’ van de academie.

Deze affaire is uitgegroeid tot iets groters dan Arnaults individuele losse handen. Het debat gaat nu over hoe de Zweedse Academie rekenschap moet afleggen aan de samenleving.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234