Dinsdag 09/03/2021
Marthijs van Nieuwkerk Beeld DM
Marthijs van NieuwkerkBeeld DM

ColumnMatthijs kiest

De cabaretier zegt dat hij zeker weet dat hij de kanker heeft gekregen van het gebrek aan grote waardering

Matthijs van Nieuwkerk kiest Kanker voor beginners van Jeroen van Merwijk uit de stapel nieuwe titels: ‘De nuchtere hoofdstukken laten zich lezen als een jaloersmakende receptuur voor een eerste klas hemelvaart.’

Cabaretier, schrijver en beeldend kunstenaar Jeroen van Merwijk (65) gaat dood. Het begon met een irritant, hard plekje onder zijn borstbeen en niet veel later al zoefde de zeis door de behandelkamer; niets meer aan te doen. Uitgezaaide darmkanker.

Er zaten voor Van Merwijk welgeteld maar een aantal weken tussen nietsvermoedend het toneel afstappen en ten dode worden afgeschreven. Iedereen heeft in het zwartst van de nacht Magere Hein wel eens de dagen horen aftellen, waarna we ons meestal in paniek naar ontwaken klauwden.

Maar in paniek is Jeroen van Merwijk helemaal niet. Sterker, hij vond de rust om een ronduit geweldig boek te schrijven. Om Herman Finkers vanaf de achterflap te citeren: ‘Een boek waar je enorm van opknapt.’ De nuchtere hoofdstukken laten zich lezen als een jaloersmakende receptuur voor een eersteklas hemelvaart. Kanker voor beginners is de ontroerende kroniek van een aangekondigde, weliswaar te vroege, maar omarmde dood.

Wees niet bang.

Van Merwijk schrijft over het moment waarop de oncoloog het vonnis uitspreekt: ‘Hè hè, eindelijk van dat gezeik af. Ik zeg dat natuurlijk niet hardop, want het is niet wat je geacht wordt te denken op zo’n moment en al helemaal niet wat je geacht wordt te zeggen. Ik voel geen kwaadheid of radeloosheid, zoals je wel eens leest of hoort van andere mensen.

Ik voel alleen maar opluchting. Het is alsof er een last van mijn schouders valt, ik kan niet anders zeggen.’

Zo dus.

Van Merwijk schrijft aan het eind van zijn boek: ‘Ik had tot nu toe de kanker dan ook niet willen missen.’ Zelfs als je van deze kletterende opmerking een lepel ironie afroomt – voor de zekerheid, omdat we met een geestige provocateur te maken hebben – houden we, denk ik, toch nog steeds des poedels kern over. Niet dat er geen nadelen aan kanker

kleven. Maar die liggen wat Van Merwijk betreft vooral bij het in de steek moeten laten van familie en vrienden. Bij hen die achterblijven. Nee, de kanker heeft hem juist veel gebracht; meer liefde en waardering dan ooit bijvoorbeeld. Ook voor zijn werk, finally.

Zul je altijd zien.

En dat is, in ieder geval voor mij, een rijke bijvangst bij Kanker voor beginners: een nadere kennismaking met het eigenwijze buitenbeentje dat Van Merwijk is. Ik kende zijn naam, zeker. De openingszinnen uit het liedje ‘Wat zijn de vrouwen groot’ zijn niet voor niets klassiek: ‘Wat zijn de vrouwen groot, wat zijn de vrouwen groot, laatst lag ik op het strand, ik denk: daar ligt een rondvaartboot.’

Jeroen van Merwijk: grootse verzoening met het lot. Beeld ANP Kippa
Jeroen van Merwijk: grootse verzoening met het lot.Beeld ANP Kippa

Kortom, ik kende zijn grote reputatie als liedjesschrijver, keek met afgunst naar zijn compromisloze, weinig behaagzieke inborst, maar verbaasde me tegelijkertijd des te meer over het refreintje van miskenning dat hij zo af en toe aanhief. Laatst nog in een interview met de Volkskrant: “Veel cabaretiers doen eerst try-outs en flikkeren er dan alles uit wat het publiek niet leuk vindt. Ja hè, zo kan ik het ook. Een zaal in een deuk laten liggen is het makkelijkste wat er is.”

Het is er een leven lang nooit echt van gekomen. Dankzij Van Merwijk zelf, begrijp ik nu. Je zou deze hondentrouw aan jezelf als een verzetskruis kunnen dragen, maar in datzelfde interview zegt Van Merwijk dat hij zeker weet dat hij de kanker heeft gekregen van het gebrek aan grote waardering.

Ik zal me Kanker voor beginners niet alleen herinneren als een grootse verzoening met het lot, maar vooral voor deze vlijmscherpe paradox: de publieke gunst is dan misschien een smakeloze sloerie, aan het eind van de dag beschikt zij over leven en dood.

Dat stemt tot lang nadenken.

Jeroen van Merwijk, Kanker voor beginners, Thomas Rap, 160 p., 19,99 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234