Maandag 12/04/2021

Boekenrecensie

Cybercrashen met Don DeLillo

null Beeld Getty Images/Westend61
Beeld Getty Images/Westend61

Don DeLillo (84) behoort ongetwijfeld tot de grote Amerikaanse schrijvers, maar hij is wel een geval apart. Anders dan de min of meer gezellige, herkenbare werelden van de Amerikaanse realisten, is die in DeLillo’s boeken koel, illusieloos. Zo ook in De stilte, de Nederlandse vertaling van zijn nieuwste roman.

Naoorlogse auteurs als Saul Bellow, John Updike en Philip Roth (inmiddels allen dood) schreven in de eerste plaats over de Amerikaanse mens, in de stad of op het platteland, over zijn psychologie en zijn dromen. DeLillo focust eerder op het technologische universum, een wereld waarin de persoonlijkheid van de mens juist wordt beproefd en misschien wel uitgevaagd.

DeLillo’s romans hebben vaak iets apocalyptisch, mensen zitten opgesloten, zijn ergens gestrand en moeten hun nieuwe, benarde situatie onder ogen zien. In De stilte crasht een vliegtuig met Jim en Tessa erin. Ze overleven en haasten zich naar hun vrienden Max, Diana en Martin, bij wie door een of ander technisch mankement alle schermen op zwart staan, net als in de rest van de stad.

Een wereld die op het punt staat onder te gaan, of is het iets anders? Martin, een Einstein-adept, oppert dat onze wereld, die van vlees en bloed, misschien maar relatief is en dat ze op het punt staat te veranderen: ‘Stel dat we niet zijn wat we denken te zijn? Stel dat de wereld die we kennen helemaal opnieuw wordt geordend terwijl we staan toe te kijken of zitten te praten?’

Massale slapeloosheid

DeLillo schrijft niet over de mens met zijn eigenaardigheden en zwakheden maar over zijn duizelingwekkende gedachten, niet over zijn plaats op aarde maar over zijn plaats in de kosmos. Zijn verhalen zijn uitgeloogd, kaal, ontheemd. Gevoelens, verlangens, religie en seks zijn er als het ware mechanische automatismen. Mensen lijken elkaar te kennen maar weten in de tussentijd niets van elkaar. Je kunt het al met al moeilijk aangename leesstof noemen, maar onveranderd appelleren zijn ­boeken ook aan diepe vragen over ons bestaan.

In De stilte betreden we de onthutste wereld van vijf androïden, die ongemerkt geregeerd wordt door cyberaanvallen, biologische agressie, kwantumdominantie, de terreur van drones. DeLillo schildert die wereld af als een nabije toekomst, ergens valt het jaar 2022, maar je voelt dat ze er nu al is. Je ziet het in grote menigten, van mensen nieuwsgierig om zich heen kijkend: ‘Ze escorteren elkaar allemaal door de massale slapeloosheid van deze onbevattelijke tijd.’

Een van de opmerkelijkste eigenschappen van DeLillo’s romans is dat ze zo kort zijn; De stilte reikt met een grote bladspiegel nauwelijks tot aan de 125 pagina’s. Dat komt omdat DeLillo alleen het essentiële beschrijft. De essentie in De stilte is dat het technologische universum niet langer functioneert en dat de mens, deelnemer en slachtoffer, zich opnieuw moet zien uit te vinden.

Het soortelijk gewicht in deze romans is enorm. Ze confronteren je, zonder opsmuk of symboliek, met de soms ijzingwekkende raadsels van ons bestaan, niet als een onheilsprofeet maar als een koel registrator van universele en ten slotte toch typisch menselijke twijfels.

Don DeLillo, De stilte, Ambo Anthos, 126 p., 16,99 euro. Vertaling Jan Fastenau.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234