Maandag 08/08/2022

AchtergrondLokale cultuurhuizen

Cultuurcentra over hun nieuwe programmering na corona: ‘Mensen willen geen abonnement voor tien voorstellingen meer’

Tijdens corona mochten de schouwburgen in culturele centra niet vollopen, maar ook nu blijft een stormloop op tickets uit.  Beeld ID/ Marc Gysens
Tijdens corona mochten de schouwburgen in culturele centra niet vollopen, maar ook nu blijft een stormloop op tickets uit.Beeld ID/ Marc Gysens

In de nadagen van de lente stellen de lokale cultuurhuizen traditioneel hun nieuwe jaarprogramma voor. Maar wat heet nog traditioneel na twee jaar corona? De Morgen deed een ronde langs de culturele centra voor een voorspelling voor het najaar: ‘Ook al is het moeilijk, we moeten blijven investeren in de Wim Helsens van morgen.’

Jasper Van Loy

“Ik zie dat vaak als ik in een cultureel centrum speel. Ik heb mijn vaste twee rijen aan abonnementjes... Ze moesten tien voorstellingen kiezen en ik was nummerke tien. ‘Ik ken dat niet, maar het zal wel goed zijn, zeker?’ Dan kom ik op dat podium, begin ik te schreeuwen en zie je ze denken: waarom is die meneer zo kwaad?”

Aan het woord is Xander De Rycke, die in zijn voorstelling Quarter Life Crisis een niet al te fraai beeld schetst van het traditionele cultuur- of gemeenschapscentrum en zijn bezoekers. Het cliché wil dat ze meestal al wat ouder zijn en blind voorstellingen kiezen om toch maar aan de acht of tien tickets te komen voor een abonnement.

Dat beeld is aan een update toe, zegt Leen Vanderschueren, coördinator van koepelorganisatie cult!. Voor haar begint het al met de omschrijving ‘cultureel centrum’: “Dat komt uit de jaren zeventig. Vandaag vinden we ‘cultuurhuis’ opener klinken. Ik lees nog steeds vergelijkingen met parochiehuizen, terwijl veel organisaties in ons netwerk artists in residence ontvangen, internationale artiesten boeken en elk jaar een topprogramma aanbieden.”

Zelfs het aloude abonnement is met uitsterven bedreigd. Op veel plekken maakte het al jaren geleden plaats voor de vriendenpas, een vast bedrag dat je in het begin betaalt en waarmee je korting krijgt op alle tickets die je tijdens het jaar koopt. Directeur Tom Michielsen van CC De Muze in Heusden-Zolder maakte van de coronacrisis gebruik om over te schakelen: “Mensen willen zich niet meer meteen engageren voor tien voorstellingen.”

“Laten we vooral niet doen alsof alle cultuurcentra waren ingedommeld en door corona plots ontwaakt zijn”, zegt Vanderschueren. “Heel wat huizen keken al met een scherpe blik naar de sector en naar hun eigen gemeenschap, maar het is wel zo dat de pandemie ons nu verplicht heeft om álles te herdenken.”

Driegangenmenu

In mei en juni stellen de meeste lokale cultuurhuizen hun programma voor het nieuwe seizoen voor. Niet elk cultuurcentrum dat we bellen, heeft al een goed beeld op de belangstelling, maar allemaal trokken ze wel al lessen uit de afgelopen maanden.

De eerste hangt samen met het einde van de abonnementsformule. Mensen kopen hun tickets steeds minder lang op voorhand en zullen eerder in de week of zelfs op de dag van de voorstelling nog een kaartje aanschaffen. Volgens Kim Aerts van Cultuurhuis Merelbeke is het zo veel minder vanzelfsprekend om een voorstelling maanden op voorhand uit te verkopen. “Ik snap dat, persoonlijk vind ik het leven met een agenda die niet constant uitpuilt ook wel aangenaam.”

De tweede vaststelling volgt uit de eerste: als bezoekers niet langer tien tickets kopen nog voor het cultuurjaar begonnen is, moet er in de maanden die volgen harder gewerkt worden om de zalen vol te krijgen. “Uit alle hoeken hoor ik dat er wordt gewerkt aan publieksopbouw”, zegt Vanderschueren. “Ook de vaste bezoekers van vroeger komen niet zomaar terug.”

null Beeld ID/ Marc Gysens
Beeld ID/ Marc Gysens

“Van vaste klanten krijg ik nu te horen dat ze tijdens corona Netflix hebben ontdekt en dat daar ook ferme dinges op staan”, zegt Roel Tulleneers van CC De Werft in het Kempische Geel. “Ook voor de jeugd moeten we ons best blijven doen. Mijn dochter kan er niet bij dat mensen hier in het begin van het jaar 300 euro kwamen neerleggen voor tickets, maar ze heeft wel net hetzelfde bedrag uitgegeven aan concerttickets.”

