Vrijdag 15/11/2019

Theater

Danser en acteur Darryl E. Woods: ‘Toen ik de diagnose van hiv kreeg, dacht ik: ik ga nu waarschijnlijk sterven’

Danser en acteur Darryl E. Woods en theatermaker Stijn Van Opstal. ‘Je voelt dat dit een polemische voorstelling gaat zijn. Dat mag, dat moet.’ Beeld Wouter Van Vooren

Met Angels in America onderzoekt Olympique Dramatique de aidscrisis van de jaren 80, al vertelt de voorstelling ook veel over de wereld vandaag. ‘Het politieke klimaat nu is hetzelfde als toen’, zegt acteur Darryl E. Woods, die de crisis van dichtbij meemaakte en zelf hiv-positief is. ‘Ik heb het aan bijna niemand verteld.’

This is my coming-out”, lacht danser en acteur Darryl E. Woods aan het einde van ons gesprek. “Misschien is dit het juiste moment. Ik denk dat het belangrijk is om dit te doen.”

Een halfuur eerder vertelde Woods onverwachts dat hij sinds 1991 hiv-positief is. Iets dat hij tot nog toe maar met weinig mensen had gedeeld. “Je hoeft het niet aan de krant te vertellen”, reageerde theatermaker en Olympique Dramatique-kernlid Stijn Van Opstal. Maar Woods vindt het belangrijk er open over te zijn, ook al is dat niet eenvoudig. “Ik ben nu bang, omdat ik het aan jou vertel. Er zijn nog altijd mensen die het niet weten. En ik weet niet hoe zij gaan reageren. Het is niet zo dat ik, als ik iemand voor het eerst ontmoet, mezelf voorstel met: Hi, ik ben Darryl en ik ben hiv-positief.”

Woods is een van de acteurs die meespelen in Angels in America, de nieuwe voorstelling van het Antwerpse collectief Olympique Dramatique, geregisseerd door Stijn Van Opstal en Tom Dewispelaere. Dat toneelstuk van de Amerikaanse auteur Tony Kushner ging in 1991 bijna dertig jaar geleden in première en werd een instant-klassieker. Het epische verhaal speelt zich af in het New York van de jaren 80, dat geteisterd wordt door de aidscrisis. Centraal staat Prior Walter, bij wie aids wordt vastgesteld. Hij wordt verlaten door zijn vriend en wordt gesteund door de dragqueen Belize, vertolkt door Woods.

Nashville, Tennessee 

“De rol van Belize is heel belangrijk”, vertelt Van Opstal. “Guy (Cassiers, artistiek directeur van Toneelhuis, EWC) en An-Marie (Lambrechts, artistiek coördinator) stelden ons een ontmoeting met Darryl voor. Na die ontmoeting was het vanzelfsprekend dat hij de rol van Belize zou spelen. Hij zei: ‘Ik moet dat doen’.”

Woods woont al sinds de jaren 90 in België en danste in voorstellingen van Sidi Larbi Cherkaoui en Alain Platel. Maar hij werd geboren in Nashville, Tennessee en woonde van 1984 tot 1989 in New York, waar hij een dansopleiding volgde. Sommige delen van Angels in America zijn voor hem erg persoonlijk. “Ik heb mensen zien lijden onder de ziekte. Ik heb vrienden die eraan gestorven zijn. Toen ik in New York arriveerde, wist ik was ik al op de hoogte van het virus, maar toen leek alles nog redelijk gewoon. Pas in de laatste jaren zag ik mensen die echt fysiek getroffen werden door de ziekte. Een vriend in de dansschool raakte besmet, en bij hem zag je zijn lichaam veranderen: een ingevallen gezicht, een grijzige teint... De choreograaf die met ons werkte raakte ook besmet. Hij probeerde het stil te houden, maar hij werd héél ziek. Hij had kaposivlekken (een soort huidkanker als gevolg van aids, EWC), hij was heel erg afgevallen, hij praatte zelfs anders.

