Zondag 13/06/2021

ExpoSeconds

De coronaschilderijen van Luc Tuymans in Zeno X: ‘Het valt niet uit te sluiten dat ze een emotionele impact hebben’

'The Stage' van Luc Tuymans. Beeld Peter Cox
'The Stage' van Luc Tuymans.Beeld Peter Cox

Met zeven grote schilderijen en een animatievideo evoceert Luc Tuymans het tijdsgewricht. Ze zijn de komende weken te bewonderen in Borgerhout. ‘Onnozelheid en metafysica, altijd een winnende combinatie.’

Luc Tuymans (62) steekt een sigaret aan, leunt achterover in de witte Eames-loungestoel die in het midden van zijn atelier staat, en stelt vast dat de pandemie hem al bij al meer geluk heeft gebracht dan ellende.

Zijn tentoonstelling in Hongkong, die in december 2020 afliep, was een overweldigend succes. De fans en verzamelaars uit de VS en Europa konden er niet bij zijn, net zomin als de kunstenaar zelf, maar commercieel gezien deerde dat nauwelijks. Ook kunst uit de hoogste prijscategorieën vindt nu online vlot de weg naar haar clientèle. Zo goed als uitverkocht zijn ook de tekeningen, gouaches en animatiefilms die zijn New Yorkse galeriehouder David Zwirner samenbracht in een onlinekijkkamer getiteld ‘Monkey Business’.

En thuis op het Antwerpse Eilandje ontdekten Tuymans en zijn vrouw Carla Arocha de weldaden van het thuiswerk en het genot van een zelfbereide maaltijd. “Wat we zelf koken smaakt nu beter dan wat we laten bezorgen”, grijnst hij. De restauranttijger die hij vroeger was zal hij vermoedelijk nooit meer worden. Een nieuwe klap voor de Antwerpse horeca.

Minder randanimatie

De afgelopen jaren liep Tuymans zich vaak te beklagen over het feit dat hij te weinig tijd overhield om te schilderen. De randanimatie van het kunstenaarschap – de publicitaire verplichtingen, het reizen, het opdraven bij feesten en partijen te zijner ere – slorpte meer tijd op dan de kunst zelf. De werkdagen in het atelier moest hij lang op voorhand vergrendelen in zijn agenda. Dat lijken nu problemen uit vervlogen tijden.

Tuymans: “Tijdens de eerste lockdown wilde Carla niet dat ik in mijn atelier in Borgerhout ging werken. Dus heb ik thuis de bibliotheekruimte maar ingepalmd. Meer dan honderd tekeningen heb ik daar gemaakt, en bijna driehonderd gouaches, die tevens de basis vormen van een vijftiental korte animatievideo’s. Compulsief, naar rato van drie, vier per dag. Ik heb niet het gevoel dat ik mijn tijd heb verprutst.

“Enkele maanden geleden ben ik hier terug beginnen te schilderen. Deze eerste reeks is af, en tegen eind juni zal ik een nieuwe serie van veertien of vijftien schilderijen klaar hebben. Die zal volgend jaar worden getoond bij David Zwirner in Parijs. En dan begint het postcoronatijdperk. Althans, in mijn hoofd.”

Luc Tuymans: “Het schilderen van de beelden was een ouderwetse kick.” Beeld Damon De Backer/BOZAR
Luc Tuymans: “Het schilderen van de beelden was een ouderwetse kick.”Beeld Damon De Backer/BOZAR

Het zijn er welgeteld zeven, zijn coronaschilderijen. Twee ervan spreken voor zichzelf: ‘The Stage’ en ‘Intermission’ zijn beelden van lege theaterpodia. De volgspots staan nog aan, maar de acteurs hebben het toneel verlaten. Het leven is opgeschort, de cultuur staat in pauzestand. Het derde, ‘Clouds’, is een uitzicht op een wolkenformatie van achter een raam, of door een gat in een zwarte muur. Als aan de einder het rijk der vrijheid ligt, dan is de hemel die erboven hangt in elk geval niet wolkenloos. En dan zijn er nog de ‘Numbers’: vier grote afbeeldingen van een getal op een zwart vlak. Door hun omvang zijn ze dwingend, door hun leegte lijken ze zwanger te zijn van betekenis, door hun abstractie zijn ze concreet, door hun helderheid raadselachtig. Je kunt er gif op innemen dat ze straks een nieuw ijkpunt worden in zijn oeuvre.

Tuymans: “Toen ik opnieuw begon te schilderen, stond ik natuurlijk voor de vraag: wat kan ik schilderen over deze tijd? Welke beelden zijn universeel en abstract genoeg, en toch niet flou en escapistisch? Ik ben bij de getallen uitgekomen. Ik heb er eerst kleine gouaches van gemaakt, die vorige zomer werden gepubliceerd in het Amerikaanse kunstmagazine Artforum. Maar terwijl ik eraan bezig was, verschenen voor mijn geestesoog al meteen de vier grote, donkere doeken die je hier ziet. Ik geef het toe: als metafoor zijn ze randje onnozel, bijna overdreven voor de hand liggend.”

Het zijn de cijfers die ons nu al bijna anderhalf jaar om de oren vliegen. De besmettingscijfers en de dodentol, de cijfers die de ene keer onrustwekkend en de andere keer hoopgevend worden bevonden.

Tuymans: “Ja, het optellen en het aftellen. De optelsom van de geleden schade die elke dag wordt gemaakt, ons leven dat meer dan ooit wordt gereguleerd aan de hand van statistieken, maar ook het aftellen naar het einde, en naar een nieuw begin.

“Het schilderen van deze beelden was een ouderwetse kick. Je ziet dat de getallen lijken te vibreren. Dat komt doordat ze filmisch zijn. Ze zijn gebaseerd op stills uit Super 8-films die ik in de jaren tachtig heb gemaakt. En doordat ik ze monumentaal groot geschilderd heb, worden ze bijna sculpturaal. Het zwart is bovendien geen zwart, maar een samenstelling van een hele reeks kleuren – rood, blauw, violet, indigo – waardoor je een diepte-effect krijgt, een haast metafysische zwaarte. De dood die om het hoekje loert. (lachje) Een restantje van mijn fascinatie voor de Rothko-kapel in Houston.”

Er was nochtans een tijd dat hij niet van Mark Rothko en diens metafysica hield. Tuymans: “Ik hield wel van zijn schilderijen, maar niet van het occulte sfeertje dat errond hing en de sentimentaliteit die hij cultiveerde. Zelf streef ik er bijvoorbeeld niet naar dat mensen in huilen uitbarsten in het aanschijn van mijn schilderijen. (grijnst) Al valt niet uit te sluiten dat deze doeken een zekere emotionele impact hebben. Of noem het een shockeffect. Ze komen in de grootste ruimte van Zeno X te hangen. De galerie als mausoleum: dat zal wel marcheren. (lacht) Onnozelheid en metafysica, een winnende combinatie, huhuh.”

Luc Tuymans, Seconds, van 12 mei tot 26 juni in Zeno X Gallery, Borgerhout. www.zeno-x.com

Luc Tuymans tentoonstelling 'Seconds' in ZENO X GALLERY Beeld Peter Cox
Luc Tuymans tentoonstelling 'Seconds' in ZENO X GALLERYBeeld Peter Cox
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234