Om het nieuwe en het oude publiek te bereiken, zoeken de cultuurhuizen naar nieuwe manieren om reclame te maken, al moet gezegd dat de meeste daar hun eerste stappen al lang geleden in hebben gezet. “Vroeger drukten we elke maand een overzichtsposter en stuurden we ellenlange mailings uit”, zegt Max Temmerman van CC De Kern in Wilrijk. “Nu bereik ik meer volk met een Facebook-advertentie. Toen Wim Opbrouck onlangs kwam optreden, heb ik dezelfde avond nog foto’s op onze sociale media gezet. Nog diezelfde nacht hadden de eerste bezoekers gereageerd en ging ik in interactie met hen.”

“Ik geloof niet langer in affiches”, zegt ook Wim Schuer. Hij mag zich met zijn artiestenbureau Garifuna hofleverancier van de cc’s noemen en stuurt in het nieuwe cultuurjaar onder anderen Guido Belcanto en Jelle Cleymans op tournee. “Ik krijg constant de vraag van programmatoren of mijn artiesten filmpjes willen opnemen voor hun sociale media. Graag, denk ik dan, ook al is het meer werk.”

“De moderne cultuurganger is niet meer trouw aan het huis, zoals hij dat was in de tijd van de abonnementen, maar aan artiesten. Zij zijn de drijvende krachten van de promotiecampagne”, zegt Tulleneers. “Daarom kondigen wij bepaalde optredens ook aan als de artiest zijn tournee aankondigt en niet op het gebruikelijke moment in de lente. Ik vind wel dat traditionele boekingskantoren die verantwoordelijkheid om mee reclame te maken soms nog laten liggen.”

Als veel promo voeren en knappe voorstellingen programmeren nog niet volstaan voor een volle zaal, dan valt vroeg of laat het woord beleving. Zo trokken de programmatoren van Cultuurcentrum Mol naar de woonkamers van hun bezoekers om hun aanbod voor te stellen. CC De Schakel in Waregem legt een bus in naar Rijsel om zijn bezoekers te laten genieten van Boris Charmatz en Kae Tempest. Max Temmerman van CC De Kern wil zijn kwakkelende bioscoopwerking opkrikken met een bijbehorend driegangenmenu op basis van het land waar de film is gemaakt. Hij is ook trots op zijn aanbod aan zelf samengestelde double bills: “We geloven dat we meer mensen kunnen lokken voor een unieke avond met Lieven Tavernier en Mauro samen dan dat we voor twee aparte concerten zouden krijgen.”

Philippe Geubels

Toen de zalen begin maart weer open mochten, werd een grote stormloop op kaartjes voorspeld, maar die bleef volgens de lokale programmatoren grotendeels uit. Tom Durie van CC Het Kruispunt in Diksmuide zag het afgelopen halfjaar een daling van “20 tot 25 procent”, collega’s moesten leren omgaan met no shows: mensen die een kaartje hadden gekocht, maar de dag zelf beslisten om niet te gaan.

Max Temmerman van CC De Kern zag wel volle zalen, maar kan die ook vrij eenvoudig verklaren: “De voorstellingen van de afgelopen maanden waren nog verplaatste data van voor corona met bekende acteurs of makers. De kleine of onbekende artiesten hebben we geen nieuwe speeldatum gegeven, maar gewoon uitbetaald.”

De sterkhouders van de voorbije maanden zijn dezelfde soort voorstellingen die al jaren de lokale cultuurhuizen overeind houden: comedy, muziek en theater waarin bekende acteurs meespelen. Programmatoren citeren onder anderen Michael Van Peel, Wim Opbrouck en de coverband The Bootleg Beatles als hoogtepunten van de afgelopen maanden.

Wim Opbrouck. Beeld Wannes Nimmegeers
Wim Opbrouck.Beeld Wannes Nimmegeers

“Omdat Philippe Geubels bij ons een try-out kwam spelen, mochten we maar de helft van de zaal verkopen. Wegens groot succes kregen we gedaan dat we de volledige zaal mochten gebruiken, maar dan nog hadden we dubbel zoveel gegadigden”, zegt Jorge De Wintere van het cultuurcentrum in Waregem. “De drang om in een theaterzeteltje neer te ploffen en gewoon te lachen, is groot.” Roel Tulleneers, die zich met het Geelse cultuurcentrum gespecialiseerd heeft in comedy, zag toch een terugval: “Die was niet te zien in de zalen, maar op de wachtlijsten. Die smolten plots weg.”

‘Moeilijke’ voorstellingen lokken nog minder volk dan ze voor de coronacrisis al deden. Het gaan dan om bijvoorbeeld klassieke muziek, jazz, dansvoorstellingen of abstract toneel. “Onlangs hadden we een mooi concert van Rapidman met onder anderen Mirko Banovic, de laatste bassist van Arno. We hebben moeten trekken en sleuren om zestig man in de zaal te krijgen”, zegt Tom Michielsen van CC De Muze in Heusden. Een anekdote van zijn streekgenoot Linda Janssen, programmator bij CC Palethe in Pelt, spreekt boekdelen: “Eén voorstelling die we wilden boeken, is door het bureau gecanceld omdat te weinig schouwburgen ze wilden. Ze wordt gewoonweg niet gemaakt.”