“Iedereen was bang, toen. Niet alleen de gay community, ook straight people. Er was toen ook nog geen zekerheid over hoe het virus werd overgedragen. Dat je via het bloed besmet kon raken, wist men al, maar er werd ook gedacht dat het door de lucht werd overgedragen. Dus hoesten was ook gevaarlijk. Elke keer dat ik een beetje ziek was, werd ik doodsbang. Dus toen ik een verkoudheid had, ging ik naar de spoeddienst van het ziekenhuis. De verpleegster zette meteen een mondmasker op, om zichzelf te beschermen. Zelfs in het ziekenhuis was het personeel bang. Niemand vroeg zich af hoe ik me voelde.”

Ronald Reagan

De angst is een beetje verdwenen toen de juiste medicatie werd ontwikkeld, vertelt Woods. “Mensen kunnen nu een volledig leven leiden met het virus. Als je nu de diagnose krijgt, betekent dat niet dat je doodgaat. Maar toen ik de resultaten kreeg van mijn bloedtest en besefte dat ik hiv-positief was, was mijn eerste reactie: ik ga nu waarschijnlijk sterven. Ik was heel bang. Ik nam de dagen zoals ze kwamen, de ene dag na de andere. Ik werd elke dag wakker met de vraag: ga ik vandaag ziek worden? Ik had geen idee wat er zou gebeuren, hoelang ik nog zou leven. De dokter zei me: we moeten proberen om je nu gezond te houden, tot de juiste behandeling wordt gevonden, tot er een cure is.”

Het heeft lang geduurd vooraleer er fors werd geïnvesteerd in een behandeling voor het hiv-virus. Het Amerika van toenmalig president Ronald Reagan was aanvankelijk niet echt bereid om er veel fondsen in te steken. “Voor (toenmalig president) Ronald Reagan was er geen probleem, geen crisis. Pas toen ook heteroseksuele mannen besmet raakten met het virus, werd er door de overheid geld geïnvesteerd in onderzoek naar een goede behandeling. Voordien was er niets aan de hand.”

Van Opstal: “Voor Reagan leek de crisis eigenlijk goed uit te komen.”

Woods: “Want de homogemeenschap was aan het uitsterven.”

Van Opstal: “De Republikeinen hadden een schuld-en-boete-verhaal. Ze zeiden dat de gemeenschap een haast Bijbelse straf kreeg voor hun vrijpostig, zondig gedrag.”

Woods: “Aids was een ziekte voor homo’s, die hadden gezondigd. Dat werd zeer vaak verkondigd toen, vooral door de rechterzijde.”

Van Opstal: “Leidde dat tot zelftwijfel? Twijfel over wie je bent, over je seksualiteit en hoe je die beleeft?”

Woods: “Dat gevoel was er wel een beetje, natuurlijk. Je vraagt je af waarom dit gebeurt, en waarom je getroffen werd. Wat heb ik gedaan om dit te verdienen? Heb ik iets verkeerds gedaan? Heel de homogemeenschap had dat gevoel. En ik ben opgevoed in de kerk, ik ging er met mijn moeder elke week naartoe. Voor zwarte homo’s was het misschien nog moeilijker. Homoseksualiteit wordt in de zwarte gemeenschap minder geaccepteerd, zeker omwille van religieuze redenen. Daarom blijven veel zwarte mannen in de kast. Homoseksualiteit is nog een taboe in de zwarte gemeenschap.”

Darryl E. Woods en Stijn Van Opstal. Beeld Wouter Van Vooren

Het taboe leidde er ook toe dat Woods weinig open was over het virus. Zelfs nu is het moeilijk, vindt hij: de samenleving is nog te weinig geïnformeerd. “Mijn dichtste vrienden weten het, natuurlijk, en een aantal mensen met wie ik heb gewerkt ook. Maar verder heb ik het aan bijna niemand verteld. Ik herinner me dat ik bij de familie van mijn eerste vriend hier in België op bezoek ging. Ik hoorde hen praten over hoe bang ze waren dat iemand met die ziekte in huis kwam. Dan moesten ze hun koffietassen twee keer afwassen. Ze hebben mijn naam niet genoemd, ik sprak toen niet goed Nederlands, maar ik heb het wel verstaan. Ze wisten er gewoonweg niets vanaf.”

