Vrijdag 22/01/2021

Boeken

Dag divers Sinterklaasje! Een grote zak vol boekentips voor kleine lezers

In 'Migranten' van Issa Watanabe moet een groep dieren op zoek naar een nieuwe plek om te leven.Beeld RV

De Sint zelf is nog wit, maar de kinder- en jeugdboeken die hij en zijn Pieten straks mee de daken op nemen, zitten vol kleur. Wij vulden een paar zakken met tips. 

‘Liever achteloze dan al te nadrukkelijke boodschap’

Maartje Swillen, boekhandel Boekarest, Leuven

“Een uitschieter in het recente aanbod vind ik Samen zijn we thuis, waarin het thema thuis op een achteloze manier wordt verwerkt. ‘Thuis vind je met je ogen dicht de weg. Tot alles plotseling verandert’, klinkt het. We volgen een zwart meisje dat moet verhuizen, maar op zoek is naar knusheid. Wat er ook sterk aan is, is de representatie. Een andere huidskleur is in feite nauwelijks het onderwerp. Het is een doodgewoon personage als een ander. Daar moeten we meer naartoe. Bij andere kinderboeken met een boodschap wordt daar soms te veel de nadruk op gelegd.

'Samen zijn we thuis.'Beeld RV

“In Stekelhaar is echt niet raar pakken ze het ook slim aan. Daar gebruiken ze de omweg van personages die via hun haartooi van de norm afwijken. En zo wordt aangetoond dat je je nergens voor moet schamen. We mogen vrede hebben met hoe we eruitzien. Wees jezelf, is de boodschap. De taal is fijn, de vormgeving is speels en fris, de tekeningen komen perfect tot hun recht op de pagina’s.

“Een boek dat het heel goed doet en meteen aansloeg, is natuurlijk Migranten van Issa Watanabe. Als hun bos sterft, moet een groep dieren noodgedwongen op zoek naar een nieuwe plek en dat mondt uit in een reis vol onzekerheden en beproevingen. Ook hier wordt via de omweg van de dieren het migratiedebat aangekaart, maar de scherpe kantjes zijn er afgehaald. Het boek oogt erg fraai.”

Stephanie Parsley Ledyard, Samen zijn we thuis, Gottmer, 34 p., 14,99 euro. Illustraties Chris ­Sasaki, vertaling Jaap Robben. Tot 6 jaar.

Nadia Budde, Stekelhaar is echt niet raarTiptoe Print, 32 p., 17,50 euro. Vertaling Edward van de Vendel. Tot 6 jaar.

Issa Watanabe, MigrantenQuerido, 34 p., 14,99 euro. 4-6 jaar.

‘Laat kinderen geel, blauw of rood zijn’

Gerda Dendooven, veelbekroond Vlaams illustrator en kinder- en jeugd­boeken­auteur

“Sinds enkele jaren ben ik me meer bewust van de representatie van mijn personages. Vooral wanneer ik schoollezingen geef, waar veel kinderen van diverse oorsprong zitten. Hier kan ik een rol spelen, denk ik vaak.

“Nog alerter werd ik na een verhaal van een bevriende tekenaar die veel in de Verenigde Staten publiceert. Hij vertelde me dat hij van zijn uitgever de instructie krijgt om voldoende zwarte, gele of lichtbruine mensen in zijn prenten te laten figureren. Zo niet moet hij zijn werk overdoen.

“Vroeger voerde ik met gemak – en ironie – allerhande clichés op, om ze even later onderuit te halen, maar nu ben ik meer op mijn hoede. Elk boek, elk verhaal, elke prent houd ik tegen het licht. Soms lever ik me over aan een soort zelf­censuur. Of dat kwalijk aanvoelt? Nee. Ik denk nu langer na over personages met een andere kleur, een andere geaardheid, een andere taal. Weg van de clichés. Een denkoefening die grotere voldoening geeft.

“Een voorbeeld? Mijn nieuwe boek Va et vient jongleert met kleur, gender en taal. Er komt een familie van vluchtelingen in voor en de handelingen zijn meer afgestemd op de realiteit: een man duwt een buggy, een politieagent en zelfs een boef zijn vrouwelijk. (lacht)

'Va et Vient.'Beeld Gerda Dendooven

“Bij Piet en Sint en het slimme kind (2018) kwam de vraag vanuit het Minderhedenforum: bedenk een sinterklaasverhaal dat komaf maakt met Zwarte Piet. Het zwarte kind dat de oplossing aanreikt, zegt letterlijk: ‘Wat doet het ertoe? Een krul of een kleur. Het gaat om de pakjes, die maken me blij.’

“Opvallend is wel dat veel verhalen waarin kinderen met een andere etnische achtergrond de hoofdrol spelen, ‘sociale’ verhalen zijn. Kleur of afkomst is een issue. En daar moeten we vanaf. Kleur moet evident worden. Dus het kind in mijn verhaal is een kind als een ander, geen sociaal geval. Onlangs verscheen mijn bewerking van de kinderverhalen van Clarice Lispector: Het mysterie van het denkend konijn. Daar zijn kinderen geel of blauw of rood. Weg met het woord huidskleur als synoniem voor ‘rozerood’!

