Vrijdag 21/02/2020

Circus

De achterwaartse salto is nog maar het begin

Beeld Bart Grietens

Circusfestival Smells Like Circus bewijst met zijn vierde editie dat het heden­daagse circus vrolijke bokken­sprongen maakt tussen acrobatie, dans, muziek en performance. Dramaturg Bauke Lievens licht toe: “Internationaal heeft het Vlaamse circus zich op de kaart gezet.”

Op festivals en in culturele centra zie je vandaag geregeld acrobatie en andere circuskunsten. Maar volgens dramaturg Bauke Lievens, onderzoeker aan het KASK in Gent en zelf circusmaker, mag er gerust nog meer ingezet worden op artistiek onderzoek.

Bauke LievensBeeld Emilie Bonjé

Tien jaar geleden zorgde het Vlaamse Circusdecreet voor een verdere professionalisering van de sector. Hoe is het ondertussen gesteld met het circus in Vlaanderen?

Lievens: “Het gaat best goed. Het aantal circusgezelschappen is exponentieel gestegen en de grote circusfestivals zoals MiramirO, Perplx en Theater op de Markt floreren. Het circus heeft ook zijn weg gevonden naar de culturele centra en sommige voorstellingen vinden sporadisch hun weg naar kunstencentra als Vooruit en Nona. Er is ook meer aandacht gekomen voor opleiding: Vlaanderen kent geen circusopleiding op hogeschoolniveau, maar er zijn beurzen voor internationale opleidingen.

" Ook de circusateliers, waar kinderen en jongeren aan circus doen als naschoolse activiteit, doen het goed, met meer dan 5.000 ingeschreven jongeren. De ateliers zijn een belangrijke kweekvijver voor talent. Minder goed nieuws is dat er in Vlaanderen nog steeds geen echte creatieplek is voor circus, de budgetten voor circus zijn de voorbije tien jaar ook nauwelijks gestegen, en dat terwijl circuscreatie duur is.”

Nogal wat Vlaamse circusgezelschappen treden ook op in het buitenland.

“Internationaal heeft het Vlaamse circus zich zeker op de kaart gezet. Kunstenpunt maakte in een recente studie een Vlaamse top tien van voorstellingen op tournee in het buitenland. Daarin staat Circus Ronaldo op 1 met La Cucina dell’Arte. Circus leent zich ertoe: het is vaak woordeloos. Circus heeft dan wel een lange creatietijd, op beleidsvlak is het dus een duurzame investering.”

Er is een tendens naar meer artistiek circus. Toch blijven het spektakel en het ambacht nog erg aanwezig.

“Veel circusartiesten vinden dat circus staat voor vrijheid. In de performance van een achterwaartse salto ligt mogelijks een bevrijdend gevoel, maar wat de artiest ervaart is niet altijd hetzelfde als wat het publiek ervaart. Persoonlijk vind ik dat er meer op artistiek experiment, zeggingskracht en dramaturgie ingezet mag worden. Ook al is dat niet vanzelfsprekend, want de techniciteit van het genre vergt veel aandacht. Een acrobaat is een topatleet, die in de eerste plaats bezig is met de eigen bewegingen.”

Bij een circusvoorstelling zijn de spelers ook vaak de makers. Dat heeft een impact.

“Klopt. De performers hoeven het auteurschap niet uit handen geven. Potentieel geeft hen dat een grotere politieke slagkracht. Maar het kan ook een nadeel zijn als de keuzes steeds vanuit de performer gemaakt worden. Een artiest wil misschien graag een specifieke beweging doen, terwijl die voor de voorstelling niet per se nodig is.

“Ik zeg niet dat elke circusvoorstelling een regisseur nodig heeft, maar wat mij betreft is het belangrijk dat een maakproces start vanuit de vraag waarom je iets wil maken. De jongste jaren zie je wel een bepaalde evolutie bij de Europese circushogescholen. Naast de bestaande bacheloropleidingen, waar de focus eerder ligt op het trainen van circustechniek, is er sinds kort ook een aantal masterprogramma’s waar er meer ruimte is voor artistiek onderzoek.”

Welke tendenzen zie je in het circus?

“Na een periode van vermenging met eerder theatrale elementen zoals een duidelijke verhaallijn met personages in het nouveau cirque, zie ik een tendens waarin het lichaam opnieuw centraal staat. Op een bepaalde manier sluit die evolutie aan bij het traditionele circus. Schoorvoetend wordt er ook gezocht naar andere relaties met de circus-objecten: het object wordt niet enkel meer gedomineerd of getemd door de circusartiest, ook het lichaam wordt gestuurd door het object. Wat vooral opvalt, blijft de enorme diversiteit: jonge experimentele makers, circustheater, circus dat aanleunt bij performance of bij dans, commercieel circus en zelfs nog traditioneel circus.”

Drie opvallende voorstellingen op Smells Likes Circus:

VALLEN IS EEN KUNST

'Chute!' draait om de val die zo aanwezig is in het leven van een circusartiest.Beeld Vasil Tasevski

Chute! van het Franse gezelschap Collectif Porte27 is een intieme voorstelling met twee acrobaat-dansers, Matthieu Gary en Sidney Pin, die helemaal draait rond de val. De twee, die op dezelfde circusschool zaten, waren al lang van plan hier iets rond te maken, omdat die val zo aanwezig is in het leven van een circusartiest.