Angels in America snijdt dus gevoelige thema’s aan, en dat maakt het ook een moeilijke voorstelling om te maken, vindt Van Opstal. “Je voelt dat dit een polemische voorstelling gaat zijn. Dat mag, dat moet. Mensen gaan hierover discussiëren. Dat zal pittig zijn. Daarom moet je oppassen dat je niet met een te brave, te respectvolle manier met dit stuk omgaat. Je moet op zoek gaan naar een baldadigheid die dit verhaal verdient. Dat evenwicht is een heel moeilijke zoektocht. Want je kunt ook niet met je vuile voeten door Angels in America gaan. Er zijn te veel gevoeligheden.

“Daarom is Darryl de hartslag van deze voorstelling. Bij elk woord dat we gebruiken, kom ik aan zijn mouw trekken. Hoe klinkt ‘janet’ in deze context? Of ‘nigger’? Niet omdat we een opgekuiste versie willen maken, maar omdat we goed willen weten wat die woorden betekenen. Tom en ik zijn heteroseksuele, cisgender mannen. Daarom hebben we ons omringd met een zo eclectisch mogelijke ploeg, met verschillende generaties, verschillende geslachten en verschillende seksualiteiten.”

Donald Trump

Er is veel veranderd sinds de crisis van de jaren 80, vindt Woods. De ontwikkeling van een combinatietherapie met drie verschillende hiv-remmers was een doorbraak. Maar toch is Angels in America veel meer dan een tijdsdocument uit de jaren 80. “Het politieke klimaat van nu is hetzelfde als dat van toen”, duidt Woods. “Zeker in Amerika, met het nieuwe conservatisme, met Donald Trump, met de Republikeinen. Voor homo’s is dat hetzelfde als dertig jaar geleden. Trump probeert alle lgbtq-wetten die Obama heeft ingevoerd, weer terug te draaien. De wet die gay marriage toestaat, bijvoorbeeld. Onlangs werd een man ontslagen op zijn werk, omdat hij een foto van zichzelf had gepost bij een gay sportteam. Dat is normaal, vandaag in Amerika. Blijkbaar is het still not okay to be gay.”

Van Opstal: “Zo werkt repertoiretheater het best: als je vanuit het heden kunt terugkijken op het verleden. Alles wat gedateerd is in een stuk, vertelt iets over de stappen die we inmiddels hebben gezet. En alles wat niet veranderd is, alles wat actueel blijft, legt bloot waar we géén stappen hebben gezet.”

“Er bestaat nog steeds een groot taboe”, vindt Woods. “Veel mensen weten nog altijd niet hoe het virus wordt overgedragen. Mensen weten nog niet welke behandelingen er bestaan. Mensen kennen het verschil tussen hiv en aids niet. Zelfs hier in België. Het is belangrijk dat jonge mensen, zeker binnen de gay community, deze geschiedenis kennen. Want er is nu zo veel tijd gepasseerd, dat veel mensen zijn de aidscrisis alweer zijn vergeten. Daarom is het belangrijk dat we dat verhaal blijven vertellen. We hebben dat nog steeds nodig. We mogen niet op onze lauweren rusten. We moeten blijven vechten.”

Vanaf 7 november in Toneelhuis, Antwerpen.

Ga gratis naar Angels in America én win een exclusieve meet & greet met Olympique Dramatique!

Ontmoet op zaterdag 9 november om 16 uur Stijn Van Opstal en Tom Dewispelaere en woon om 19 uur gratis de voorstelling Angels in America bij in Toneelhuis (Bourlaschouwburg) in Antwerpen.

Deelnemen kan via http://demorgen.be/toneelhuis tot vrijdag 8 november, 9:30 uur.

All About Angels

Darryl E. Woods is ook te zien in de kortfilm Dear Angels, die Toneelhuis produceerde met de VRT. In het kader van Angels in America toont Toneelhuis in de Bourlaschouwburg Meer leven, een tentoonstelling over activisten die hiv/aids op de politieke agenda hebben gezet. Op 14 en 16 november zijn er inleidende gesprekken met hiv-experts, holebipioniers en long time survivors

Daarnaast organiseert De Cinema een maandelijkse screening van films die hetzelfde thema behandelen. Na elke voorstelling is er in de foyer van het Toneelhuis een afterparty, gehost door dj’s van het Roze Huis. Meer info op Toneelhuis.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234