Woensdag 05/08/2020

Boeken

De allercoolste wetenschapsboeken voor kinderen

Beeld THINKSTOCK

Techniek en wetenschap. Het aanbod van boeken voor kinderen met interesse voor wetenschappen is heus niet opgedroogd na Jongens en wetenschap. Het ziet er wel enigszins anders uit. De drieopvallendste trends op een rij.

1. Kinderen willen serieus genomen worden

Leuk hoor, die slechthorende professor Zonnebloem in Kuifje. Of die verstrooide Willie Wortel in Donald Duck. Maar er komt een moment dat kinderen écht willen weten hoe dingen werken.

"Vanaf een jaar of zeven verlangen ze naar meer dan alleen poppenkast", zegt Jos van den Broek, hoogleraar wetenschapscommunicatie in Leiden, die zelf net zijn derde kindervragenboek Daarom! heeft afgerond. "Kinderen - ook jonge kinderen - hebben vaak serieuze, diepgaande en zelfs existentiële vragen. Dat hoor ik ook van hun ouders. Hoe groot is het heelal? Waarom worden sommige mensen ziek en andere niet? In de klas worden die niet of nauwelijks beantwoord. Ook de meeste ouders zullen de antwoorden niet weten. Dan blijven serieuze boeken over."

Om 8- tot 12-jarigen te informeren over wetenschappelijk onderzoek maakten Van den Broek en zijn collega's een stripboek over informed consent. Typische vragen die in het verhaal worden opgeworpen: wat is wetenschappelijk onderzoek als jij met een ernstige ziekte in het ziekenhuis ligt? Waarover mag je beslissen? Wanneer mag je weigeren? Van den Broek: "Zonder uitzondering reageren kinderen positief op de nergens kinderachtige strip: ze worden eindelijk serieus genomen."

Beeld rv

2. Vakgebieden veranderen, maar astronauten blijven megacool

Het is misschien een van de beste Nederlandstalige kinderboeken van de laatste jaren: Het Raadsel van alles wat leeft en de stinksokken van Jos Grootjes uit Driel. In krap 160 pagina's legt Jean Paul Schutte onder meer uit waarom een pantoffeldiertje zo bijzonder is en hoe bacteriën werken.

In het boek - dat zo'n beetje alle prijzen won die er te winnen zijn in kinderboekenland - begint Schutte telkens met een prikkelende vraag, bijvoorbeeld wat er eerder kwam, de kip of het ei? Daarna gaat hij de diepte in. 'RNA (dat staat voor 'ribonucleïnezuur', als je het per se wilt weten) lijkt heel veel op DNA, maar heeft niet die wokkelvorm, eh... 'dubbele helix'-vorm. RNA bevat net als DNA informatie over het leven. En, belangrijker nog, het kan zichzelf kopiëren. RNA-moleculen zijn dus de eerste moleculen op aarde geweest die voor 'nageslacht' konden zorgen.'

Beeld rv

Die wokkelvorm van DNA werd pas ontrafeld in de jaren vijftig; dit is dus typisch zo'n boek dat honderd jaar geleden onmogelijk geschreven had kunnen worden. Ook aan titels als Apps maken met meneer de Beer is te zien hoe de thema's van informatieve kinderboeken meedeinen op de laatste wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen. Toch betekent dat niet dat de klassiekers uit de gratie raken. Dino's, astronauten en robots blijven razend populair.

Beeld rv

Zo verscheen dit jaar het boek André het astronautje van astronaut André Kuipers. Het is een mix van fictie en non-fictie, waarbij kleuters kunnen wegdromen bij de kleine André die zich afvraagt of de maan misschien van kaas is gemaakt en er daarom op uit trekt om er een hap van te nemen. Zelf was Kuipers een jaar of elf toen hij gegrepen werd door de ruimtevaart. De sciencefiction-stripboeken van Perry Rhodan en de eerste edities van het populair-wetenschappelijke tijdschrift KIJK speelden daarbij volgens de Nederlandse astronaut een cruciale rol.

Beeld rv

3. Meisjes zijn nagenoeg onzichtbaar

De opmars van vrouwen in de wetenschap gaat langzaam, ook in kinderboeken. Een vrouwelijke versie van professor Barabas of Willie Wortel is nergens te bekennen.

Deltas Centrale Uitgeverij bracht deze zomer zelfs schaamteloos het Megacoole Jongens Weetjesboek uit, met informatie over haaien en planeten. Tegelijkertijd verscheen bij dezelfde uitgeverij het Superleuke Meisjes Weetjesboek met daarin de tien belangrijkste winkelstraten, tips om je tanden te laten schitteren en een overzicht van soorten schoenen.

"Hoe stereotypebevestigend wil je het hebben?", vraagt Carine Brummel van het Letterkundig Museum in Den Haag zich af. Toch constateert ze dat er ook op jonge leeftijd al een opvallend verschil is in leesgedrag tussen jongens en meisjes. "Annie M.G. Schmidt schreef ooit dat jongens vooral van boeken met feitjes en weetjes houden. Op basis van mijn eigen ervaring in het Kinderboekenmuseum kan ik dat alleen maar bevestigen."

Toch zijn er een paar wetenschapsboeken met vrouwen in de hoofdrol. Zo schreven de Britse natuurkundige Stephen Hawking en zijn dochter Lucy een trilogie over de kinderen Annie en George, die samen experimenten uitvoeren en door de kosmos reizen (onder meer om de vader van Annie uit een zwart gat te redden).

Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234