Het publiek zit rond het kleine podium, vlak bij de actie. Als een van de twee snoeihard tegen de grond kwakt, voel je de klap nadreunen tot in je botten. De acrobaten gooien elkaar omhoog, dagen elkaar uit, bekampen en omarmen elkaar en wervelen over elkaar heen. Maar steeds opnieuw is er die val, gevolgd door een wetenschappelijke uitleg, een onderzoek naar de zwaartekracht. 

De voorstelling komt best wel binnen, maar weet dat alles draait om techniek, de artiesten hielden naar eigen zeggen aan deze voorstelling niet meer kwetsuren over dan bij andere. Naarmate het stuk vordert, wordt de actie minder brutaal. Fysiek en filosofie vinden elkaar in de val. Als tegenhanger voor al die mannelijke fysiek is er de verzachtende pianomuziek van Bach. De voorstelling is in het Frans gesproken, maar ze is ook best genietbaar als je niet alles begrijpt.

17 en 18 januari in Gent, 20 en 21 januari in Oostende. vooruit.be & circuscentrum.be

ACROBATIE MET NETKOUSEN

'All Genius All Idiot' doet denken aan een psychedelische trip.Beeld Svalbard Company

In het Zweedse Stockholm zorgt de befaamde hogeschool DOCH (Dans Och CirkusHögskolan) voor een frisse dynamiek in het veld. Circusgezelschap Svalbord is daar een product van. De vier artiesten en ex-leerlingen (uit Spanje, Zweden, Duitsland en Engeland) brengen hedendaags circus in een surreële sfeer die bij momenten doet denken aan een psychedelische trip. Hun nieuwste stuk All Genius All Idiot is licht bevreemdend, waarbij de voorstelling de lijnen opzoekt tussen geniaal en gek, tussen intellect en instinct. 

De manier waarop de artiesten met elkaar omgaan is soms teder en hartelijk, dan weer agressief-competitief, met rendiergeweien op het hoofd en in elkaar verstrengeld gaan ze de confrontatie aan. Wat je voorgeschoteld krijgt is een abstracte mix van visuele indrukken, waarbij gender in vraag gesteld wordt. Als travestieten, gekleed in spannende onderbroeken, netkousen en fluogroene plateauzolen voeren ze hun kunsten uit: op de Chinese paal, tussen de touwen, in acrobatische duetten.

16 januari in Gent, vanaf 15 jaar. vooruit.be

DANSEN MET ZWEMBANDJES

Hanna Mampuys, circusmaker bij There There Company, aan de slag met de acrobatische solo 'Aneckxander' van Alexander Vantournhout en Bauke LievensBeeld Bart Grietens

Cirque déjà vu toont je in één voorstelling hoe divers circus kan zijn. De voorstelling bestaat uit korte fragmenten van vijf iconische circusvoorstellingen, een initiatief naar aanleiding van tien jaar Vlaams circusdecreet. “In circus heb je geen repertoirevoorstellingen zoals in theater”, zegt Julie Descamps van het Circuscentrum. “Maar er waren de voorbije jaren heel wat voorstellingen met een grote impact op het landschap. In plaats van er een te hernemen, laten we de verschillende soorten circus aan bod komen.”

 De regie kwam in handen van jonge makers uit de circus- en theaterwereld, de uitvoering gebeurt door kinderen tussen acht en zestien jaar, in samenwerking met kind- en jeugdtheater KOPERGIETERY. Zo gaat Hanna Mampuys, circusmaker bij There There Company, aan de slag met de acrobatische solo Aneckxander van Alexander Vantournhout en Bauke Lievens. 

In het oorspronkelijke stuk zie je Alexander dansen met niets meer dan zwarte bokshandschoenen en plateauzolen. Om die extreme fragiliteit te vertalen naar een meisje van acht, werkte Hanna met andere attributen. De jonge acrobate toont haar kunsten met zwembandjes en sneeuwlaarzen, wat haar beschermt maar ook belemmert, en een aandoenlijke impact heeft op haar bewegingen.

 Louis Janssens van theatergezelschap Compagnie De Snor bewerkte La Cucina dell'Arte van Circus Ronaldo, een voorstelling over twee artiesten die pizza maken voor het publiek. Speciaal is dat Louis het stuk ooit nog zag als kind. Hij herinnert zich nog levendig de nostalgische mix van tristesse en humor, en vooral de verbeelding en het spelplezier van de twee artiesten.

Theatermaker Tijs Verbrugge verdiepte zich met De gehoornde man in het mentalisme van Kurt Demey, die de illusie schept dat hij over buitengewone mentale vaardigheden beschikt. Timo Sterckx en Salomé Mooij regisseren, een voorstelling van Cie Ea Eo, waarbij zeven kinderen met elk een plank de krappe circusvloer bouwen waarop ze al jonglerend zullen moeten leven. Griet Dobbelaere van de KOPERGIETERY toont een eigenzinnige interpretatie van Bert & Fred.

19 en 20 januari in Gent. vooruit.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234