Donderdag 26/05/2022

Recensie

De biografie van cultauteur Berckmans: gitzwart gebulder van een gepijnigde ziel

Schrijven, performen, speed én Cara-pils bleven de strohalmen van cultauteur Berckmans. Beeld
Schrijven, performen, speed én Cara-pils bleven de strohalmen van cultauteur Berckmans.

Met een gedenkplaat aan zijn geliefde drankhol café De Raaf - nu een restaurant - is in Antwerpen het tienjarige overlijden van baldadig cultauteur J.M.H. Berckmans herdacht. Bij die gelegenheid verscheen ook zijn biografie.

Dirk Leyman

'Een op hol geslagen komeet', 'een woordspuwende Charlie Parker', 'een strontschrijver'... Nachtburgemeester van Barakstad J.M.H. Berckmans (1953-2008) kreeg wel duizend labels opgekleefd tijdens zijn turbulente bestaan. Dat eindigde haveloos op 31 augustus 2008, op een met bierblikjes omzoomde sofa in zijn OCMW-stulp in Antwerpen.

"Hij was een spookrijder", zo vertelde Chris Ceustermans bij de presentatie van zijn biografie Schrijven in de Grauwzone. Ceustermans' portret vertrekt vanuit bewondering voor de "ultieme Vlaamse poète maudit", die volgens hem grootscheepse herontdekking verdient. Uiteindelijk telt Berckmans' wisselvallige oeuvre vijftien titels, met Café De Raaf nog steeds gesloten en Het zomert in Barakstad als cultklassiekers.

Ceustermans opent zijn boek met de ontluisterende laatste dagen van Berckmans waarin hij alsnog een manuscript bij de zoveelste uitgever deponeerde. Vervolgens volgen we nauwgezet het spoor van deze Bukowski-nazaat, opgegroeid in een eenvoudig arbeidersgezin. Zijn dwarse schrijfobsessie - beïnvloed door punk, freejazz en beat poets - was vroeg present. Maar tussen zijn 19de en 23ste raakte hij in de greep van psychoses en depressies en verbleef in talloze inrichtingen. Na een mislukte zelfmoordpoging en een intermezzo als schoenenverkoper in Italië namen zijn "manische demonen" hem weer te grazen. Schrijven, performen, speed én Cara-pils bleven zijn strohalmen. Gepijnigd hengelde Berckmans naar nieuwe muzes en werd hij vaste klant van het OCMW én café De Raaf. "Langzaam verdrinken in het nulpunt", omschrijft Ceustermans het.

Schrijnende anekdotiek is er in overvloed in deze biografie, waarin Ceustermans voor het eerst orde aanbrengt in dit rafelige leven. Berckmans' fanatieke briefschrijverij biedt hem veel munitie. Ceustermans ontpopt zich tot een voortreffelijk exegeet, die steeds leven en werk met elkaar verbindt. IJverig demonstreert hij de veelzijdigheid van de zelfkantchroniqueur, van taalregister wisselend naargelang zijn luimen en promillage.

Helaas verliest de biograaf zich vaak in oeverloze details. Is het werkelijk van belang te weten wie er allemaal aanwezig was op deze of gene obscure literaire avond? Ook krijg je de indruk dat hij Berckmans' entourage te zeer ter wille wil zijn. Iedereen geeft acte de présence. Toch is deze levensschets als pleidooi voor het rauwe en onversneden taaluniversum van Berckmans wél overtuigend.

Schrijven in de Grauwzone en de bloemlezing Verhalen uit de Grauwzone zijn uit bij Vrijdag.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234