Tom Durie moest enkele avonden annuleren wegens gebrek aan interesse en dat zette hem aan om de Diksmuidse cultuurfanaat voor het nieuwe seizoen een wat laagdrempeliger programma aan te bieden. “We vermijden de niches: minder klassieke muziek, minder dans. In de plaats daarvan zetten we in op ontspannende voorstellingen, omdat we merken dat ons publiek daar nood aan heeft.”

De meeste van Duries collega’s zeggen dat ze wél willen blijven inzetten op minder voor de hand liggende vormen van podiumcultuur. “De voorstellingen die niet vanzelf uitverkopen zijn net de kern van onze opdracht”, zegt Jan Bourgeois van CC Zwaneberg in Heist-op-den-Berg. “Als wij ermee ophouden om jonge makers te steunen, zullen ze nooit uitgroeien tot de nieuwe Wim Helsens en Bruno Vanden Broeckes die binnen tien jaar alle zalen laten vollopen.”

Huub Colla, die met zijn theaterbureau heel wat kleine en grote gezelschappen aan de cc’s aanbiedt, stelt tevreden vast dat zijn voorstellingen in trek blijven: “Ondanks de vele verplaatsingen van grote voorstellingen met bekende namen zijn er ook voor relatief jonge gezelschappen als WOODMAN, De Mannschaft en Het Eenzame Westen nog mooie speellijsten.”

Max Temmerman van CC De Kern vraagt van zijn publiek zelfs bewust een grotere inspanning. “We hebben net een rebranding achter de rug en daarin mag het niveau wat hoger. Een race naar de bodem is nooit de oplossing. En het gejammer dat het voor jonge makers moeilijk is, dat hoor ik al dertig jaar. Wijs mij een plek aan waar dat zo is en ik wijs u een plek aan waar dat niet zo is.”

Stiefmoederlijk behandeld

Koepelorganisatie cult! organiseerde vorige maand een toekomstgesprek met zo’n zeventig vertegenwoordigers uit het veld over hoe het na corona verder moet met de lokale cultuurhuizen. Leen Vanderschueren kreeg daar geregeld te horen dat de ticketverkoop minder goed draaide, maar benadrukt dat dat een voorlopige vaststelling is: “Niet alle huizen beginnen zoals vroeger in mei of juni te verkopen, sommige lanceren hun aanbod pas in augustus. Dat zorgt ervoor dat je ook pas later een goed beeld hebt van de ticketverkoop.”

Vanderschueren wil wel een andere indruk delen. “Veel huizen zijn bang dat cultuur voor veel mensen geen prioriteit meer is. Ze hebben gezien hoe de cultuursector stiefmoederlijk is behandeld door het beleid tijdens de coronacrisis en vrezen nu dat het publiek ook zo gaat denken. Dat is een gevoel, maar wel eentje dat voortvloeit uit een stelling die niet te weerleggen is: de knaldrang heeft er niet voor gezorgd dat de zalen vol zijn gelopen en er moet gewerkt worden aan de publieksopkomst.”

Spannend programmeren, reclame maken, digitaliseren... de plannen zijn er, maar de vraag is zoals overal wie dat zal betalen. Tom Michielsen van CC De Muze vreest niet alleen voor de gevolgen van de inflatie op het budget van zijn zaal én op de portemonnee van zijn bezoekers, maar verwacht ook een stevige besparing op de subsidies. Jan Bourgeois van CC Zwaneberg kreeg dezelfde boodschap te horen van het gemeentebestuur van Heist-op-den-Berg: “Zij luisteren wel naar onze bezorgdheden, maar de knip in het budget blijft onveranderd.”

Roel Tullenaars van het Geelse cultuurcentrum voelt zich gezegend met een stadsbestuur dat volgens hem “in cultuur gelooft”, maar tegelijk noemt hij het seizoen dat dit najaar begint wel cruciaal: “De verkoop zal weer moeten evolueren naar het oude niveau. Uiteindelijk moeten de rekeningen kloppen.”

Wim Schuer denkt dat de sector nog een jaartje zal moeten zweten. “Ik verwacht veel van het seizoen 2023-2024, als alle uitgestelde feesten achter de rug zijn en de angst over de energieprijzen gaan liggen is”, klinkt het hoopvol. Ook Vanderschueren wil meer doen dan alleen doemdenken. Ze stelt vast dat de lokale cultuurhuizen door corona meer zijn gaan samenwerken. “We zien steeds meer dat de vriendenpas van één huis ook korting geeft bij de collega’s van de aangrenzende gemeente. Cultuurcentra die bij elkaar in de buurt liggen, stemmen hun communicatie op elkaar af en zorgen ervoor dat ze een aanvullend aanbod op de planken brengen. Na een lange periode waarin iedereen zijn eigen werking moest redden, hoop ik dat de handen nog vaker in elkaar worden geslagen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234