Dinsdag 12/11/2019

Jan Fabre

Dansers over machtsmisbruik Jan Fabre: "In en rond zijn repetitiezaal is vernedering dagelijkse kost"

Jan Fabre. Beeld EPA

“In en rond zijn repetitiezaal is vernedering dagelijkse kost.” Twintig ex-medewerkers van kunstenaar Jan Fabre getuigen in een open brief over seksisme, pesterijen en ongewenste intimiteiten. De voorbije twee jaar stapten zes medewerkers op omwille van zijn gedrag.

“Hij noemt ons ‘krijgers van de schoonheid’, maar uiteindelijk voel je je vooral een geslagen hond.” De open brief die gepubliceerd werd in cultuurtijdschift rekto:verso liegt er niet om. Twintig ex-werknemers en stagiaires – zowel directe slachtoffers als getuigen – schetsen het beeld van een werkvloer waar machtsmisbruik schering en inslag is.

Zo maakt de brief gewag van scheldpartijen, het tot tranen toe vernederen van dansers omwille van hun gewicht en denigrerende uitspraken als “je bent mooi, maar je hebt geen verstand, zoals een kip zonder kop". Maar daar blijft het niet bij. Acht vrouwen vertellen over Fabres zogenaamde 'zijproject': een pornografisch getinte fotocollectie waarvoor hij zijn dansers vraagt om tegen betaling te poseren. Telkens gaat hij na afloop van zo’n shoot over tot seksuele avances. Performers die er niet op ingaan, krijgen te maken met “subtiele en minder subtiele vormen van bestraffing". Ze vallen uit de gratie, krijgen geen solo meer en zien hun carrièrekansen bij het gezelschap slinken.

De omvang van de groep ondertekenaars legt het structurele karakter van het wangedrag bloot. Het gaat niet om één professionele relatie die uitzonderlijk misliep. De oudste getuigenis gaat terug tot eind de jaren 90, de jongste dateert van dit jaar.

Spiraal van misbruik

Dat de situatie zo lang heeft kunnen aanslepen, koppelen de briefschrijvers onder meer aan de arbeidscultuur bij Troubleyn, de compagnie van Fabre. Iedereen moet er tot het uiterste gaan. Je raakt er enkel binnen na slopende audities waaraan honderden performers van over heel de wereld deelnemen. Aanvaard worden als lid van het gezelschap is vervolgens opnieuw een proces van volharding.

Van de nieuwkomers wordt verwacht dat ze de vernederingen accepteren die hun oudere collega’s ook hebben moeten ondergaan. “Het lijkt op een test om jezelf te bewijzen, maar in realiteit gaat het om een collectief aangedreven spiraal van misbruik, waar iedereen onvrijwillig medeplichtig aan wordt", aldus de brief.

Wie intern het gesprek wil aangaan over de wantoestanden krijgt te horen dat iedereen vrij is om te vertrekken. Freelanceperformers krijgen echter niet zomaar de kans om bij een internationaal vermaard gezelschap te dansen. Er weer uitstappen kan “je reputatie, ambities en carrière ruïneren”, leggen de briefschrijvers uit.

Zwijgcultuur

Maar ze wijzen er ook op dat de problematiek de figuur van Fabre overstijgt. Zo adresseren ze de zwijgcultuur rond seksueel grensoverschrijdend gedrag die zowel in de kunsten als in de brede maatschappij heerst. Ze benoemen de verantwoordelijkheid van Fabres medewerkers en andere stilzwijgende omstanders, maar ook van de bredere kunstensector en de politiek. “Deze brief is geen persoonlijke afrekening”, schrijven ze. “Door open te zijn over hoe wij Fabres gedrag zelf ervaren hebben, hopen wij een hoognodig gesprek in de sector op te starten.”

Daarnaast willen ze paal en perk stellen aan het feit dat het normaal lijkt dat er onder het mom van artistieke vrijheid mensenlevens beschadigd worden: “Samen zullen wij niet langer een cultuur van hypocrisie en ontkenning steunen in de naam van de kunst.”

Beeld BELGA

#MeToo

Een open brief in de pers was overigens niet hun eerste keuze. Directe aanleiding is het feit dat de recentelijk opgestarte interne gesprekken over #MeToo bij Troubleyn op een sisser afliepen. Getuige daarvan is onder meer het VRT-interview dat Fabre eind juni van dit jaar gaf en waarin hij onder meer stipuleert dat er in zijn gezelschap de voorbije veertig jaar nooit sprake is geweest van seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Toen de slachtoffers daarop bij het gerecht aanklopten, kregen ze te horen dat het nog minstens twee à drie jaar zou duren voordat ze met hun verhaal naar buiten konden komen. In de tussentijd zouden jonge collega’s ongeïnformeerd bij Troubleyn aan de slag blijven gaan. De verschillende sectororganisaties die ze om hulp vroegen, bleken daarnaast onbevoegd om in te grijpen.

“Wij kunnen niet langer stilzwijgend staan toekijken op hoe steeds meer collega’s ontslag nemen, terwijl Troubleyn de redenen achter hun beslissing verdraait en verduistert”, staat er dan ook te lezen. Dat ze zelf niet tuk zijn op media-aandacht en misschien mogelijke repercussies vrezen, valt af te leiden uit het feit dat twaalf ondertekenaars anoniem blijven. De groep nam zowel de vakbond als Het instituut voor gelijkheid van vrouwen en mannen onder de arm. De slachtoffers spreken zelf bovendien niet individueel met de pers. Al neemt dat niet weg dat ze zich de mond niet meer willen laten snoeren. “Vandaag doen onze stemmen ertoe. Ze zullen gehoord worden”, besluit de brief.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234