Zaterdag 07/12/2019

Recensie

De 27-jarige Ierse Sally Rooney schrijft onvervalste vijfsterrenroman

Sally Rooney: elegant heen en weer dansen in de tijd. Beeld BELGAIMAGE

Een goed jaar na haar verrassende Conversations with Friends komt de jonge Ierse Sally Rooney (27) met een tweede roman. Normal People is nog beter dan haar veelgeprezen debuut.

Normal People is het verhaal van Marianne en Connell. Beiden zitten in de hoogste klas van een middelbare school in een provinciestadje in West-Ierland. Marianne stamt uit een rijk milieu, Connell komt uit een gebroken arbeidersgezin. Zijn moeder, die hem kreeg op haar 17de, werkt als schoonmaakster bij Marianne thuis.

Op school liggen de verhoudingen totaal anders. De knappe en sportieve Connell ligt goed bij zijn medeleerlingen, meisjes adoreren hem. Marianne is een outcast. Verstoken van vrienden als ze is, brengt ze de pauzes door met het lezen van Proust. Uncool. Als hij zijn moeder op een dag komt ophalen van haar schoonmaakwerk, raakt Connell met Marianne in gesprek. Het lijkt te klikken tussen de twee en gaandeweg krijgen ze een verhouding. Deze dient wat Connell betreft strikt geheim te blijven, want zodra bekend zou worden dat hij intieme banden heeft met het lelijke eendje van de school, is zijn reputatie naar de vaantjes. Marianne schikt zich in deze situatie.

Zo doet zich de tamelijk hartverscheurende situatie voor dat Connell op het ene moment seks heeft met Marianne, en haar op het volgende moment straal negeert. Deze constellatie loopt spaak als Connell voor het debutantenbal een ander meisje vraagt en Marianne wegens uitblijven van een uitnodiging niet eens op het bal kan verschijnen.

Stevige knipoog

Maanden later, als beiden studeren, ontmoeten ze elkaar weer, op Trinity College in Dublin. Marianne blijkt zich in het grootstedelijke, academische milieu als een vis in het water te voelen. Connell heeft het moeilijker. Hij geldt als een aardige jongen, maar ook als een echte provinciaal. Onder dit veranderde gesternte voelen de twee zich opnieuw naar elkaar toe drijven. In hun contact leren ze zichzelf definiëren, ontwikkelen ze hun persoonlijkheden.

Normal People wordt afwisselend verteld vanuit het perspectief van Marianne en van Connell, en het is vooral in de bespiegelingen van beide hoofdpersonen dat Rooney haar verbijsterende meesterschap toont. Waar de twee in deze samenvatting wellicht naar voren komen als nogal eendimensionale persoonlijkheden, groeien ze in Rooneys handen uit tot overtuigende en complexe levende wezens die moeiteloos de sympathie van de lezer veroveren. Want dat is de grote kracht van deze geboren schrijfster: het is onmogelijk onverschillig te blijven ten opzichte van haar personages. Rooney laat de lezer een intieme band met Marianne en Connell smeden door hun gedachten en emoties invoelbaar te maken. Hun taalgebruik, hun redeneringen, hun zwakheden, hun soms wrede of onverschillige handelingen, de duistere kanten van hun persoonlijkheden: ze zijn volkomen geloofwaardig.

Af en toe geeft de auteur haar lezers een stevige knipoog, bijvoorbeeld als Connell in de bibliotheek Emma van Jane Austen leest en daar wegens sluitingstijd mee moet stoppen. Als Connell naar huis loopt, een beetje van slag omdat hij een cruciale scène aan het lezen was, schrijft Rooney: “Het verbaast hem dat hij zo opgaat in de dramatiek van romans. Het voelt intellectueel niet-serieus om je bezig te houden met de vraag of fictieve mensen al dan niet met elkaar trouwen. Maar zo is het: literatuur doet wat met hem.” Het klinkt bijna als een beginselverklaring.

Maximale spanning

Compositorisch is Normal People een triomf. De roman wordt in principe chronologisch verteld, en beslaat een periode van vier jaar. Maar regelmatig zet Rooney de lezer midden in een geladen situatie neer, om vervolgens kort terug te grijpen op de voorgeschiedenis en daarna de verdere verwikkelingen te beschrijven. Door dit elegante heen en weer dansen in de tijd weet ze maximale spanning te genereren.

En zo wordt de lezer moeiteloos meegevoerd in een roman waarin de hoofdpersonen om elkaar heen blijven cirkelen, nu eens afstand nemen, dan weer elkaar naderen. Ze lijken voor elkaar voorbestemd, maar is dat voldoende?

Sally Rooney,Normal Peopl, Faber & Faber, import Van Ditmar, 266 p., 19,99 euro. De Nederlandse vertaling verschijnt in februari bij Ambo|Anthos. Beeld RV

Net als Jane Austen houdt Sally Rooney de lezer in haar greep met de zeurende vraag ‘of ze elkaar krijgen’. Maar dat is niet de essentie van deze roman. Normal People is in de kern een boek over de vraag of mensen elkaar kunnen veranderen. In het geval van Marianne en Connell luidt het antwoord driewerf ja.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234