Donderdag 14/11/2019

BelgaCult

De allereerste Big Brother: toen we allemaal in de ban van verveling waren

Betty Owczarek wordt al snel de ster van het programma Beeld hln archief

In de reeks BelgaCult, elke maandag in de bijlage M, worden scharniermomenten uit de vaderlandse cultuurgeschiedenis gereconstrueerd. Vandaag: Big Brother, kunst of bagger?

Stefaan De Clerck, in 2000 voorzitter van de CVP, vond het "een rotte appel die vreet aan de cohesie in de samenleving". Vandaag noemt presentator Walter Grootaers de eerste Vlaamse editie van Big Brother een mijlpaal in de televisiegeschiedenis. "Het heeft een hele generatie mondig gemaakt."

Zachtjes loopt het jaar 2000 ten einde. Het is 6 december en in Knack verschijnt een column van Gerard Bodifée. De filosoof schrijft: "Als ik de kranten mag geloven, zitten honderdduizenden mensen voor dit non-spektakel aan hun toestel gekluisterd. Stilaan wordt duidelijk wat al enige tijd vermoed kon worden, dat men het publiek om het even wat kan doen slikken, ook de meest smakeloze kost, zoals men kippen om het even wat kan doen eten."

Doelwit van Bodifées boosheid is Big Brother. Tijdens de herfst van 2000 houdt het televisieprogramma, uitgezonden op nichezender Kanaal 2, Vlaanderen in de ban. De real life-soap lokt op zijn hoogtepunt 1.895.000 kijkers. In de leeftijdscategorie 15 tot 34 jaar zelfs drie op de vier kijkers.Op het werk, in de bus, aan de toog, overal beheerst Big Brother de gesprekken. De hele bevolking lijkt verslaafd. Met een wekelijks gemiddelde van 4,2 miljoen views is de site van het programma de meest bezochte van het land.

Iemand becijfert dat Big Brother het Vlaamse bedrijfsleven vijf miljoen per dag kost, verloren aan werknemers die tijdens de werkuren stiekem naar de webcam op de site kijken. Wat daar te zien valt, is in één zin samen te vatten: vijf mannen en vijf vrouwen die zich vervelen in een prefabhuis.

Bodifée: "Het meest verontrustende is niet eens dat een economisch stelsel faalt, maar dat uiteindelijk een politiek systeem gevaar loopt. Wie zal nog kunnen verhinderen dat deze in domheid wegzinkende massa, die zich alles laat aansmeren en zich elk affront laat welgevallen, vroeg of laat zwelgt in een aanstekelijke, laagdrempelige, totalitaire ideologie die het regelrecht naar de hel voert? Big Brother - die van 1984 - wacht al lang, en zal met plezier aan het werk gaan."

Geschaduwd
De kiem van Big Brother ligt in Nederland. In 1999 gaat op de zender Veronica de allereerste editie in première. Het programma is een productie van Endemol, het televisiebedrijf van John de Mol, en is gebaseerd op 'Biosfeer 2', een wetenschappelijk experiment in de Amerikaanse staat Arizona. Daarbij werden enkele mensen voor lange tijd in een gesloten biosfeer geplaatst: een nagebouwd ecologisch systeem, planten en dieren incluis, onder een gigantische glazen constructie.

John de Mol: "In 25 minuten lag het basisidee voor Big Brother op tafel. We hebben daarna nog vijf uur zitten doorpraten wat je er allemaal mee kon doen. Aanvankelijk zou het programma 'De gouden kooi' heten en de mensen zouden er een vol jaar in opgesloten blijven. Dat bleek te duur, zodat het uiteindelijk honderd dagen werden." (De Standaard, 2 september 2000)

De reactie op Big Brother is ongezien. Deelnemers worden bekende Nederlanders, de kijkcijfers zijn spectaculair hoog. Het Big Brother-huis in Almere groeit tot altaar van het kleine scherm uit. Algauw wordt het concept aan andere landen verkocht. Aan Duitsland, Spanje, de VS en dus ook aan België. Rimpelloos verloopt die verkoop nochtans niet. Tot op het hoogste politieke niveau wordt over het programma gedebatteerd, en een eerste poging tot aankoop loopt op de klippen.