“Nog een laatste bedenking én tip. Dat veel kinderverhalen dieren als hoofdpersonages hebben, heeft zo zijn voordelen. Dieren zijn neutraal. Elk kind, ongeacht kleur of achtergrond, kan zich in een dier herkennen. Daarom is het pas verschenen Toermalijn zo geslaagd. Het kegelt de clichés omver (wit is goed, zwart is slecht) en speelt met gender. Een levendige ode aan de diversiteit. En omdat het een soort sprookje is, stel je je er geen vragen bij.”

Clarice Lispector & Gerda Dendooven, Het raadsel van het denkende konijn en andere verhalen, Querido, 120 p., 21,99 euro. Vertaald door Arthur Japin en Benjamin Moser, 7-9 jaar.

Gerda Dendooven, Piet en Sint en het slimme kind, Querido, 28 p., 14,50 euro, 4-6 jaar. 

Davide Cali en Fatinha Ramos, Toermalijn, De Eenhoorn, 28 p., 15,95 euro, 4-6 jaar.

‘Rebelse meisjes Cleopatra en Serena Williams’

Sofie Van de Ven, kinder- en jeugdboekenverantwoordelijke en voorlezer bij boekhandel ‘t Stad Leest in Antwerpen

“De vraag naar kinder- en jeugdboeken die aandacht besteden aan genderthema’s of oog hebben voor diversiteit stijgt lichtjes, dat merken wij wel. Mensen willen hun kinderen niet ‘onwetend’ opvoeden. Het gebeurt zelfs dat er al bij de geboorte dergelijke boeken aan de ouders worden geschonken, voor als het kindje opgroeit.

“Het aanbod is ook uitgebreider aan het worden, al zien we vooral bewerkingen of vertalingen uit het buitenland. De vertalingen van de Engels­talige reeks Van klein tot groots brengen op een bevattelijke manier biografieën van beroemde mannen en vrouwen. Bij ons zijn enkel de vrouwen vertaald, van burgerrechtenactiviste Rosa Parks en Frida Kahlo tot Marie Curie of Audrey Hepburn. Op een begrijpelijke manier, met illustraties, zien we hoe een meisje met een droom opgroeit tot een sterke vrouw met grootse ideeën. Ze willen ook focussen op Black Lives Matter.

“Het zijn mooi verzorgde boeken die op een speelse manier een gesprek op gang brengen, bovendien over thema’s die niet altijd direct op school aan bod komen.

“In dezelfde lijn ligt de bundel Bedtijdverhalen voor rebelse meisjes, honderd voorleesverhalen met een sprookjesachtige allure, waarin bijvoorbeeld Jane Austen en Cleopatra maar ook ­Michelle Obama en Serena Williams in een geheel nieuw daglicht komen te staan. Dat is wel al even geleden verschenen, maar blijft populair. Het gaat over inspirerende vrouwen die op hun eigen rebelse manier de wereld hebben veranderd – als schrijfster, piraat of wiskundige. Uitgeverij Rose Stories brengt daar regelmatig aanvullingen bij, zoals recenter nog het werkboek Ik ben een rebels meisje. En dat slaat aan.

'Bedtijdverhalen voor rebelse meisjes'.Beeld RV

“Groeiende belangstelling is er ook voor boeken waarin moslims zichzelf beter herkennen. Sinds kort is er bijvoorbeeld het jeugdboek Planeet Omar: Problemenmagneet van Zanib Mian. Dat gaat over de moslimjongen Omar, die net verhuisd is en naar een nieuwe school moet. Ook het Suikerfeest komt aan bod. Met veel speelsheid kom je van alles te weten over de islam, in een reeks waar jongens vaak naar grijpen.

“Ik wil ook nog graag Een soort vonk aanraden, het jeugdromandebuut van een Schotse auteur waarin neurodiversiteit centraal staat. Het viel auteur Elle McNicoll, die een masterscriptie maakte over het onderwerp, op dat er in jeugdliteratuur zo weinig oog is voor kinderen met neurologische afwijkingen. Helden zijn altijd gezond en stoer, maar wat met een autistisch kind? In Een soort vonk probeert ze dat op een ingenieuze manier in te vlechten, aan de hand van een verhaal over heksenvervolging in de middel­eeuwen. Ze wil andere, minder ‘perfecte’, rolmodellen naar voren schuiven.”

Maria Isabel Sánchez Vegara, Van klein tot groots (reeks), De Vier Windstreken, 24 p., 14,50 euro, 3-12 jaar.

Elena Favilli & Francesca Cavallo, Bedtijd­verhalen voor rebelse meisjes, Rose Stories, 212 p., 20,95 euro.

Zanib Mian & Nasaya Mafaridik, Planeet Omar: Problemenmagneet , Volt, 224 p., 14,99 euro, 10-12 jaar.

Elle McNicoll, Een soort vonk, Lemniscaat, 192 p., 15,95 euro, tot 12 jaar.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234