John de Mol: "Het is correct dat VTM van plan was om Big Brother uit te zenden en het klopt ook dat VTM door de politieke wereld werd teruggefloten. Ik weet niet door wie of uit welke hoek. Uiteraard wordt dat door de politiek ontkend. Maar het is wel gebeurd." (Gazet van Antwerpen, 13 april 2000)

Vlak voor de zomer kondigt VTM aan Big Brother alsnog uit te zenden. Een van de eerste kandidaten die geselecteerd werden, is Jeroen Denaeghel. "Ik zag een advertentie in de krant, met een groot blauw oog en een korte tekst: 'Hebt u 100 dagen voor ons, dan hebben wij 5 miljoen voor u.' Ik heb direct een foto en een provocerende tekst ingestuurd en kort daarna mocht ik op gesprek komen in het Novotel in Zaventem. Ik herinner mij vooral de ellenlange vragenlijsten vol psychologische dillema's. 'Als je moet kiezen, wie schiet je dan eerst dood: je moeder of je broer?' Dat soort dingen. Maar toen ze hoorden dat ik een diploma bio-ingenieur had en gitaar speelde, waren ze direct enorm geïnteresseerd. De intellectuele rocker, dat ging mijn rol zijn."

De spelregels zijn simpel. Tien personen worden opgesloten in een huis, waar camera's dag en nacht elke beweging registreren. Dagelijks filtert een regisseur daar 40 minuten televisie uit. Vijf keer per week wordt rechtstreeks uitgezonden vanuit het Big Brother-huis. Regelmatig krijgen de deelnemers proeven en uitdagingen voorgeschoteld en moeten ze elkaar nomineren voor vertrek. In de 'dagboekkamer' kunnen ze hun hart luchten, aan een biechtvader die Big Brother heet en een diepe, mechanische stem heeft. Ook is er voortdurend psychologische bijstand in de buurt. Tweewekelijks orgelpunt is de live-uitzending waarbij het publiek de minst populaire kandidaat wegstemt. De winnaar is hij of zij die na honderd dagen als allerlaatste in het huis overblijft. Hij of zij krijgt 5 miljoen Belgische frank.

Denaeghel: "Er was enorm veel controverse rond het programma en dus wilden ze geen enkel risico nemen. De screening van de kandidaten was enorm, jaren later vertelde iemand me op een feestje dat hij me in de zomer van 2000 had moeten schaduwen. Blijkbaar had Endemol op elke potentiële deelnemer een privédetective gezet. En dat een van de twintig geselecteerden achteraf een drugdealer bleek die ze zelfs tot in Colombia zijn gevolgd. De bekentenis van die detective verwonderde me eigenlijk niet, want ik weet nog goed dat ik me voor aanvang van het programma constant achtervolgd voelde. Er stonden opeens journalisten aan mijn deur, en meer van die dingen. Zot werd ik er van. Als mijn identiteit zou uitkomen, werd ik onmiddellijk uitgesloten, want er heerste een algemene zwijgplicht."

Als presentatoren worden Sandy Blanckaert en Walter Grootaers aangesteld. Grootaers: "Het idee voor een Belgische Big Brother kwam net na mijn overstap van VT4 naar VTM. Ik kende het concept, want mijn vrouw was producent bij Endemol. Toen ze mij vroegen, heb ik geen moment getwijfeld."

Steven 'Spillie' Spillebeen wordt de eerste winnaar Beeld hln archief

Lees het volledige verhaal in De Morgen, ook digitaal beschikbaar. Abonnees lezen de krant gratis digitaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234